Nhiều người bước qua tuổi 20 vẫn nuôi hy vọng cải thiện vóc dáng bằng các loại viên uống canxi liều cao. Mong muốn sở hữu chiều cao lý tưởng khiến không ít bạn trẻ chi nhiều tiền cho thực phẩm bổ sung. Các quảng cáo trên mạng xã hội liên tục khẳng định canxi có thể kích thích xương dài ra ở bất kỳ lứa tuổi nào.
Thực tế sinh học hoàn toàn trái ngược với các lời đồn thổi phổ biến này. Uống canxi sau tuổi 20 không thể giúp bạn tăng thêm chiều cao nếu các đĩa tăng trưởng ở đầu xương đã cốt hóa hoàn toàn. Canxi giữ vai trò duy trì mật độ và độ cứng của xương, nhưng chất này không tạo ra mô sụn mới để kéo dài xương [1].
Giới hạn sinh học của đĩa tăng trưởng
Sự phát triển chiều cao của cơ thể người phụ thuộc chủ yếu vào quá trình kéo dài xương trục tại các đĩa sụn tăng trưởng [1]. Cấu trúc này nằm ở đầu các xương dài, gồm ba vùng chức năng: vùng nghỉ, vùng tăng sinh và vùng phì đại [1]. Các tế bào sụn tại vùng tăng sinh liên tục nhân đôi, sau đó chuyển sang phì đại và dần được thay thế bằng tế bào xương [1].
Khi cơ thể đạt đến giới hạn sinh học, hiện tượng già hóa đĩa tăng trưởng sẽ diễn ra [1]. Các tế bào tiền thân ở vùng nghỉ cạn kiệt, số lượng tế bào sụn tăng sinh suy giảm mạnh [1]. Cuối cùng, các tế bào sụn phì đại bị thay thế hoàn toàn bởi tế bào xương, chất nền ngoại bào bị vôi hóa và đĩa sụn chính thức đóng lại [1]. Sau thời điểm này, xương không còn khả năng dài thêm về mặt tự nhiên [1].
Cơ chế cốt hóa sụn diễn ra như thế nào?
Nghiên cứu mô học trên xương chày người năm 2008 cho thấy hình ảnh chi tiết của giai đoạn hợp nhất sụn đầu xương [2]. Đĩa sụn bắt đầu đóng từ trung tâm rồi tiến dần về phía trong [2]. Tại khu vực trung tâm bắt đầu đóng, khoảng 46% thể tích bị chiếm giữ bởi các cầu xương nối qua đĩa sụn [2].
Khi quá trình này diễn ra, chiều cao đĩa sụn giảm rõ rệt và sự sắp xếp đều đặn của các cột tế bào sụn bị phá vỡ [2]. Tế bào sụn co cụm lại xen kẽ các vùng vô bào [2]. Thể tích trung bình của tế bào phì đại trong giai đoạn này ghi nhận ở mức 5.900 micromet khối [2]. Khi cầu xương bắc qua hoàn toàn, đầu xương và thân xương liền làm một khối, ngăn chặn vĩnh viễn khả năng dài ra của chi thể [1], [2].
Vai trò thực sự của canxi đối với hệ xương
Canxi là khoáng chất thiết yếu cấu tạo nên khung xương, nhưng việc nạp nhiều canxi không đồng nghĩa với việc xương sẽ dài thêm [3]. Đĩa sụn tăng trưởng đóng vai trò như một khuôn mẫu tự nhiên có độ xốp dao động từ 84 đến 88% [4]. Tại vùng vôi hóa tạm thời, kích thước lỗ rỗng đạt khoảng 20 đến 30 micromet và mở rộng lên 35 đến 50 micromet ở vùng hành xương [4]. Độ dày của vách ngăn vôi hóa dọc nằm trong khoảng 3 đến 5 micromet tại vùng vôi hóa tạm thời và đạt 7 đến 12 micromet ở vùng hành xương [4].
Các hạt canxi tích tụ thành khối hình cầu liên kết với nhau, tạo lớp vỏ bao bọc chất nền sụn để hóa cứng cấu trúc [4]. Điều này chứng minh canxi chỉ đóng vai trò khoáng hóa, tạo độ vững chắc cho mô xương đã hình thành [1], [4]. Nếu không có sự phân chia của tế bào sụn mới, canxi bổ sung vào cơ thể chỉ tích tụ vào khuôn xương cũ nhằm tăng mật độ khoáng, hoàn toàn không đẩy dài xương [1].
Bằng chứng nghiên cứu về canxi và chiều cao
Ảnh hưởng của lượng canxi dư thừa trong khẩu phần đã được đánh giá thực nghiệm trên động vật nhằm làm rõ mối liên hệ giữa khoáng chất này và chiều dài xương [3]. Một nghiên cứu năm 1988 trên 44 cừu cái sử dụng bốn mức canxi khẩu phần gồm 0,37%, 0,56%, 1,13% và 1,80% kết hợp mức phospho 0,42% [3]. Kết quả chỉ ra các mức canxi khác nhau không làm thay đổi chiều dài tổng thể, chỉ số vỏ xương hay bề rộng đĩa tăng trưởng của xương bàn chân [3].
