Măng là món ăn quen thuộc trong bữa cơm hàng ngày nhưng thường gây e ngại cho người có nồng độ axit uric cao. Nhiều người truyền tai nhau rằng ăn măng sẽ kích thích cơn đau gút cấp bùng phát dữ dội.

Hiện tại, các tài liệu nghiên cứu được cung cấp chưa có thử nghiệm lâm sàng hay dữ liệu đo lường trực tiếp về việc ăn măng làm tăng axit uric máu ở người. Các dữ liệu khoa học hiện có chủ yếu tập trung vào cơ chế chuyển hóa purin chung và vật liệu than sinh học từ thân tre trong môi trường nhân tạo, chưa chứng minh được tác động cụ thể của món măng đối với bệnh gút.

Mối liên hệ giữa purin, axit uric và bệnh gút

Axit uric là sản phẩm thoái hóa cuối cùng từ quá trình chuyển hóa purin trong cơ thể [1], [2]. Ở người, do các đột biến làm mất chức năng của enzyme uricase, axit uric không thể chuyển hóa tiếp thành allantoin hòa tan để dễ đào thải như ở hầu hết các loài động vật có vú khác [2]. Khi nồng độ urate trong máu vượt quá ngưỡng hòa tan khoảng 380 micromol/L, nguy cơ hình thành và kết tủa các tinh thể monosodium urate (MSU) tại khớp và các mô xung quanh sẽ tăng vọt [2].

Sự lắng đọng của các tinh thể này hoạt hóa thụ thể dạng Toll (TLRs) và thể viêm NALP3, kích thích giải phóng cytokine gây viêm IL-1 và thu hút bạch cầu trung tính [1], [3]. Phản ứng này dẫn đến các cơn viêm khớp gút cấp tính với biểu hiện sưng, nóng, đỏ và đau dữ dội [1], [3]. Chế độ ăn uống chứa nhiều purin là một yếu tố thúc đẩy gia tăng nồng độ axit uric huyết thanh, góp phần gây ra bệnh gút, bệnh thận và các rối loạn tim mạch [4], [5].

Các tài liệu nghiên cứu đề cập gì về tre và purin?

Trong số các tài liệu được cung cấp, không có nghiên cứu nào phân tích hàm lượng purin trong búp măng ăn được. Chi tiết duy nhất liên quan đến tre xuất hiện trong một nghiên cứu trong phòng thí nghiệm công bố năm 2023 về vật liệu hấp phụ purin [4]. Cụ thể, các nhà nghiên cứu đã chế tạo than sinh học từ tre và so sánh với than sinh học từ vỏ bưởi trong việc loại bỏ các hợp chất purin khỏi dung dịch axit mạnh, bia và sữa đậu nành [4]. Kết quả cho thấy than sinh học từ tre có khả năng hấp phụ hợp chất purin, dù hiệu suất trong dung dịch axit mạnh và sữa đậu nành thấp hơn than vỏ bưởi [4]. Thử nghiệm này chỉ nhằm mục đích phát triển chất hấp phụ purin hoặc phụ gia xử lý đồ uống, hoàn toàn không phản ánh việc ăn măng tươi hay măng khô tác động thế nào đến cơ thể [4].

Mặt khác, một nghiên cứu năm 2014 phân tích hàm lượng purin trên 270 loại thực phẩm đã chỉ ra rằng các nhóm thực phẩm giàu purin nhất chủ yếu tập trung ở nguồn gốc động vật như thịt động vật, thịt cá, nội tạng (gan, sẹ cá) và men [5]. Dữ liệu này khuyến nghị tổng lượng purin nạp vào hàng ngày nên dưới 400 mg để phòng ngừa tăng axit uric máu và bệnh gút [5].

Điều chưa biết từ các bằng chứng hiện có

Từ các trích đoạn tài liệu hiện tại, khoa học vẫn chưa trả lời được các câu hỏi then chốt sau:

  • Hàm lượng purin chuẩn xác trong 100g măng tươi hoặc măng khô là bao nhiêu?
  • Tỷ lệ các gốc purin cụ thể (adenine, guanine, hypoxanthine, xanthine) trong măng như thế nào?
  • Ăn măng với liều lượng bao nhiêu thì làm thay đổi nồng độ axit uric huyết thanh ở người khỏe mạnh hoặc bệnh nhân gút?
  • Cách sơ chế măng (ngâm, luộc bỏ nước) có làm giảm lượng purin hay không?

Ai nên thận trọng khi kiểm soát axit uric?

Những người đã được chẩn đoán mắc bệnh gút hoặc tăng axit uric máu cần đặc biệt cẩn trọng với chế độ ăn uống tổng thể [2], [5]. Hai phần ba lượng axit uric được đào thải qua thận và một phần ba qua đường ruột [2]. Do đó, người có tổn thương chức năng thận hoặc bệnh lý kèm theo như tăng huyết áp, đái tháo đường và bệnh tim mạch càng phải theo dõi chặt chẽ chỉ số này để tránh tổn thương lắng đọng tinh thể urate tại thận [1], [2]. Ngoài ra, nam giới và người cao tuổi có nguy cơ mắc bệnh gút cao hơn, cần kiểm soát chặt chẽ các nguồn thực phẩm đưa vào cơ thể hàng ngày [2], [3].

Cách áp dụng chế độ ăn thực tế

Thay vì quá lo lắng hoặc kiêng khem cực đoan một món ăn chưa rõ nồng độ hoạt chất, người bệnh nên kiểm soát tổng lượng purin dưới 400 mg mỗi ngày từ tất cả các nguồn thức ăn [5]. Ưu tiên hạn chế tối đa các nhóm đã được chứng minh có hàm lượng purin rất cao như nội tạng động vật, thịt đỏ, hải sản và các loại đồ uống có cồn như bia [4], [5].

Nếu muốn ăn măng, người bệnh chỉ nên dùng một lượng vừa phải, nấu chín kỹ, bỏ nước luộc và không ăn dồn dập nhiều ngày liên tiếp. Khi cơ thể đang trong cơn gút cấp hoặc chỉ số axit uric vượt ngưỡng an toàn, nên tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng thực đơn cá nhân hóa.

Bằng chứng trực tiếp về tác động của măng lên axit uric máu hiện vẫn chưa đầy đủ trong các tài liệu nghiên cứu được cung cấp. Người có tiền sử tăng axit uric máu nên duy trì chế độ ăn đa dạng, hạn chế các thực phẩm giàu purin đã được xác thực và tuân thủ phác đồ điều trị y khoa.