Nhiều phụ huynh lo lắng khi thấy con thấp hơn bạn bè cùng lứa. Nắm bắt tâm lý muốn con cao lớn nhanh chóng, mạng xã hội xuất hiện tràn lan các quảng cáo kẹo dẻo tăng chiều cao với lời hứa hẹn tăng 3-5 cm chỉ sau vài tháng.
Thực tế, không có viên kẹo dẻo hay hoạt chất thần kỳ nào có thể kéo dài xương vượt qua tiềm năng di truyền. Đa phần các sản phẩm này chỉ chứa vitamin tổng hợp đơn thuần hoặc vi chất như canxi, vốn không tạo ra đột phá về tầm vóc cho trẻ có chế độ ăn uống bình thường.
Trào lưu kẹo dẻo và chiêu trò quảng cáo thổi phồng
Kẹo dẻo tăng chiều cao được tiếp thị rầm rộ trên các nền tảng video ngắn và hội nhóm phụ huynh. Bao bì sản phẩm thường bắt mắt, vị ngọt ngào, đi kèm cam kết tác động trực tiếp lên sụn tăng trưởng hay kích thích hormone tăng trưởng tự nhiên.
Chiêu thức quảng cáo này thường phóng đại công dụng vượt xa bằng chứng thực tế [1]. Tại nhiều quốc gia, thực phẩm bổ sung không phải trải qua quy trình kiểm duyệt nghiêm ngặt như dược phẩm trước khi ra thị trường [2]. Do đó, nhà sản xuất dễ dàng đưa ra các tuyên bố không có cơ sở khoa học để đánh vào tâm lý người tiêu dùng [1], [2].
Bản chất dinh dưỡng trong viên kẹo dẻo
Khi đọc kỹ bảng thành phần, phụ huynh sẽ nhận thấy kẹo dẻo thực chất là kẹo chứa đường kèm một lượng nhỏ vitamin D, canxi, kẽm hoặc sắt. Đây hoàn toàn là các vi chất dinh dưỡng phổ biến, có thể dung nạp qua các bữa ăn thông thường hàng ngày.
Quá trình tăng trưởng chiều cao phụ thuộc vào sự phát triển của sụn tiếp hợp ở đầu xương dài. Khi sụn này đã cốt hóa sau tuổi dậy thì, không một loại vitamin hay thực phẩm bổ sung nào có thể kích thích xương dài thêm. Ngay cả khi sụn còn mở, việc nạp quá mức vi chất cũng không thể thúc đẩy xương phát triển nhanh hơn tốc độ sinh học tự nhiên.
Bổ sung dinh dưỡng ảnh hưởng chiều cao ra sao?
Nghiên cứu khoa học đã kiểm chứng tác động của việc bổ sung vi chất và năng lượng đối với sự phát triển thể chất của trẻ em ở nhiều điều kiện khác nhau. Kết quả cho thấy can thiệp dinh dưỡng không mang lại hiệu quả thần kỳ như quảng cáo kẹo dẻo hứa hẹn.
Một thử nghiệm can thiệp dinh dưỡng cộng đồng tại Hyderabad (Ấn Độ) công bố năm 2011 đã theo dõi 1.165 thanh thiếu niên từ 13 đến 18 tuổi (654 trẻ nhóm can thiệp, 511 trẻ nhóm đối chứng) [3]. Nhóm can thiệp được cung cấp khẩu phần bổ sung cân bằng năng lượng và đạm (2,51 MJ và 20 g đạm mỗi ngày) cho phụ nữ mang thai và trẻ cho đến 6 tuổi [3]. Khi kiểm tra lại sau 15 năm, nhóm được bổ sung chỉ cao hơn nhóm đối chứng vỏn vẹn 10 mm (khoảng 1 cm) [3]. Đáng chú ý, gần như toàn bộ mức tăng này nằm ở chiều dài thân trên (9 mm), trong khi chiều dài chân không có sự thay đổi đáng kể [3]. Nghiên cứu cho thấy bổ sung dinh dưỡng ở quần thể thiếu dinh dưỡng cũng không giúp kéo dài chân như kỳ vọng [3].
