Nấm mèo có tác động gì đến huyết áp? Bằng chứng về natri và kali

Nhiều người quan tâm đến việc điều chỉnh chế độ ăn uống nhằm kiểm soát huyết áp, trong đó nấm mèo thường được nhắc đến như một nguyên liệu thanh đạm. Câu hỏi đặt ra là liệu nấm mèo có thực sự mang lại tác động hạ huyết áp thông qua tỉ lệ natri và kali hay không.

Hiện tại, chưa có nghiên cứu lâm sàng nào trong các tài liệu được cung cấp chứng minh nấm mèo có tác dụng điều hòa huyết áp nhờ thành phần natri hay kali. Các dữ liệu khoa học có sẵn chỉ tập trung vào vai trò tổng thể của natri, kali đối với huyết áp, hoặc chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm đối với hoạt chất polysaccharide chiết xuất từ nấm mèo.

Nghiên cứu về nấm mèo hiện dừng ở mức độ nào?

Nghiên cứu công bố năm 2023 tập trung phân tích các polysaccharide chiết xuất từ nấm mèo (Auricularia auricula) bằng nhiều phương pháp khác nhau ^[1]. Các thử nghiệm sinh học cho thấy chiết xuất này có hoạt tính chống oxy hóa trong ống nghiệm và thúc đẩy tế bào đại thực bào của chuột sản sinh oxit nitric (NO) cùng một số cytokine ^[1].

Tuy nhiên, nghiên cứu này hoàn toàn không đo lường hàm lượng natri, kali trong nấm mèo ^[1]. Đồng thời, các tác động sinh học mới chỉ ghi nhận trên mô hình tế bào động vật và ống nghiệm, chưa từng được thử nghiệm kiểm chứng trên người có huyết áp bình thường hay người bệnh tăng huyết áp ^[1].

Tỉ lệ natri và kali ảnh hưởng thế nào đến huyết áp?

Dù chưa có dữ liệu riêng cho nấm mèo, các bằng chứng khoa học trên người đã chứng minh rõ vai trò của natri và kali đối với hệ tim mạch. Một nghiên cứu trên 524 người châu Á năm 2017 chỉ ra rằng tỉ lệ natri/kali trong nước tiểu 24 giờ cao (trung bình 4,03 so với 2,13) liên quan chặt chẽ đến sự gia tăng huyết áp tâm thu động mạch chủ ^[2]. Nghiên cứu này ghi nhận nhóm có lượng bài tiết natri cao (trung bình 210,5 mmol/ngày) có huyết áp tâm thu và tâm trương 24 giờ cao hơn đáng kể so với nhóm bài tiết natri thấp (trung bình 115,7 mmol/ngày) ^[2].

Trước đó, một khảo sát dịch tễ học trên 1.939 người trưởng thành từ 35 đến 54 tuổi cũng cho thấy huyết áp động mạch tăng khi lượng natri và tỉ lệ natri/kali trong nước tiểu tăng, đồng thời giảm khi lượng kali bài tiết tăng lên ^[3]. Hạn chế vừa phải lượng muối ăn (natri clorua) từng được chứng minh có tác dụng hạ áp tương đương với thuốc lợi tiểu thiazide ở người tăng huyết áp, người càng đào thải bớt natri thì huyết áp càng giảm ^[4]. Ngoài ra, ở 255 bệnh nhân tăng huyết áp, tỉ lệ natri/kali niệu cao còn liên quan đến việc gia tăng tần suất ngoại tâm thu thất, cảnh báo nguy cơ rối loạn nhịp tim ^[5].

Mối liên hệ giữa natri và huyết áp còn phức tạp hơn khi có sự xuất hiện của các yếu tố chuyển hóa. Một nghiên cứu năm 2021 trên 616 người trẻ (10 đến 24 tuổi) bị tăng huyết áp phát hiện nồng độ acid uric máu cao tương tác với lượng natri đưa vào cơ thể, làm gia tăng rõ rệt huyết áp tâm thu 24 giờ ^[6]. Mặt khác, sự bất thường trong vận chuyển hoặc tái hấp thu natri và kali qua thận cũng gắn liền với tình trạng tăng huyết áp ở bệnh nhân thận đa nang hoặc rối loạn vận chuyển kali [1, 3].

Điều chưa biết từ các nghiên cứu hiện tại

Các tài liệu nghiên cứu hiện có chưa thể trả lời những câu hỏi quan trọng sau:

• Hàm lượng natri và kali thực tế trong nấm mèo ở dạng tươi hoặc khô là bao nhiêu?
• Tỉ lệ natri và kali trong nấm mèo có đủ mức khác biệt để tạo ra thay đổi cân bằng điện giải khi ăn vào hay không?
• Liệu việc tiêu thụ nấm mèo thường xuyên có làm thay đổi chỉ số huyết áp hoặc áp lực mạch ở người tiền tăng huyết áp hay không?

Ai nên thận trọng?

Những người đang dùng thuốc điều trị huyết áp hoặc có vấn đề về giữ kali cần thận trọng khi tự ý thay đổi chế độ dinh dưỡng nhằm mục đích hạ áp. Bệnh nhân có rối loạn bài tiết kali qua ống thận hoặc suy giảm chức năng thận có nguy cơ bị tăng kali máu, tình trạng này có thể đi kèm với đợt tăng huyết áp ^[7].

Bên cạnh đó, người đang dùng thuốc lợi tiểu như thiazide có thể gặp tình trạng hạ kali máu do thay đổi dịch chuyển tế bào ^[4]. Bất kỳ ai có bệnh nền tim mạch, thận hoặc tăng acid uric máu đều nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự ý dùng nấm mèo với mong muốn chữa bệnh ^[6].

Áp dụng chế độ ăn hợp lý

Việc giảm bớt lượng muối nêm nếm hàng ngày là biện pháp đã được chứng minh giúp cải thiện chỉ số huyết áp một cách rõ ràng [2, 4, 5]. Tăng cường các nguồn thực phẩm giúp cân đối tỉ lệ natri/kali là một định hướng tốt, nhưng không nên xem một món ăn riêng lẻ như nấm mèo là giải pháp thay thế thuốc ^[2].

Khi chế biến nấm mèo trong bữa ăn gia đình, nên nấu thanh đạm, tránh xào nấu với nhiều muối, nước tương hay bột nêm mặn nhằm giữ tổng lượng natri nạp vào ở mức thấp. Mọi can thiệp dinh dưỡng cho người tiền tăng huyết áp cần thực hiện đồng bộ với lối sống lành mạnh và dưới sự hướng dẫn y khoa.