Tác hại của việc đeo tai nghe liên tục trên 4 tiếng mỗi ngày tại văn phòng?

Đeo tai nghe suốt ca làm việc để tập trung hoặc họp trực tuyến đã trở thành thói quen phổ biến của dân văn phòng. Nhiều người giữ tai nghe trên tai từ sáng đến chiều mà không nhận ra đôi tai đang phải chịu áp lực âm thanh liên tục. Thói quen này đặt ra câu hỏi lớn về nguy cơ tổn thương thính giác lâu dài.

Các nghiên cứu khoa học khẳng định việc dùng tai nghe kéo dài nhiều giờ mỗi ngày làm tăng rõ rệt nguy cơ suy giảm thính lực do tiếng ồn ^[1]. Tiếp xúc âm thanh cường độ cao hoặc lặp đi lặp lại qua thiết bị cá nhân có thể gây tổn thương tế bào lông trong ốc tai và dây thần kinh thính giác, dẫn đến mất thính lực tiếp nhận âm thanh tạm thời hoặc vĩnh viễn ^[2], ^[3].

Cơ chế âm thanh làm tổn thương ốc tai và dây thần kinh

Suy giảm thính lực do tiếng ồn (NIHL) là tình trạng suy giảm khả năng nghe do tiếp xúc kéo dài với âm thanh cường độ cao ^[4]. Khi âm thanh truyền qua tai nghe vào tai trong, áp lực âm thanh tác động trực tiếp lên ốc tai.

Nghiên cứu trên mô hình động vật cho thấy tiếp xúc lặp lại với tiếng ồn mức độ vừa phải (cường độ 90 dB trong 1 giờ mỗi ngày) gây ra suy giảm thính lực tiếp nhận (SNHL) tiến triển dần dần ^[3]. Sau 5 lần tiếp xúc lặp lại, tổn thương này chuyển thành mất thính lực vĩnh viễn ^[3].

Ở cấp độ tế bào, tiếng ồn lặp lại phá hủy các khớp thần kinh (synapse) nối giữa tế bào lông trong của ốc tai và đầu dây thần kinh thính giác ngoại vi ^[3]. Quá trình này đồng thời làm giảm biểu hiện của các chỉ số phản ứng thần kinh ốc tai (như c-fos và Arc), đồng thời làm tăng biểu hiện gen của chất gây viêm interleukin-1beta bên trong ốc tai ^[3]. Khi kết nối giữa tế bào lông và dây thần kinh bị đứt gãy, tín hiệu âm thanh không thể truyền lên não một cách trọn vẹn ^[3].

Bên cạnh tổn thương vĩnh viễn, tai nghe cũng gây ra hiện tượng dịch chuyển ngưỡng nghe tạm thời (tức tai bị ù, nghe kém tạm thời sau khi tháo tai nghe) ^[2]. Nhiều thiết bị nghe cá nhân tạo ra mức âm thanh đỉnh vượt quá 100 dBA ^[2]. Nghe ở mức gần tối đa gây dịch chuyển ngưỡng nghe tạm thời, và nếu lặp lại nhiều lần sẽ dẫn đến suy giảm thính lực tiếp nhận vĩnh viễn ^[2].

Mối nguy từ thời lượng nghe và thói quen tại nơi ồn ào

Thời gian đeo tai nghe mỗi ngày có liên hệ mật thiết với tỷ lệ gặp vấn đề về tai. Một nghiên cứu khảo sát cắt ngang công bố năm 2021 thực hiện trong 4 tháng trên 1.086 người từ 18 đến 55 tuổi (độ tuổi trung bình là 24,8, nữ giới chiếm 58,6%) đã đánh giá mối liên hệ này ^[1]. Kết quả cho thấy những người có thời lượng nghe trên 5 giờ mỗi ngày có tỷ lệ gặp các vấn đề về thính giác cao hơn đáng kể so với nhóm nghe ít hơn (33,9% so với 16,5%) ^[1]. Ngoài ra, những người tiếp xúc với tiếng ồn tại nơi làm việc cũng có tỷ lệ gặp vấn đề thính giác cao hơn nhóm khác (26% so với 15,9%) ^[1]. Nhóm thường mở âm lượng tivi hoặc radio ở mức 90-100% có tỷ lệ gặp vấn đề thính giác là 32%, cao hơn nhiều so với mức 11,2% ở nhóm mở âm lượng từ 0-49% ^[1].