Nồng độ canxi huyết tương tăng theo lượng canxi nạp vào nhưng vẫn trong giới hạn bình thường và không tác động đến hormone tăng trưởng hay nồng độ estradiol [3]. Đặc biệt, xương bàn chân của cừu đạt 95% chiều dài trưởng thành ở ngày tuổi thứ 172, trong khi đĩa tăng trưởng chỉ đóng lại hoàn toàn sau đó hơn 300 ngày [3]. Nghiên cứu này khẳng định sự tồn tại của đĩa sụn nguyên vẹn chưa chắc đảm bảo xương sẽ tiếp tục dài ra, và việc nạp nhiều canxi không kích thích thêm chiều dài [3].
Bên cạnh đó, việc đóng đĩa sụn chịu sự điều hòa chặt chẽ của các tín hiệu nội tiết, đặc biệt là hormone sinh dục [1], [5]. Estradiol nồng độ cao vào cuối giai đoạn dậy thì kích hoạt thụ thể estrogen alpha (ERalpha), thúc đẩy sự già hóa và đóng đĩa sụn [5]. Chuột thiếu thụ thể này có chiều dài xương chày tăng thêm 8,3% và chiều cao đĩa sụn tăng 18% do quá trình đóng sụn bị trì hoãn [5]. Canxi không thể can thiệp hay đảo ngược con đường truyền tín hiệu nội tiết phức tạp này [1], [5].
Độ tuổi đóng đĩa sụn và những trường hợp ngoại lệ
Về mặt lâm sàng qua hình ảnh X-quang, đĩa tăng trưởng thường được xác định đóng ở tuổi xương 15 đối với nữ và 17 đối với nam [6]. Tuy nhiên, một số tình trạng bệnh lý có thể làm chậm quá trình cốt hóa tự nhiên [6]. Nghiên cứu năm 2020 trên 3.007 bệnh nhân viêm ruột (gồm bệnh Crohn và viêm loét đại tràng) cho thấy 80% trường hợp tiếp tục phát triển chiều cao sau mốc tuổi xương dự kiến đóng đĩa sụn [6].
Ở nhóm bệnh nhân này, đường cong tốc độ phát triển chiều cao bị lệch sang phải so với dữ liệu chuẩn [6]. Mức tăng chiều cao trung vị ghi nhận được là 1,6 cm ở nam mắc Crohn, 1,3 cm ở nam viêm loét đại tràng, 1,8 cm ở nữ mắc Crohn và 1,5 cm ở nữ viêm loét đại tràng [6]. Hiện tượng tăng chiều cao muộn này là do bệnh lý mạn tính làm chậm tốc độ dậy thì và tuổi xương thực tế thấp hơn tuổi đời, chứ không phải do tác dụng của canxi hay thực phẩm chức năng [6].
Hiểu lầm phổ biến về việc tăng chiều cao tuổi 20
Sai lầm thường gặp nhất là tin rằng bổ sung canxi liều cao sẽ kích hoạt lại quá trình phát triển chiều cao ở người trưởng thành [1], [3]. Canxi chỉ là vật liệu xây dựng, không phải tín hiệu tăng trưởng [1]. Một số người thấy cơ thể nhích thêm 1-2 cm sau tuổi 20 thường do cải thiện tư thế đứng thẳng, tập luyện giải phóng chèn ép đĩa đệm cột sống, hoặc thuộc nhóm dậy thì muộn chưa đóng hết sụn xương [6].
Việc lạm dụng canxi vượt quá nhu cầu khuyến nghị nhằm mục đích tăng chiều cao có thể dẫn đến nhiều nguy cơ sức khỏe như sỏi thận, vôi hóa mạch máu và cản trở hấp thu các khoáng chất vi lượng khác. Canxi không thể tự tạo ra mô sụn mới khi nguồn tế bào tiền thân tại chỗ đã cạn kiệt [1].
Ai nên thận trọng khi dùng canxi?
Người trưởng thành sau tuổi 20 không nên tự ý uống canxi liều cao liên tục mà không có chỉ định y khoa. Những người có tiền sử sỏi đường tiết niệu, suy giảm chức năng thận hoặc bệnh lý tăng canxi máu cần đặc biệt cẩn trọng. Việc dư thừa canxi không mang lại bất kỳ lợi ích nào cho chiều cao mà chỉ làm tăng áp lực lọc cho hệ bài tiết.
Nếu bạn nghi ngờ bản thân chậm phát triển thể chất hoặc có bệnh lý nền mạn tính ảnh hưởng đến chuyển hóa, hãy đến các cơ sở y tế để chụp X-quang kiểm tra tuổi xương và tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý dùng các sản phẩm hỗ trợ tăng chiều cao không rõ nguồn gốc.
Lời khuyên duy trì hệ xương khỏe mạnh
Thay vì tìm kiếm các giải pháp tăng chiều cao không thực tế sau tuổi 20, bạn nên tập trung vào việc duy trì mật độ xương vững chắc để phòng ngừa loãng xương sớm. Một chế độ ăn uống cân bằng, đa dạng thực phẩm từ sữa, đậu phụ, rau lá xanh đậm và cá nhỏ kho nhừ sẽ cung cấp đủ lượng canxi tự nhiên cần thiết cho cơ thể.
Kết hợp dinh dưỡng hợp lý với việc rèn luyện thể thao đều đặn và duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh. Tập các bài tập chịu lực như chạy bộ, nâng tạ vừa sức giúp kích thích tế bào xương duy trì mật độ khoáng tối ưu. Đồng thời, chỉnh sửa tư thế ngồi và đi đứng thẳng lưng sẽ giúp bạn giữ được vóc dáng chuẩn mực và bảo vệ cột sống lâu dài.
