Nỗi lo dùng quế khi mang thai
Nhiều thai phụ có thói quen dùng các loại thảo mộc, gia vị truyền thống như quế để giữ ấm bụng hoặc pha chế đồ uống. Tuy nhiên, việc tùy tiện dùng thảo dược khi mang bầu tiềm ẩn nhiều nguy cơ khó lường.
Liệu thai phụ có nên sử dụng Quế Rành (tên khoa học là Cinnamomum verum) trong thai kỳ hay không? Câu trả lời ngắn gọn: Thai phụ không nên tự ý dùng quế rành ở liều dược liệu do nguy cơ kích thích co bóp tử cung và thiếu dữ liệu an toàn thai kỳ [1].
Nguy cơ tiềm ẩn từ quế rành với tử cung
Quế rành hay quế quan (Cinnamomum verum) thuộc họ Long não (Lauraceae), là loại dược liệu và gia vị chứa nhiều khoáng chất như mangan, sắt, canxi và chất xơ [2]. Dù có nhiều lợi ích điều hòa chuyển hóa ở người bình thường, tác động của quế lên cơ tử cung lại là vấn đề phức tạp [2].
Nghiên cứu lâm sàng tại bệnh viện ghi nhận quế rành nằm trong nhóm thảo dược tiềm ẩn nguy cơ gây co bóp tử cung và nguy cơ dị tật thai nhi khi thai phụ tự ý dùng [1]. Sự co bóp tử cung bất thường có thể dẫn tới đe dọa sẩy thai hoặc sinh non [1].
Mặt khác, trong một thử nghiệm trong ống nghiệm năm 2016 trên các dải cơ tử cung chuột tách rời không mang thai, chiết xuất quế ở nồng độ 10–20 mg/mL lại làm giảm lực co bóp cơ tử cung phụ thuộc vào nồng độ [3]. Chiết xuất này ức chế co bóp do chất chủ vận (KCl, oxytocin, Bay K8644) thông qua cơ chế hạn chế dòng canxi đi vào qua kênh L-type Ca(2+) [3].
Sự trái ngược giữa các ghi nhận lâm sàng về nguy cơ kích thích tử cung và cơ chế giảm co bóp trong ống nghiệm trên động vật cho thấy tác động của quế rành lên cơ thể người mẹ mang thai rất phức tạp [1, 4]. Vì vậy, việc dùng quế với nồng độ đậm đặc để chữa bệnh khi mang thai tiềm ẩn rủi ro khó đoán trước [1].
Nghiên cứu khoa học nói gì về quế ở phụ nữ mang thai?
Một nghiên cứu cắt ngang công bố năm 2021 khảo sát tại một bệnh viện giảng dạy tuyến cuối ở Jimma, Ethiopia trên 125 phụ nữ nhập viện khoa phụ sản [1]. Trong số này, 106 người (chiếm 84,8%) nhập viện vì đình chỉ thai tự chọn hoặc sẩy thai, và 19 người (15,2%) nhập viện do các bệnh lý liên quan thai kỳ [1].
Trong nhóm đình chỉ thai hoặc sẩy thai, có 19 phụ nữ (17,9%) đã dùng một hoặc nhiều cây thuốc trong thai kỳ [1]. Đáng chú ý, quế rành (Cinnamomum verum) được xác định thuộc nhóm thực vật có khả năng gây hại với nguy cơ tiềm ẩn gây dị tật thai nhi và co bóp tử cung [1].
Thói quen dùng thảo dược ở cộng đồng cũng bộc lộ nhiều điểm đáng lo ngại: 76,5% mua thảo dược ở chợ, 68,3% thu hái qua người thân và 75,2% dùng do người nhà khuyên [1]. Có tới 89,7% dùng đường uống, và liều dùng phổ biến nhất là đong bằng cốc nước (chiếm 51,7% tổng số trường hợp, trong đó 47,5% dùng lượng 1 cốc nước mỗi lần) với tần suất 1 lần/ngày (54,8%) [1].
