Trẻ mấy tháng tuổi được ăn lòng trắng trứng?

Nhiều bậc phụ huynh khi bắt đầu cho con ăn dặm thường băn khoăn về việc cho bé ăn trứng gà. Quan niệm truyền thống trước đây cho rằng chỉ nên cho trẻ ăn lòng đỏ, còn lòng trắng chứa nhiều protein dễ gây dị ứng thì phải đợi đến sau 1 tuổi mới được nếm thử.

Tuy nhiên, các quan điểm dinh dưỡng và miễn dịch học hiện đại đã thay đổi hoàn toàn quan niệm trì hoãn này [5, 6]. Trẻ có thể bắt đầu làm quen với trứng gà, bao gồm cả lòng trắng và toàn bộ quả trứng, ngay từ giai đoạn 4 đến 6 tháng tuổi hoặc khi bắt đầu ăn dặm [4, 6]. Việc cho trẻ tiếp xúc sớm với trứng đã nấu chín kỹ không những không làm tăng nguy cơ dị ứng mà còn giúp hệ miễn dịch của trẻ xây dựng cơ chế dung nạp chủ động [1, 5].

Cơ chế tạo dung nạp miễn dịch qua đường tiêu hóa

Dị ứng trứng là một trong những dạng dị ứng thực phẩm phổ biến nhất ở trẻ nhỏ [1]. Lòng trắng trứng chứa thành phần ovalbumin - một loại protein chính gây phản ứng dị ứng [2]. Nếu trẻ không được tiếp xúc qua đường tiêu hóa ở thời điểm thích hợp, hệ miễn dịch có thể nhận diện protein này như một tác nhân lạ nguy hiểm.

Khi trẻ được cho ăn trứng sớm qua đường miệng, đường tiêu hóa sẽ kích hoạt quá trình ức chế chủ động các phản ứng miễn dịch đặc hiệu [1]. Nghiên cứu công bố năm 2021 phân tích tế bào đơn nhân máu ngoại vi (PBMC) từ hai thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng (BEAT với 42 trẻ 12 tháng tuổi; STEP với 82 trẻ 5 tháng tuổi và 82 trẻ 12 tháng tuổi) đã làm sáng tỏ cơ chế này [2]. Kết quả chỉ ra rằng việc cho trẻ ăn trứng sớm giúp thúc đẩy sự nhân lên theo độ tuổi của các tế bào T điều hòa đặc hiệu với ovalbumin ở những trẻ không bị dị ứng lúc 12 tháng [2].

Ngược lại, sự nhân lên của các tế bào T điều hòa này bị suy giảm hoặc trơ ở những trẻ không được cho ăn trứng sớm và ở những trẻ xuất hiện dị ứng trứng trên lâm sàng lúc 12 tháng tuổi [2]. Đồng thời, những trẻ bị dị ứng trứng ở mốc 1 năm tuổi cũng có tần suất tế bào B điều hòa đặc hiệu với ovalbumin thấp hơn đáng kể so với trẻ dung nạp được trứng [2].

Các nghiên cứu khoa học nói gì về việc ăn trứng sớm?

Nhiều nghiên cứu ngẫu nhiên có đối chứng quy mô lớn đã được tiến hành nhằm xác định hiệu quả của việc cho trẻ ăn trứng sớm đối với nguy cơ dị ứng thực phẩm.