Môi trường xung quanh khi đeo tai nghe cũng quyết định mức độ hại. Người dùng thường có xu hướng tăng âm lượng để át đi tiếng ồn xung quanh ^[5]. Một nghiên cứu công bố năm 2021 phân tích dữ liệu khảo sát quốc gia trên 532 học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông tại Hàn Quốc (từ 12 đến 19 tuổi) thông qua bảng hỏi và đo thính lực đơn âm (PTA), trong đó mất thính lực được định nghĩa là ngưỡng nghe trung bình từ 26 dBA trở lên ^[6]. Nghiên cứu chỉ ra nhóm dùng tai nghe trong môi trường ồn ào có tỷ lệ mất thính lực là 22,6%, và nhóm dùng tai nghe trung bình từ 80 phút trở lên mỗi ngày có tỷ lệ mất thính lực là 22,3% ^[6].

Phân tích sâu hơn từ nghiên cứu này cho thấy thanh thiếu niên dùng tai nghe trong môi trường ồn có nguy cơ mất thính lực cao gấp 4,5 lần và nguy cơ gặp vấn đề thính giác chủ quan cao gấp 8,4 lần so với người không dùng tai nghe ^[6]. Đặc biệt, dùng tai nghe hơn 80 phút mỗi ngày trong môi trường ồn làm tăng nguy cơ mất thính lực lên 4,7 lần so với dùng dưới 80 phút mỗi ngày ^[6].

Bằng chứng từ các phép đo thính lực thực tế

Nhiều nghiên cứu khác qua các thời kỳ đều ghi nhận sự suy giảm ngưỡng nghe ở người dùng thiết bị âm thanh cá nhân lâu năm. Một nghiên cứu năm 2009 tiến hành phỏng vấn trực tiếp và đo thính lực đơn âm cho 490 thanh thiếu niên Hàn Quốc ^[7]. Trong số này, 462 người (94,3%) sử dụng máy nghe nhạc cá nhân, đa số dùng từ 1 đến 3 giờ mỗi ngày trong khoảng 1 đến 3 năm, và loại tai nghe phổ biến nhất là tai nghe nhét tai (earphone) ^[7]. Kết quả đo cho thấy sự gia tăng đáng kể ngưỡng nghe (tức khả năng nghe kém đi) ở nam giới, người dùng máy nghe nhạc trên 5 năm, người có thời gian sử dụng tích lũy trên 15 năm và người dùng tai nghe dạng nhét tai ^[7].

Một nghiên cứu công bố năm 2022 kiểm tra khả năng nghe của 241 người trưởng thành trẻ tuổi tại Ấn Độ (từ 20 đến 40 tuổi) có sử dụng tai nghe thông qua ứng dụng sàng lọc thính giác trên điện thoại (hearWHO) ^[8]. Kết quả cho thấy phần lớn người tham gia có điểm hearWHO dưới 50, tức nằm dưới ngưỡng nghe tiêu chuẩn ^[8]. Nghiên cứu này cũng lưu ý rằng với công nhân nhà máy tiếp xúc tiếng ồn trên 85 dB trong 8 giờ mỗi ngày, việc dùng nút bịt tai hoặc giảm ồn được khuyến cáo ^[8]. Tuy nhiên, người nghe nhạc cá nhân thường đặt âm lượng từ 75 đến 100 dB; chỉ cần nghe 15 phút ở mức 100 dB qua thiết bị cá nhân, tai đã phải chịu lượng tiếng ồn tương đương với công nhân nhà máy tiếp xúc mức 85 dB suốt 8 giờ làm việc ^[8].

Từ năm 1985, một nghiên cứu trên 190 sinh viên đại học tại New York kết hợp đo mức âm thanh qua tai nhân tạo ở các tần số 250-8000 Hz đã đối chiếu với tiêu chuẩn liều tiếng ồn cho phép tại nơi làm việc của Cơ quan Quản lý An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp (OSHA) ^[5]. Kết quả có 31,4% sinh viên dùng radio kèm tai nghe đạt hoặc vượt mức liều tối đa cho phép (gồm 41,2% nam và 29,2% nữ) ^[5]. Trong nhóm có nguy cơ này, 50% vượt tiêu chuẩn an toàn hơn 100% ^[5]. Một nghiên cứu thử nghiệm khác cùng năm 1985 trên 16 tình nguyện viên nghe tai nghe trong 3 giờ ở mức tối đa thường dùng của họ ghi nhận: 6 người bị dịch chuyển ngưỡng nghe tạm thời 10 dB và 1 người bị dịch chuyển khoảng 30 dB, sau đó hồi phục về bình thường trong vòng 24 giờ ^[2].

