Trà hạt ý dĩ và trào lưu dưỡng da thực dưỡng
Nhiều người tìm đến các loại ngũ cốc tự nhiên để cải thiện sức khỏe làn da từ bên trong. Nổi bật trong số đó là trà ý dĩ rang, còn gọi là hatomugi, vốn rất phổ biến trong phong cách dưỡng sinh của Nhật Bản và y học cổ truyền [1, 2].
Nhiều thông tin lan truyền cho rằng uống trà ý dĩ thường xuyên giúp khóa ẩm và làm da căng mọng. Thực tế khoa học cho thấy các hoạt chất trong hạt ý dĩ có hỗ trợ sức khỏe, nhưng việc uống nước trà ý dĩ có trực tiếp cấp ẩm sâu cho da như kỳ vọng hay không lại cần được đánh giá khách quan dựa trên bằng chứng khoa học [1, 3, 5].
Nguồn gốc của hạt ý dĩ trong dinh dưỡng và y học
Cây ý dĩ có tên khoa học là Coix lachryma-jobi L. var. ma-yuen Stapf, thuộc họ Hòa thảo (Poaceae/Gramineae) [1, 2, 5]. Loài cỏ nhiệt đới này có thân cao từ 100 đến 180 cm, trổ hoa từ tháng 7 đến tháng 9 và ra quả vào khoảng tháng 9 đến tháng 10 [1].
Cấu trúc hạt ý dĩ gồm 4 phần tính từ ngoài vào trong: vỏ ngoài (hull), vỏ hạt (testa), lớp cám (bran) và nội nhũ hạt (endosperm) [1]. Ý dĩ được trồng rộng rãi tại Đài Loan, Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan và Hàn Quốc, nơi loại hạt này vừa là lương thực dinh dưỡng vừa là vị thuốc y học cổ truyền quen thuộc [1, 2, 5]. Trong thực hành thảo dược, hạt ý dĩ thường được dùng đơn lẻ dạng độc vị, khác với nhiều bài thuốc cổ truyền vốn phải phối trộn nhiều vị thảo mộc phức tạp [2].
Vì sao hạt ý dĩ được gắn với sức khỏe làn da?
Trong các tài liệu y học cổ truyền lâu đời, hạt ý dĩ thường được sử dụng nhằm mục đích hỗ trợ điều trị mụn cóc, da nứt nẻ, thấp khớp, đau dây thần kinh và các bệnh lý viêm nhiễm [1, 2]. Khi dùng qua đường tiêu hóa, hạt ý dĩ được ghi nhận có các đặc tính kháng viêm, chống oxy hóa, kháng dị ứng, chống béo phì và hỗ trợ điều hòa miễn dịch [1, 2].
Về mặt sinh hóa, các nhà khoa học đã phân lập được nhiều hợp chất sinh học giá trị từ hạt ý dĩ [1, 4]. Các thành phần mang hoạt tính kháng viêm nổi bật bao gồm polyphenol, coixol, các polysaccharide, eriodictyol, ceramide và axit p-coumaric [3]. Đồng thời, hạt ý dĩ còn chứa coixenolide cùng các axit béo tự do như axit palmitic, stearic, oleic và linoleic [3]. Những hợp chất này giúp điều hòa tín hiệu truyền từ màng tế bào vào bào tương và nhân, hỗ trợ quá trình sửa chữa tế bào và ức chế các phản ứng viêm quá mức [3].
Nghiên cứu khoa học nói gì về tác động thực tế?
Khi xem xét tác động trực tiếp của ý dĩ trên cơ thể người, các nghiên cứu tập trung làm rõ biến chuyển sinh học khi tiêu thụ hạt thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm dân gian [2].
Một thử nghiệm can thiệp trên người công bố năm 2021 đã đánh giá tác động của hạt ý dĩ đối với hệ vi sinh đường ruột và hệ miễn dịch [2]. Thử nghiệm tiến hành trên 19 nam giới trưởng thành khỏe mạnh, chia làm hai nhóm: 11 người ăn hạt ý dĩ nấu chín với lượng 160 g mỗi ngày trong vòng 7 ngày, trong khi 8 người còn lại thuộc nhóm đối chứng không can thiệp [2].
