Nấm rơm có giúp giảm cholesterol máu thật không?

Nấm rơm có hạ mỡ máu như lời đồn?

Nấm rơm là thực phẩm quen thuộc trong bữa ăn hàng ngày, thường được truyền tai với nhiều công dụng bồi bổ và hỗ trợ kiểm soát mỡ máu. Nhiều người tìm đến nấm rơm với hy vọng tìm kiếm một giải pháp tự nhiên để hạ cholesterol mà không cần dùng thuốc.

Tuy nhiên, câu trả lời thực tế là: chưa có bằng chứng thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh nấm rơm giúp hạ cholesterol máu. Các dữ liệu tích cực hiện chỉ dừng lại ở nghiên cứu trên động vật và sinh vật mô hình; đồng thời tài liệu khoa học hiện có cũng không xác nhận nấm rơm chứa hoạt chất lovastatin.

Nghiên cứu thực nghiệm về nấm rơm nói gì?

Cho đến nay, các nghiên cứu trực tiếp về nấm rơm (Volvariella volvacea) mới chỉ được thực hiện trên động vật và trong phòng thí nghiệm.

Một nghiên cứu công bố năm 1998 đã thử nghiệm tác động của thể quả và hệ sợi nấm rơm trên chuột hamster đực Golden Syrian bị gây tăng lipid máu bằng chế độ ăn giàu chất béo và cholesterol trong 4 tuần ^[1]. Kết quả cho thấy:

• Nhóm ăn chế độ bổ sung 5% thể quả nấm rơm trong 4 tuần giảm 40% cholesterol toàn phần huyết tương, giảm 38% HDL-cholesterol và giảm 43% nhóm VLDL + LDL so với nhóm đối chứng ^[1].
• Nồng độ cholesterol trong gan giảm 28% và tổng lượng cholesterol gan giảm 39% ở nhóm dùng thể quả ^[1].
• Lượng bài tiết sterol trung tính qua phân tăng 81% ở nhóm dùng thể quả nấm rơm ^[1].
• Ngược lại, nhóm dùng 5% hệ sợi nấm không đem lại hiệu quả hạ cholesterol huyết tương, dù có làm tăng bài tiết sterol qua phân thêm 74% và giảm cholesterol gan ^[1].

Ở một thử nghiệm khác vào năm 2021, các nhà khoa học đã khảo sát chuỗi đường đa polysaccharide chiết xuất từ nấm rơm (VPS) trên giun tròn Caenorhabditis elegans ^[2]. Nghiên cứu ghi nhận VPS ở các nồng độ 250, 500 và 750 microgram/ml đều giúp giảm tích lũy mỡ toàn phần ở giun tròn ^[2]. Riêng liều 500 microgram/ml làm giảm mạnh mức triglyceride thông qua cơ chế kích hoạt thụ thể năng lượng aak-2 và yếu tố điều hòa nhr-49, từ đó thúc đẩy oxy hóa axit béo và ức chế tổng hợp chất béo ^[2].

Dù vậy, các cơ chế trên chuột hay giun tròn không thể đồng nhất với chuyển hóa phức tạp ở cơ thể người.

Hiểu lầm phổ biến: Nấm rơm và thuốc nhóm statin

Nhiều thông tin suy đoán rằng nấm rơm chứa "lovastatin tự nhiên" nên có tác dụng tương tự thuốc hạ mỡ máu. Đây là một sự nhầm lẫn giữa dữ liệu của thuốc hóa dược và thực phẩm chưa được kiểm chứng.

Các nghiên cứu y khoa về statin thực chất đều được thực hiện trên các chế phẩm thuốc điều trị (như atorvastatin, rosuvastatin, simvastatin, fluvastatin), không phải nghiên cứu từ nấm rơm [2, 5, 8]. Các bằng chứng lâm sàng này cho thấy:

• Thuốc statin ức chế men HMG-CoA reductase để giảm tổng hợp cholesterol nội sinh, cải thiện chức năng nội mô mạch máu ^[3].
• Một phân tích gộp năm 2023 trên bệnh nhân tim mạch xác nhận liệu pháp statin giúp giảm trung bình 33,37 mg/dL cholesterol toàn phần, 29,42 mg/dL LDL-C, 15,19 mg/dL triglyceride và tăng nhẹ 1,55 mg/dL HDL-C ^[4].
• Thuốc statin còn làm thoái lui mảng xơ vữa, làm dày vỏ bao xơ giúp ổn định mảng xơ vữa ^[5], giảm thể tích tiểu cầu trung bình ^[6] và giảm nguy cơ biến cố mạch vành lẫn đột quỵ theo mức giảm LDL-C ^[7].

Tất cả các hiệu quả trên thuộc về dược phẩm kê đơn liều chuẩn. Không có căn cứ khoa học nào trong dữ liệu cung cấp cho thấy việc ăn nấm rơm cung cấp lượng lovastatin đủ hoạt tính sinh học để thay thế các loại thuốc này.

Những điều khoa học chưa biết

Hiện tại, các tài liệu nghiên cứu vẫn để lại nhiều khoảng trống lớn:

• Chưa có thử nghiệm trên người: Chưa có bất kỳ nghiên cứu lâm sàng nào đánh giá khả năng hạ mỡ máu của nấm rơm trên người khỏe mạnh hay người có bệnh rối loạn lipid máu.
• Hàm lượng hoạt chất không rõ ràng: Các trích đoạn khoa học hiện có không cung cấp số liệu định lượng về lovastatin có trong nấm rơm hay tỷ lệ hấp thu của các hợp chất này qua đường tiêu hóa.
• Liều lượng và độ an toàn lâu dài: Chưa rõ mức tiêu thụ nấm rơm bao nhiêu là có tác động sinh học đến mỡ máu ở người, cũng như khả năng tương tác nếu dùng chung với thuốc điều trị tim mạch.

Ai nên thận trọng?

• Người đang điều trị rối loạn mỡ máu hoặc bệnh tim mạch: Không tự ý ngưng, giảm liều thuốc statin do bác sĩ kê đơn để chuyển sang dùng nấm rơm. Việc ngưng thuốc đột ngột có thể làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch và xơ vữa mạch máu [6, 8].
• Người có vấn đề tiêu hóa: Nấm rơm cung cấp chất xơ và polysaccharide [1, 4]; việc ăn lượng quá nhiều trong thời gian ngắn có thể gây đầy hơi hoặc khó tiêu.

Cách áp dụng thực tế

Nấm rơm là một loại nấm ăn bổ dưỡng, giàu dinh dưỡng và ít năng lượng. Trong đời sống hàng ngày, bạn hoàn toàn có thể đưa nấm rơm vào thực đơn như một nguồn chất đạm và chất xơ từ thực vật để làm phong phú bữa ăn.

Tuy nhiên, nấm rơm chỉ nên đóng vai trò là một phần của chế độ ăn uống cân bằng, lành mạnh, không nên xem đây là phương pháp trị liệu hay thần dược hạ cholesterol. Nếu bạn có kết quả xét nghiệm mỡ máu cao, hãy đi khám chuyên khoa để nhận phác đồ điều trị và hướng dẫn dinh dưỡng phù hợp.