Nghiên cứu Enquiring About Tolerance (EAT) tuyển chọn 1.303 trẻ sơ sinh bú mẹ hoàn toàn từ 3 tháng tuổi trong cộng đồng dân số nói chung để so sánh giữa hai nhóm: nhóm ăn sớm 6 thực phẩm dễ dị ứng (trong đó có trứng luộc kỹ, sữa bò, đậu phộng, mè, cá tuyết, lúa mì) với liều mục tiêu 2g protein mỗi loại hai lần một tuần, và nhóm ăn theo khuyến cáo chuẩn chỉ bú mẹ đến khoảng 6 tháng tuổi [2, 8]. Theo phân tích theo ý định điều trị (ITT), tỷ lệ dị ứng thực phẩm nói chung lúc 3 tuổi là 5,6% ở nhóm can thiệp sớm so với 7,1% ở nhóm tiêu chuẩn, sự khác biệt không đạt ý nghĩa thống kê [3]. Tuy nhiên, theo phân tích theo đề cương (PP), tỷ lệ dị ứng giảm rõ rệt ở nhóm ăn sớm (2,4% so với 6,4%), đồng thời ghi nhận giảm dị ứng trứng và đậu phộng có ý nghĩa thống kê [3]. Dù vậy, nghiên cứu gặp hạn chế là tỷ lệ bỏ cuộc ở nhóm can thiệp sớm lên tới 69,1%, trong đó tỷ lệ tuân thủ ăn trứng chín là thấp nhất (43,1%) [3].

Nghiên cứu Beating Egg Allergy Trial (BEAT) thực hiện trên nhóm trẻ có nguy cơ trung bình (xét nghiệm lẩy da với trứng âm tính nhưng có người thân cấp một mắc bệnh dị ứng atopy) [4]. Trẻ được cho dùng bột protein trứng hoặc bột gạo làm giả dược từ 4 đến 8 tháng tuổi, sau đó cả hai nhóm đều được ăn trứng tự do từ 8 tháng tuổi [4]. Kết quả đánh giá lúc 12 tháng tuổi ghi nhận nhóm dùng bột trứng giảm đáng kể tình trạng mẫn cảm với trứng qua xét nghiệm lẩy da so với nhóm dùng giả dược [4].

Thử nghiệm PETIT tại Nhật Bản tiến hành trên 147 trẻ 4-5 tháng tuổi bị chàm (viêm da cơ địa), phân ngẫu nhiên thành nhóm dùng bột trứng nguyên quả gia nhiệt và nhóm dùng giả dược [5]. Trẻ được cho ăn 50 mg bột trứng gia nhiệt mỗi ngày từ 6 đến 9 tháng tuổi, sau đó tăng lên 250 mg mỗi ngày từ 9 đến 12 tháng tuổi, song song với việc kiểm soát tích cực bệnh chàm [3, 7]. Kết quả lúc 12 tháng tuổi qua thử nghiệm thử thách thức ăn đường miệng cho thấy nhóm can thiệp giảm được 30% nguy cơ dị ứng trứng gà so với nhóm giả dược [6].

Tuy nhiên, dạng chế biến của trứng đóng vai trò sống còn. Nghiên cứu HEAP thử nghiệm cho trẻ uống bột trứng thanh trùng còn sống với liều tăng dần từ 4-6 tháng tuổi đã không cho thấy sự khác biệt về tỷ lệ dị ứng lúc 12 tháng tuổi [7]. Đáng lưu ý, nghiên cứu này ghi nhận tỷ lệ sốc phản vệ cao ngay khi bắt đầu can thiệp, nguyên nhân được cho là do sử dụng trứng sống thanh trùng và liều lượng protein tương đối lớn [7].

Hiểu lầm thường gặp của cha mẹ khi cho con ăn trứng

Một hiểu lầm rất phổ biến là chỉ nên cho trẻ ăn lòng đỏ vì lòng đỏ "lành tính", còn lòng trắng gây dị ứng nên phải kiêng tuyệt đối đến sau 1 tuổi. Quan niệm trì hoãn truyền thống này không giúp giảm tỷ lệ dị ứng trứng mà còn có thể gây tác động tiêu cực đến thể chất và tâm lý của trẻ [1]. Bằng chứng tổng hợp cho thấy không có lợi ích nào trong việc trì hoãn tiếp xúc với các thực phẩm có khả năng gây dị ứng như trứng khi trẻ đã bắt đầu ăn dặm [7].