Kết quả sau 1 tuần ghi nhận nhóm tiêu thụ ý dĩ có sự gia tăng mật độ vi khuẩn có lợi Faecalibacterium trong đường ruột [2]. Đồng thời, tỷ lệ phần trăm các tế bào lympho ngoại vi như tế bào CD3+CD8+, CD4+, CD4+CD25+ và tỷ lệ tế bào T nguyên vẹn/tế bào nhớ (naive/memory T cell) cũng tăng lên đáng kể [2]. Các nhà nghiên cứu nhận định sự biến chuyển miễn dịch đường ruột này có thể là manh mối giải thích cơ chế hạt ý dĩ hỗ trợ quá trình thoái lui tự nhiên của tình trạng nhiễm virus trên da [2]. Dầu tinh chế từ hạt ý dĩ cũng từng được ghi nhận giúp tăng lượng tế bào lympho CD4+ ngoại vi [2].
Bên cạnh đó, nghiên cứu năm 2022 về mặt dinh dưỡng chỉ ra rằng các bộ phận của cây ý dĩ chứa lượng vi chất phong phú [4]. Hàm lượng vitamin E và niacin tập trung nhiều nhất ở hạt [4]. Hàm lượng tocopherol trong dầu hạt ý dĩ dao động từ 0,64 đến 1,57 mg/g, cao hơn mức 0,26 đến 1,0 mg/g thường thấy trong dầu ô liu [4]. Hàm lượng vitamin E, C, B1, B2, B6, B12, axit folic và niacin ở lớp vỏ hạt cao hơn so với phần nhân hạt [4]. Ngoài ra, nhân hạt ý dĩ còn chứa phốt pho đạt 1,93 mg/g và kẽm đạt 0,15 mg/g [4]. Đánh giá an toàn thực phẩm cũng cho thấy chỉ số ô nhiễm kim loại nặng (thủy ngân, chì, cadimi, asen, crom) và 116 loại thuốc bảo vệ thực vật trên hạt ý dĩ đều ở ngưỡng an toàn [4].
Tuy nhiên, giới hạn lớn của các bằng chứng hiện nay là thử nghiệm lâm sàng can thiệp trên người mới thực hiện trên quy mô mẫu nhỏ (19 người) và trong thời gian ngắn (7 ngày) với dạng hạt nấu chín nguyên bản, chưa có thử nghiệm đo đạc độ ẩm biểu bì da dành riêng cho dạng nước trà ý dĩ rang [2].
Cơ chế giữ ẩm da: Trà uống có thay thế được kem bôi?
Nhiều người lầm tưởng việc uống trà hạt ý dĩ hàng ngày có thể thay thế bước dưỡng ẩm hay giải quyết dứt điểm tình trạng da khô nẻ, viêm da cơ địa [5]. Đây là một quan niệm chưa đúng về mặt sinh lý học của hàng rào bảo vệ da [5].
Tình trạng da khô ráp, nứt nẻ và viêm da cơ địa xuất phát chủ yếu từ sự suy giảm nồng độ ceramide nội tại ở lớp sừng, khiến khả năng giữ nước suy giảm và gây mất nước qua biểu bì (transepidermal water loss) [5]. Để phục hồi độ ẩm và hàng rào bảo vệ da, các hướng dẫn y khoa khuyến cáo biện pháp cấp ẩm tại chỗ thông qua ngâm tắm nước ấm 15 phút và thoa kem hoặc mỡ khóa ẩm ngay sau đó (phương pháp soak-and-seal) [5]. Dạng thuốc mỡ khóa ẩm (như petroleum jelly) mang lại hiệu quả che phủ cơ học ngăn bốc hơi nước tốt hơn hẳn dạng kem hoặc lotion lỏng [5].
Dù hạt ý dĩ chứa ceramide, polyphenol và coixenolide mang hoạt tính sinh học, nhưng khi chế biến dưới dạng nước trà (dùng nước sôi hãm hạt rang), nồng độ các chất béo ưa dầu này hòa tan vào nước rất hạn chế [4, 6]. Uống trà ý dĩ chủ yếu giúp bổ sung nước cho cơ thể và các chất chống oxy hóa hòa tan, hoàn toàn không tạo ra lớp màng khóa ẩm vật lý trên bề mặt biểu bì như các sản phẩm thoa ngoài da [5].