Một nghiên cứu dọc khác công bố năm 2013 tại Gambia thực hiện trên 160 trẻ (80 bé trai, 80 bé gái) từ 8 đến 12 tuổi để đánh giá bổ sung canxi carbonat (1.000 mg canxi mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần, kéo dài 12 tháng) và theo dõi đến 21-25 tuổi [4]. Kết quả ở nhóm bé trai cho thấy việc bổ sung canxi đẩy đỉnh tăng trưởng chiều cao đến sớm hơn 7,4 tháng, giúp trẻ cao hơn 2,0 cm ở mốc 15,5 tuổi [4]. Tuy nhiên, nhóm dùng canxi lại ngừng phát triển chiều cao sớm hơn, khiến chiều cao khi trưởng thành (ở mốc 23,5 tuổi) lại thấp hơn nhóm đối chứng 3,5 cm [4]. Ở bé gái, việc can thiệp canxi không tạo ra thay đổi chiều cao đáng kể [4].
Một nghiên cứu công bố năm 2021 theo dõi thanh thiếu niên tại Uttar Pradesh và Bihar (Ấn Độ) cũng ghi nhận việc uống bổ sung sắt và axit folic (IFA) không liên quan trực tiếp đến kết quả dinh dưỡng chung, trong khi độ đa dạng bữa ăn lại có mối tương quan thuận với điểm số chiều cao theo tuổi [5]. Như vậy, chế độ dinh dưỡng tổng thể đa dạng mới là yếu tố phản ánh tầm vóc, thay vì chỉ tập trung vào một vài viên uống bổ sung đơn lẻ [5].
Hiểu lầm phổ biến khi dùng thực phẩm bổ sung tăng chiều cao
Nhiều cha mẹ tin rằng cho con nhai càng nhiều kẹo bổ sung canxi thì xương càng dài ra nhanh. Đây là ngộ nhận nguy hiểm vì cơ thể chỉ hấp thu lượng khoáng chất nhất định mỗi ngày; lượng dư thừa bị đào thải qua thận hoặc lắng đọng gây hại.
Bên cạnh đó, việc lạm dụng canxi liều cao trước tuổi dậy thì có thể thúc đẩy đỉnh tăng trưởng đến sớm và làm các đĩa sụn đóng sớm hơn bình thường, dẫn tới kết quả ngược lại là tầm vóc trưởng thành thấp hơn [4]. Kẹo dẻo còn chứa hàm lượng đường và siro ngô đáng kể, làm tăng nguy cơ sâu răng và béo phì ở trẻ nhỏ nếu dùng liên tục.
Ai nên thận trọng với các sản phẩm bổ sung?
Trẻ em khỏe mạnh, phát triển theo đúng biểu đồ tăng trưởng bình thường không cần dùng kẹo dẻo hay thực phẩm chức năng hỗ trợ chiều cao. Bổ sung vi chất không đúng chỉ định không đem lại lợi ích kéo dài xương mà còn tiềm ẩn nguy cơ tác dụng phụ [1], [2].
Trẻ mắc các bệnh lý mãn tính, rối loạn hấp thu hoặc chậm tăng trưởng thể chất cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám kỹ lưỡng để tìm nguyên nhân. Không tự ý mua sản phẩm quảng cáo trên mạng cho trẻ dùng thay thế chế độ ăn hay phác đồ y khoa chính thống.
Phương pháp khoa học giúp phát triển chiều cao tự nhiên
Chiều cao chịu ảnh hưởng lớn từ di truyền, nhưng chế độ dinh dưỡng cân bằng và lối sống lành mạnh đóng vai trò quan trọng trong việc khai thác tối đa tiềm năng này.
Phụ huynh nên xây dựng bữa ăn đa dạng thực phẩm gồm thịt, cá, trứng, sữa, rau xanh và các loại đậu để cung cấp đủ đạm, canxi, kẽm tự nhiên thay vì phụ thuộc vào viên kẹo chế biến sẵn [5]. Đồng thời, khuyến khích trẻ vận động ngoài trời ít nhất 60 phút mỗi ngày và duy trì giấc ngủ đủ sâu từ 9-11 tiếng trước 22 giờ để kích thích tuyến yên tiết hormone tăng trưởng.
Kẹo dẻo tăng chiều cao thực chất chỉ là một hình thức vitamin tổng hợp đội lốt kẹo ngọt và được tiếp thị quá đà. Không có giải pháp đường tắt nào thay thế được dinh dưỡng cân bằng, giấc ngủ đủ giấc và vận động thể lực trong việc nâng cao tầm vóc của trẻ.