Ở một khía cạnh tổng quan hơn, bài tổng quan năm 2021 phân tích các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng về độ an toàn của quế cho thấy thảo dược này không gây tác dụng độc hại đáng kể so với giả dược ở người trưởng thành nói chung [2]. Tuy nhiên, bài tổng quan này đánh giá trên các đối tượng người lớn thông thường (như bệnh nhân tiểu đường) chứ không phải nhóm phụ nữ mang thai [2].
Hiểu lầm thường gặp về thảo dược tự nhiên
Sai lầm phổ biến là quan niệm "thảo mộc tự nhiên 100% thì lành tính và an toàn tuyệt đối". Thực tế, nhiều loại cây thuốc có hoạt tính sinh học rất mạnh tác động trực tiếp lên hệ cơ trơn của tử cung [1, 4].
Nhiều người nghĩ rằng thảo dược mua ở chợ hoặc do gia đình truyền miệng là vô hại [1]. Việc tự ý định lượng bằng các đơn vị dân gian như "cốc nước" có thể dẫn đến quá liều các hoạt chất gây hại cho thai nhi [1].
Thảo dược như quế rành có thể hữu ích trong hỗ trợ điều trị đái tháo đường nhờ giảm HbA1c và đường huyết lúc đói ở người thường [2]. Nhưng trên cơ thể thai phụ, các hoạt chất này có thể tạo ra các rủi ro hoàn toàn khác biệt [1].
Ba lưu ý quan trọng cần nhớ cho thai phụ
Thứ nhất, tuyệt đối không dùng quế rành ở liều dược liệu. Thai phụ không tự ý uống các loại cao quế, bột quế nguyên chất hay trà thảo dược đậm đặc đong theo cốc để chữa bệnh [1].
Thứ hai, cẩn trọng với các bài thuốc truyền miệng. Việc người thân mách bảo dùng cây cỏ dân gian trong thai kỳ chiếm tỷ lệ rất cao nhưng tiềm ẩn rủi ro gây sẩy thai hoặc dị tật bẩm sinh [1].
Thứ ba, phân biệt rõ giữa gia vị nấu nướng và liều lượng trị liệu. Việc nếm chút gia vị quế thoảng qua trong món ăn chế biến thông thường khác hoàn toàn với việc dùng vị thuốc hàng ngày kéo dài nhiều tháng [1].
Ai nên thận trọng?
Phụ nữ mang thai trong 3 tháng đầu hoặc người có tiền sử sẩy thai, dọa sẩy thai cần tránh sử dụng quế dạng dược liệu [1].
Thai phụ có các bệnh lý nền về tử cung hoặc có dấu hiệu dọa sinh non phải tuyệt đối thận trọng với mọi loại thảo dược ảnh hưởng co bóp cơ trơn [1, 4].
Trước khi sử dụng bất kỳ chế phẩm bổ sung hay thảo dược nào chứa quế, thai phụ cần tham khảo ý kiến của bác sĩ sản khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng để đảm bảo an toàn.
Áp dụng thực tế và lời khuyên cân bằng
Trong sinh hoạt hàng ngày, thai phụ chỉ nên tiếp xúc với quế như một loại gia vị nấu ăn với lượng rất nhỏ để tạo mùi hương cho món ăn. Không dùng các bài thuốc sắc, không uống bột quế pha nước hay tinh dầu quế cô đặc [1].
Nếu vô tình đã dùng một lượng nhỏ gia vị chứa quế trong bữa ăn gia đình, thai phụ không nên quá lo lắng vì nguy cơ co bóp tử cung ghi nhận chủ yếu ở việc dùng dạng dược thảo uống lặp lại nhiều lần [1]. Hãy duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng, uống đủ nước và thông báo ngay cho bác sĩ khi xuất hiện các cơn gò bất thường.
Quế rành là vị thuốc quý nhưng cơ thể thai kỳ rất nhạy cảm với các chất kích thích co bóp tử cung [1]. Lựa chọn an toàn nhất là không tự ý dùng quế rành làm thuốc khi chưa có chỉ định y khoa.