Những ai nên thận trọng khi sử dụng?
Hạt ý dĩ là thực phẩm an toàn đối với đa số người trưởng thành khỏe mạnh khi dùng với lượng thực phẩm thông thường [3, 5]. Tuy nhiên, một số trường hợp vẫn cần lưu ý đặc biệt:
Nghiên cứu trên động vật cho thấy các thành phần sterol trong hạt ý dĩ như feruloyl-stigmasterol và ferulyl-brassinosterol có hoạt tính sinh học thúc đẩy rụng trứng ở chuột túi lông vàng với liều 200 microgam/ngày [4]. Vì vậy, phụ nữ đang trong thai kỳ hoặc người đang điều trị các vấn đề liên quan đến nội tiết sinh sản nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thường xuyên các dạng chiết xuất đậm đặc từ hạt ý dĩ.
Người có tiền sử dị ứng với các loại ngũ cốc cùng họ Hòa thảo cần theo dõi phản ứng cơ thể khi lần đầu sử dụng [1, 2]. Trường hợp đang mắc các bệnh lý da liễu mạn tính, viêm da cơ địa nặng bùng phát, người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị chuyên khoa của bác sĩ da liễu, không nên tự ý bỏ thuốc bôi để chuyển sang uống trà thảo mộc [5].
Hướng dẫn dùng trà ý dĩ đúng cách trong đời sống
Để tận dụng giá trị dinh dưỡng của hạt ý dĩ một cách khoa học mà không bị thần thánh hóa công dụng, bạn có thể áp dụng theo các hướng dẫn sau:
Lựa chọn nguyên liệu: Nên chọn loại ý dĩ còn nguyên lớp vỏ lụa mỏng màu nâu đỏ (brown coix) thay vì loại đã chà trắng hoàn toàn (white coix), bởi hàm lượng vitamin nhóm B, vitamin E và vi chất dinh dưỡng ở lớp vỏ hạt cao hơn nhiều so với phần nội nhũ đã xay xát kỹ [4].
Cách chế biến nước trà: Hạt ý dĩ rửa sạch, để ráo rồi rang nhỏ lửa trên chảo đến khi hạt ngả vàng nhẹ và có mùi thơm tự nhiên. Dùng khoảng 20-30 g hạt ý dĩ rang hãm với 500-700 ml nước sôi trong 15-20 phút tương tự như các loại trà ngũ cốc. Bạn có thể uống nước trà này trong ngày như một thức uống lành mạnh thay cho đồ uống có đường.
Tận dụng bã hạt: Vì các dưỡng chất quý như vitamin, kẽm (0,15 mg/g) và chất xơ tập trung chủ yếu trong hạt, sau khi hãm lấy nước, bạn có thể tận dụng phần hạt đã nở mềm để nấu cháo hoặc trộn cùng cơm ăn hàng ngày để hấp thu tối đa dưỡng chất [3, 5].
Chăm sóc da toàn diện: Để làn da thực sự duy trì được độ ẩm mượt, bên cạnh việc uống đủ nước mỗi ngày, cần kết hợp bôi kem dưỡng ẩm chứa chất khóa ẩm phù hợp ngay sau khi tắm, tránh rửa mặt hoặc tắm nước quá nóng làm tổn thương hàng rào lipid tự nhiên của biểu bì [5].
Hạt ý dĩ là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng với các hoạt chất kháng viêm, chống oxy hóa đã được khoa học ghi nhận [2, 4]. Việc uống trà ý dĩ rang mang lại lợi ích giải khát và hỗ trợ sức khỏe tổng thể, nhưng không thể thay thế cho các biện pháp chăm sóc và dưỡng ẩm trực tiếp từ bên ngoài. Một lối sống cân bằng, dinh dưỡng đa dạng kết hợp bảo vệ da đúng cách mới là chìa khóa bền vững cho làn da khỏe mạnh.
