Thói quen ăn uống trước ngày mổ luôn nhận được sự quan tâm lớn từ người bệnh và thân nhân. Nhiều ý kiến lan truyền cho rằng ăn nấm mèo làm loãng máu và gây nguy cơ xuất huyết khi phẫu thuật.

Thực tế, các bằng chứng y khoa hiện tại chưa có bất kỳ nghiên cứu nào chứng minh ăn nấm mèo làm tăng thời gian chảy máu khi mổ. Mọi cảnh báo và quy trình kiểm soát xuất huyết chu phẫu đều tập trung vào các loại thuốc chống đông chuyên khoa, không thể áp dụng suy diễn cho nấm mèo.

Thực hư lời khuyên ngừng ăn nấm mèo trước phẫu thuật

Các giả thuyết truyền miệng cho rằng nấm mèo có tính chống đông nhẹ nên cần dừng ăn trước phẫu thuật. Dù vậy, dữ liệu nghiên cứu khoa học không có thử nghiệm nào trên người cho thấy ăn nấm mèo gây biến chứng chảy máu ngoại khoa.

Các hướng dẫn chuyên môn chỉ nhắm vào người dùng thuốc chống đông đường uống như phenprocoumon, warfarin hoặc nhóm thuốc chống đông mới [1] [2]. Việc xem nấm mèo như một yếu tố gây rủi ro xuất huyết tương đương thuốc chống đông là nhận định thiếu cơ sở chứng minh.

Vì sao việc kiểm soát chống đông lại tối quan trọng trước khi mổ?

Trong phẫu thuật, kiểm soát tình trạng đông máu là sự cân bằng giữa nguy cơ xuất huyết và nguy cơ tắc mạch [1]. Việc tiến hành phẫu thuật trên bệnh nhân đang dùng liệu pháp chống đông có thể dẫn đến biến chứng chảy máu lớn [1].

Ngược lại, ngừng thuốc chống đông có thể làm gia tăng nguy cơ thuyên tắc mạch máu, đe dọa trực tiếp tính mạng [1]. Vì thế, bác sĩ phải đánh giá cụ thể mức độ rủi ro chảy máu của từng ca mổ kết hợp với nguy cơ huyết khối của người bệnh [1].

Nghiên cứu y khoa nói gì về ngừng chống đông chu phẫu?

Thời gian dừng thuốc trước mổ được quy định rất cụ thể dựa trên dược động học của từng loại dược phẩm. Một nghiên cứu năm 2020 trên bệnh nhân rung nhĩ không do van tim ghi nhận thời gian ngừng thuốc trung bình trước mổ là 2 ngày với nhóm thuốc chống đông đường uống mới và 4,6 ngày với warfarin [3]. Tỷ lệ gặp biến cố chu phẫu trong nghiên cứu này là 3,2%, trong đó thuyên tắc mạch chiếm 1,9% [3].

Theo một đánh giá khác, việc dừng 4 liều warfarin hàng ngày trước mổ thường giúp đưa chỉ số đông máu INR về mức an toàn từ 1,5 trở xuống [2]. Việc dùng heparin bắc cầu trước mổ làm tăng nguy cơ chảy máu chu phẫu nên không được khuyến cáo đại trà cho mọi trường hợp [1] [4] [3].

Bên cạnh đó, nguy cơ chảy máu phụ thuộc rất lớn vào tính chất phẫu thuật. Một nghiên cứu trên 530 bệnh nhân phẫu thuật Mohs cho thấy tiền sử dùng thuốc chống đông hoặc thuốc kháng tiểu cầu không làm tăng đáng kể nguy cơ chảy máu [5]. Nghiên cứu năm 2024 trên 290 bệnh nhân phẫu thuật u di căn cột sống cũng ghi nhận tỷ lệ chảy máu lại là 4,5% và hoàn toàn không liên quan đến việc có dùng thuốc chống đông trước mổ hay không [6].

Hiểu lầm thường gặp giữa "kỹ thuật nấm" và nấm mèo ăn uống

Trong phẫu thuật bóc tách u xơ tuyến tiền liệt bằng laser holmium, y văn có nhắc đến "kỹ thuật nấm" (mushroom technique) được công bố năm 2002 [7]. Thử nghiệm trên 156 bệnh nhân áp dụng kỹ thuật này cho thấy hiệu quả cắt mô không gây chảy máu đáng kể, kể cả ở 19 bệnh nhân đang dùng thuốc chống đông đường uống [7].

Thuật ngữ "kỹ thuật nấm" ở đây chỉ hình dáng cuống mô được giữ lại tạm thời giống cây nấm ở cổ bàng quang nhằm ngăn chảy máu trong lúc tán mô [7]. Tên gọi kỹ thuật phẫu thuật này hoàn toàn không liên quan đến nấm mèo hay việc tiêu thụ nấm qua đường ăn uống [7].

Những điều khoa học hiện tại chưa làm rõ

Các dữ liệu nghiên cứu hiện có chưa xác định liệu nấm mèo khi ăn vào có tạo ra hoạt tính chống đông đáng kể trên người hay không. Không có số liệu về hàm lượng ăn bao nhiêu thì gây ảnh hưởng tới thời gian đông máu hoặc xét nghiệm máu.

Khoa học cũng chưa làm rõ tương tác giữa các món ăn từ nấm mèo với thuốc gây mê hay thuốc cầm máu. Do đó, các lo ngại về việc nấm mèo làm tăng biến chứng chảy máu khi mổ vẫn là khoảng trống chưa được nghiên cứu kiểm chứng.

Ai nên đặc biệt thận trọng với nguy cơ chảy máu?

Nhóm đối tượng cần quản lý đông máu nghiêm ngặt là những người đang sử dụng thuốc chống đông chỉ định dài hạn như phenprocoumon, dabigatran, rivaroxaban hoặc apixaban [1]. Khoảng 75% chỉ định này nhằm giảm 60% nguy cơ đột quỵ ở bệnh nhân rung nhĩ [1].

Bác sĩ sử dụng thang điểm CHA2DS2-VASc để tính nguy cơ huyết khối và thang điểm HAS-BLED để đo nguy cơ chảy máu nhằm quyết định phác đồ [3]. Những người có bệnh lý nền phức tạp, người cao tuổi hoặc phẫu thuật xâm lấn phức tạp luôn cần được theo dõi đông máu chuyên sâu [1] [6].

Cách áp dụng thực tế trước ca phẫu thuật

Người bệnh chuẩn bị bước vào ca mổ không nên tự ý điều chỉnh hay ngưng dùng thuốc chống đông kê đơn mà không có chỉ định từ bác sĩ phụ trách [1] [2]. Việc dừng thuốc tùy tiện có thể dẫn đến nguy cơ hình thành huyết khối nguy hiểm [1] [3].

Đối với việc ăn uống, người bệnh cần tuân thủ tuyệt đối quy định nhịn ăn uống trước gây mê theo hướng dẫn của bệnh viện. Hãy thông báo rõ cho bác sĩ phẫu thuật và bác sĩ gây mê về tất cả các loại thuốc, thảo dược hoặc sản phẩm bổ sung đang sử dụng để được tư vấn chính xác.