Lợi ích và giới hạn của các bằng chứng hiện tại

Tổng quan tài liệu công bố năm 2022 xem xét 23 nghiên cứu trên toàn cầu khẳng định các hoạt động giải trí dùng thiết bị âm thanh cá nhân mang lại nguy cơ mất thính lực do tiếng ồn ^[4]. Số liệu thống kê cho thấy 1,7% dân số thế giới đang chịu đựng tình trạng mất thính lực do tiếng ồn ^[6]. Ở nhóm tuổi từ 16 đến 25, có tới 40% học sinh sinh viên có bằng chứng thính học của suy giảm thính lực do tiếng ồn ^[7]. Tình trạng suy giảm thính lực có thể làm giảm khả năng hoạt động thể chất, giao tiếp xã hội và gây ra các triệu chứng tâm lý như lo âu, trầm cảm ^[7].

Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện tại vẫn có những giới hạn nhất định. Một số khảo sát không tìm thấy sự mất thính lực đáng kể ở người trưởng thành trẻ tuổi ^[8]. Sự trái ngược này xuất phát từ khác biệt trong phương pháp nghiên cứu, chẳng hạn như định nghĩa thế nào là người có thính lực bình thường, hoặc độ tin cậy của bài kiểm tra thính lực được sử dụng ^[8].

Bên cạnh đó, các nghiên cứu cắt ngang (như khảo sát tại Hàn Quốc năm 2021) chỉ phản ánh mối liên hệ tại một thời điểm; các nhà khoa học nhấn mạnh cần có thêm các nghiên cứu dọc theo thời gian để cung cấp bằng chứng nhân quả trực tiếp giữa việc dùng tai nghe và mất thính lực ^[6]. Trong nghiên cứu trên chuột về hoạt chất resveratrol (uống liều 50 mg/kg/ngày giúp ngăn ngừa mất khớp thần kinh ốc tai và giảm viêm), kết quả mới dừng ở mô hình động vật, chưa phải phác đồ điều trị cho người ^[3].

Những hiểu lầm thường gặp của dân văn phòng

Hiểu lầm phổ biến nhất là cho rằng chỉ làm việc trong nhà máy cơ khí ồn ào mới bị điếc nghề nghiệp, còn ngồi văn phòng nghe nhạc là vô hại. Thực tế, việc nghe tai nghe ở mức 100 dB trong 15 phút đã tạo ra áp lực tiếng ồn tương đương làm việc 8 giờ ở môi trường nhà máy 85 dB ^[8]. Tiêu chuẩn công nghiệp của OSHA giới hạn mức tiếp xúc tiếng ồn 95 dBA trong tối đa 2 giờ mỗi ngày, nhưng nhiều thiết bị cá nhân lại phát ra âm lượng đỉnh trên 100 dBA mà không có tiêu chuẩn giới hạn cho mục đích giải trí ^[2].

Hiểu lầm thứ hai là khi thấy tai bị ù hoặc nghe kém sau vài giờ đeo tai nghe, chỉ cần ngủ một đêm thấy hết ù nghĩa là tai vẫn khỏe mạnh. Thử nghiệm năm 1985 cho thấy ngưỡng nghe có thể trở lại bình thường trong 24 giờ sau khi nghe 3 giờ liên tục, nhưng nếu tiếp xúc lặp đi lặp lại, tình trạng tạm thời này sẽ biến thành mất thính lực tiếp nhận vĩnh viễn ^[2].

Hiểu lầm thứ ba là dùng tai nghe mở nhạc to để lấn át tiếng ồn bàn bên cạnh hoặc tiếng ồn ngoài đường. Khảo sát năm 2021 cho thấy hơn một nửa số người tham gia có thói quen nghe không lành mạnh và nhận thức thấp về nguyên nhân gây mất thính lực ^[1]. Việc bật tai nghe trong môi trường ồn ào làm tăng nguy cơ mất thính lực lên 4,5 lần ^[6].

