Peptide trong đậu xanh có thực sự giúp hạ huyết áp?

Nhiều người quan tâm đến việc dùng các loại đậu tự nhiên để cải thiện huyết áp. Liệu các đoạn đạm nhỏ (peptide) chiết xuất từ đậu xanh có mang lại hiệu quả thực tế này hay không?

Hiện tại, bằng chứng khoa học về tác dụng hạ huyết áp của peptide đậu xanh chỉ dừng lại ở mức thử nghiệm trong ống nghiệm (in vitro), chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người [1], [2]. Đạm đậu xanh nguyên bản chưa qua xử lý enzyme không thể hiện hoạt tính ức chế men chuyển huyết áp [1]. Do đó, ăn đậu xanh thông thường không đồng nghĩa với việc nhận được tác dụng dược lý này.

Cơ chế ức chế men chuyển ACE trong ống nghiệm

Men chuyển angiotensin I (ACE) đóng vai trò biến đổi angiotensin I thành angiotensin II, một chất làm co mạch và tăng huyết áp [3]. Ức chế men ACE giúp giãn mạch máu và hỗ trợ kiểm soát huyết áp [3].

Các nghiên cứu cho thấy khi đạm đậu xanh được thủy phân bằng enzyme chuyên biệt, các chuỗi peptide giải phóng ra có khả năng bám vào vị trí hoạt động của men ACE [1], [3]. Các peptide có trọng lượng phân tử nhỏ dưới 3 kDa hoặc dưới 1 kDa liên kết với men ACE dễ dàng hơn [2], [3]. Cấu trúc peptide chứa các axit amin kỵ nước hoặc có gốc thơm thường thể hiện lực ức chế cạnh tranh mạnh hơn [1], [2], [3].

Bằng chứng khoa học từ các nghiên cứu thực nghiệm

Nghiên cứu thủy phân đạm đậu xanh bằng enzyme Alcalase trong 2 giờ ở nhiệt độ 55 độ C, pH 8,0 ghi nhận hoạt tính ức chế ACE với giá trị IC50 là 0,64 mg protein/mL [1], [4]. Ba chuỗi peptide mới được phân lập gồm Lys-Asp-Tyr-Arg-Leu, Val-Thr-Pro-Ala-Leu-Arg và Lys-Leu-Pro-Ala-Gly-Thr-Leu-Phe có giá trị IC50 lần lượt là 26,5 microM, 82,4 microM và 13,4 microM [1], [4].

Một nghiên cứu khác phân đoạn dịch thủy phân cho thấy phân đoạn nhỏ hơn 3 kDa (MBPHs-I) đạt chỉ số IC50 ức chế ACE là 4,66 microg/mL [2]. Thủy phân protein vicilin của đậu xanh bằng alcalase cũng cho thấy khả năng ức chế ACE với IC50 đạt 0,32 mg protein/ml [5]. Ngoài ra, dịch thủy phân đạm đậu xanh với alcalase ghi nhận hoạt tính ức chế ACE trong khoảng IC50 từ 10 đến 20 microg/mL trong một tổng quan khác [6].

Mặc dù một số peptide từ đậu Hà Lan đã chứng minh khả năng làm giảm huyết áp tâm thu trên chuột thí nghiệm tăng huyết áp [6], các dữ liệu trên chính peptide đậu xanh hiện chỉ mới đo lường khả năng ức chế men trong ống nghiệm [1], [2], [7].

Điều chưa biết

Các nghiên cứu hiện tại chưa trả lời được các vấn đề sau:

  • Khả năng hấp thu và độ bền: Chưa rõ các peptide này có bị enzyme tiêu hóa trong dạ dày và ruột người phân hủy làm mất tác dụng hay không.
  • Hiệu quả trên người: Hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác định liều lượng, mức giảm huyết áp và độ an toàn trên cơ thể người.
  • Tác động khi ăn uống thông thường: Quá trình nấu chín và tiêu hóa đạm đậu xanh tự nhiên có giải phóng được lượng peptide tương đương quá trình thủy phân bằng enzyme công nghiệp hay không.

Hiểu lầm thường gặp

Nhiều người lầm tưởng uống nước đậu xanh hay ăn chè đậu xanh có thể thay thế thuốc hạ huyết áp. Nghiên cứu chỉ ra đạm đậu xanh cô lập chưa thủy phân không hề có hoạt tính ức chế ACE [1]. Hoạt tính này chỉ xuất hiện khi đạm được xử lý bằng các enzyme chuyên biệt như Alcalase trong phòng thí nghiệm [1], [4]. Đậu xanh nấu chín chỉ là thực phẩm dinh dưỡng, không phải dược phẩm điều trị bệnh.

Ai nên thận trọng?

Người mắc bệnh tăng huyết áp cần tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ. Không được tự ý ngưng thuốc kê đơn để chuyển sang dùng các sản phẩm bổ sung từ đậu xanh. Việc sử dụng các chế phẩm đạm thủy phân đậm đặc cần có tư vấn từ chuyên gia y tế, đặc biệt đối với người có suy giảm chức năng gan, thận hoặc dị ứng với cây họ đậu.

Kết luận

Các peptide thu được từ quá trình thủy phân đạm đậu xanh cho thấy tiềm năng ức chế men chuyển ACE trong ống nghiệm. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng xác nhận hiệu quả hạ huyết áp thực tế trên người. Duy trì chế độ ăn đa dạng và tham khảo ý kiến bác sĩ là nguyên tắc quan trọng trong kiểm soát huyết áp.