Hiểu lầm thứ hai là trẻ bị viêm da cơ địa hoặc gia đình có người dị ứng thì phải kiêng trứng hoàn toàn. Thực tế, nhiều hướng dẫn quốc tế khuyến cáo đưa thực phẩm dễ dị ứng vào chế độ ăn dặm từ 4 đến 6 tháng tuổi bất kể tiền sử nguy cơ của gia đình [8]. Đối với trẻ có nguy cơ cao bị viêm da cơ địa nặng, việc ăn trứng sớm có kiểm soát thậm chí còn giúp giảm nguy cơ phát triển dị ứng trứng sau này [3, 6].

Những đối tượng trẻ cần thận trọng

Dù việc cho ăn sớm mang lại lợi ích dung nạp, cha mẹ vẫn cần thận trọng với một số nhóm trẻ đặc biệt.

Trẻ đã có dấu hiệu dị ứng, mắc viêm da cơ địa nặng hoặc đã có biểu hiện mẫn cảm từ trước cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá kỹ lưỡng trước khi bắt đầu cho ăn trứng [3, 4]. Trong nghiên cứu PETIT, trẻ bị chàm chỉ được can thiệp ăn trứng khi tình trạng chàm đã được điều trị tích cực và kiểm soát ổn định [5].

Ngoài ra, cha mẹ cần chú ý đến phản ứng đường tiêu hóa. Trong nghiên cứu EAT, hội chứng viêm ruột do protein thực phẩm (FPIES) xuất hiện ở nhóm ăn sớm liên quan tới trứng nhiều hơn so với các thực phẩm khác (6 ca do trứng, 1 ca do mè) [3]. Nếu trẻ có biểu hiện nôn mửa dữ dội kéo dài hoặc lừ đừ sau khi ăn, cần ngừng ngay và đưa trẻ đi khám.

Hướng dẫn thực tế: Cách chế biến và cho trẻ làm quen với trứng

Việc giới thiệu trứng gà vào thực đơn ăn dặm của trẻ cần tuân thủ đúng độ tuổi, dạng chế biến và liều lượng:

  • Thời điểm bắt đầu: Bắt đầu cho trẻ làm quen trong khoảng từ 4 đến 6 tháng tuổi, khi trẻ đã đạt các mốc phát triển sẵn sàng ăn dặm [2, 6].
  • Dạng chế biến bắt buộc: Tuyệt đối không cho trẻ dùng trứng sống, trứng lòng đào hoặc trứng trần chưa chín kỹ vì nguy cơ gây dị ứng nặng và sốc phản vệ rất cao [7]. Trứng phải được nấu chín hoàn toàn (như trứng luộc kỹ hoặc bột trứng gia nhiệt) [2, 3, 4].
  • Liều lượng và cách dùng: Mô hình nghiên cứu gợi ý liều từ 2g protein trứng mỗi tuần có thể mang lại hiệu quả phòng ngừa dị ứng [7]. Với trẻ có cơ địa viêm da, có thể áp dụng cách tiếp cận từng bước như nghiên cứu PETIT: bắt đầu từ lượng rất nhỏ khoảng 50 mg bột trứng gia nhiệt mỗi ngày trong giai đoạn 6-9 tháng, sau đó nâng dần lên 250 mg mỗi ngày từ 9-12 tháng tuổi [3, 7].
  • Cách kết hợp: Khi trẻ mới tập ăn, có thể nghiền mịn một lượng nhỏ trứng luộc chín kỹ (gồm cả lòng trắng và lòng đỏ) trộn chung vào phần cháo hoặc bột ăn dặm quen thuộc của trẻ. Cho trẻ ăn vào ban ngày để tiện theo dõi các phản ứng dị ứng nếu có.

Trứng gà là nguồn dinh dưỡng giá trị cao và việc cho trẻ ăn cả lòng trắng lẫn lòng đỏ từ 4 đến 6 tháng tuổi dưới dạng nấu chín kỹ là phương pháp an toàn giúp hỗ trợ hệ miễn dịch của bé thích nghi tốt. Cha mẹ nên bình tĩnh giới thiệu từng lượng nhỏ và luôn tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa nếu bé có bệnh lý dị ứng nền.