Ai nên thận trọng khi sử dụng tai nghe?

Nhóm đầu tiên cần đặc biệt thận trọng là những người làm việc trong môi trường vốn đã có tiếng ồn hoặc thường xuyên đeo tai nghe ở nơi ồn ào. Khảo sát cho thấy người tiếp xúc tiếng ồn tại nơi làm việc có tỷ lệ gặp vấn đề thính giác cao hơn hẳn (26% so với 15,9%) ^[1], và việc dùng tai nghe nơi ồn ào đẩy nguy cơ mất thính lực tăng vọt ^[6].

Nhóm thứ hai là người có thói quen dùng tai nghe dạng nhét sâu vào ống tai (earphone/insert type) và người đã sử dụng thiết bị nghe cá nhân liên tục trên 5 năm ^[7]. Nghiên cứu trên thanh thiếu niên Hàn Quốc chỉ ra hai nhóm đối tượng này cùng với nam giới có sự gia tăng ngưỡng nghe rõ rệt hơn các nhóm khác ^[7].

Nhóm thứ ba là người lớn tuổi hơn trong độ tuổi lao động. Phân tích đơn biến trên nhóm người từ 20 đến 40 tuổi tại Ấn Độ cho thấy tuổi tác có mối liên hệ chặt chẽ với tình trạng suy giảm thính lực dưới lâm sàng (giai đoạn sớm chưa biểu hiện rõ triệu chứng) ^[8]. Người có sẵn các biểu hiện ù tai, nghe kém, hoặc đang có bệnh lý về tai cần hỏi ý kiến bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng trước khi tiếp tục sử dụng tai nghe hằng ngày.

Cách áp dụng thực tế để bảo vệ đôi tai tại văn phòng

Suy giảm thính lực do tiếng ồn là một trong những nguyên nhân gây mất thính lực hoàn toàn có thể phòng ngừa được ở mọi lứa tuổi nếu duy trì thói quen lành mạnh ^[1]. Để bảo vệ tế bào lông ốc tai khi làm việc, người dùng nên kiểm soát chặt chẽ thời gian đeo: tránh dùng tai nghe liên tục trên 80 phút mỗi ngày trong môi trường ồn ào ^[6], và tuyệt đối không duy trì các phiên nghe kéo dài trên 5 giờ mỗi ngày ^[1]. Sau mỗi khoảng thời gian họp hoặc nghe tập trung, hãy tháo tai nghe để ốc tai được nghỉ ngơi.

Về mức âm lượng, cần giữ âm lượng ở mức an toàn, tránh đặt ở vùng 90-100% công suất thiết bị ^[1] hoặc mức 75-100 dB ^[8]. Không dùng cách tăng âm lượng tai nghe để đè tiếng ồn xung quanh ^[5]. Về loại thiết bị, nên hạn chế tối đa việc dùng tai nghe nhét tai (earphone) trong thời gian dài ^[7]; thay vào đó có thể ưu tiên loa ngoài ở phòng riêng hoặc các giải pháp giảm ồn môi trường.

Cuối cùng, dân văn phòng có thể chủ động kiểm tra sức khỏe đôi tai định kỳ bằng phương pháp đo thính lực đơn âm tại cơ sở y tế ^[7], ^[6] hoặc bước đầu tự sàng lọc qua các ứng dụng di động như hearWHO để phát hiện sớm suy giảm thính lực ^[8].

Đeo tai nghe mang lại sự tiện lợi lớn cho công việc hiện đại nhưng tiềm ẩn nguy cơ tổn thương không hồi phục cho ốc tai nếu lạm dụng trên 4-5 giờ mỗi ngày ^[1], ^[3]. Giữ mức âm lượng nhỏ, cắt ngắn thời gian đeo dưới 80 phút mỗi ngày khi ở nơi ồn và tránh dùng tai nghe nhét tai lâu dài là chìa khóa để bảo vệ thính giác ^[7], ^[6]. Nếu xuất hiện tình trạng ù tai hay nghe kém kéo dài, người lao động cần đi khám chuyên khoa sớm để được chẩn đoán chính xác.