Uống nước chanh muối vào buổi sáng có thực sự giúp thanh lọc cơ thể?

Uống một ly nước chanh ấm pha muối ngay khi thức dậy đang được lan truyền như phương pháp thải độc cơ thể và hỗ trợ tiêu hóa. Nhiều người duy trì thói quen này mỗi ngày mà không lường trước các tác động sinh lý của lượng muối nạp vào khi bụng đói.

Thực tế, khái niệm "thanh lọc" hay thải độc bằng nước muối không có cơ sở khoa học xác thực. Gan và thận đảm nhiệm liên tục chức năng bài tiết tự nhiên của cơ thể mà không cần bổ sung dung dịch muối. Việc đưa một lượng muối vào cơ thể lúc sáng sớm tiềm ẩn nguy cơ tăng huyết áp và tăng gánh nặng lên hệ tim mạch.

Hiểu lầm phổ biến về trào lưu uống nước chanh muối

Nhiều người tin rằng nước muối loãng giúp làm sạch đường ruột và cuốn trôi cặn bã tích tụ sau một đêm. Một số người thêm chanh hoặc đường để dễ uống, cho rằng hỗn hợp này vừa cung cấp vitamin C vừa thanh lọc máu.

Tuy nhiên, cơ thể không tích tụ chất độc cần rửa trôi bằng nước muối. Lượng muối đưa vào đường tiêu hóa khi dạ dày rỗng nhanh chóng được hấp thu vào máu, làm tăng áp lực thẩm thấu và gây giữ nước ^[1]. Hơn nữa, việc thêm các loại đường phổ biến như glucose hay sucrose vào nước uống có thể làm tăng huyết áp tâm thu kéo dài từ 1 đến 2 giờ sau khi uống ^[2]. Thói quen này không đem lại lợi ích làm sạch mà còn kích hoạt phản ứng bất lợi cho hệ tuần hoàn.

Áp lực natri lên huyết áp và hệ tim mạch buổi sáng

Buổi sáng là thời điểm huyết áp tự nhiên có xu hướng tăng cao khi cơ thể chuyển từ trạng thái nghỉ ngơi sang hoạt động. Việc nạp muối ngay thời điểm này kích thích các phản ứng giữ nước và co mạch [1, 7]. Giữ nước trong lòng mạch là yếu tố chính đóng góp vào tăng huyết áp nguyên phát và tác động tiêu cực đến hệ tim mạch ^[1].

Khi lượng natri nạp vào tăng lên, thể tích máu có thể gia tăng đáng kể ^[3]. Sự gia tăng đột ngột thể tích tuần hoàn kết hợp với mức tăng huyết áp tự nhiên buổi sáng khiến tim và mạch máu phải chịu một áp lực lớn ngay đầu ngày.

Bằng chứng khoa học về mối liên hệ giữa muối và huyết áp

Nghiên cứu về chế độ ăn nhiều muối và ít muối trên 9 phụ nữ tiền mãn kinh khỏe mạnh (độ tuổi trung bình 42 tuổi) cho thấy, khi chuyển từ chế độ ăn ít muối (50 mEq natri/ngày) sang nhiều muối (250 mEq natri/ngày) trong vòng 1 tuần, thể tích máu của người tham gia đã tăng 4,3% ^[3]. Sự thay đổi này trực tiếp làm thay đổi hoạt động thần kinh giao cảm cơ ^[3]. Dù nghiên cứu có giới hạn ở cỡ mẫu nhỏ, kết quả xác nhận lượng muối đưa vào làm tăng thể tích tuần hoàn nhanh chóng ^[3].

Một nghiên cứu can thiệp tiến hành trên 76 bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát nhằm đánh giá tác động của muối đối với mức tăng vọt huyết áp buổi sáng ^[4]. Bệnh nhân được áp dụng chế độ ăn ít muối (2 g/ngày) trong 7 ngày, sau đó là chế độ ăn nhiều muối (20-23 g/ngày) trong 7 ngày tiếp theo ^[4]. Kết quả ghi nhận ở nhóm bệnh nhân không nhạy cảm với muối (39 người), lượng muối cao làm tăng vọt mức huyết áp trung bình trong khung giờ 6h30 đến 8h00 sáng so với mức nền ban đêm ^[4]. Sự bùng nổ huyết áp buổi sáng này là yếu tố liên quan chặt chẽ đến các biến cố tim mạch nguy hiểm ^[4].

Nghiên cứu công bố năm 2021 trên 643 bệnh nhân tăng huyết áp nội trú từ 18 đến 80 tuổi tại 16 bệnh viện ghi nhận mức tiêu thụ muối cơ bản trung bình lên tới 11,51 g/ngày ^[5]. Sau khi hiệu chỉnh các yếu tố gây nhiễu, nồng độ natri trong nước tiểu buổi sáng và bài tiết natri 24 giờ đều có mối tương quan thuận rõ rệt với cả huyết áp tâm thu lẫn huyết áp tâm trương ^[5]. Nghiên cứu chỉ ra rằng bài tiết natri cao là yếu tố nguy cơ dẫn đến bất thường nhịp sinh học huyết áp ^[5].

Một thử nghiệm tự theo dõi tại nhà trên 46 tình nguyện viên trong hơn 3 tuần cho thấy việc giảm lượng muối bài xuất (từ 158 mmol/ngày xuống 149 mmol/ngày) giúp huyết áp tâm thu giảm từ 137 mm Hg xuống 133 mm Hg ^[6]. Trong đó, 39% người tham gia có độ nhạy cảm với muối rõ rệt; trung bình mỗi khi giảm 1 g muối nạp vào (tương đương 17 mmol), huyết áp tâm thu giảm 3,3 mm Hg và huyết áp tâm trương giảm 1,5 mm Hg ^[6]. Mức giảm này ghi nhận rõ nhất ở những người bị tăng huyết áp chưa dùng thuốc ^[6].

Đường cũng làm thay đổi quá trình chuyển hóa natri ^[2]. Thử nghiệm trên 20 nam thanh niên khỏe mạnh nhịn ăn qua đêm cho thấy việc uống glucose hoặc sucrose sau khi bù nước làm tăng huyết áp tâm thu lần lượt trong 2 giờ và 1 giờ ^[2]. Đồng thời, các loại đường như fructose, glucose, sucrose và lactose ức chế nhanh chóng quá trình bài tiết natri qua nước tiểu, trong đó fructose có tác động giữ natri mạnh nhất ^[2].

Ai nên đặc biệt thận trọng?

Người đã được chẩn đoán tăng huyết áp hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch cần tuyệt đối tránh thói quen uống nước muối buổi sáng. Nồng độ natri nước tiểu buổi sáng cao tương quan trực tiếp với huyết áp tăng và làm rối loạn nhịp huyết áp ^[5]. Bệnh nhân tăng huyết áp không dùng thuốc khi dung nạp muối quá mức có thể khiến huyết áp dao động nguy hiểm ^[6].

Người cao tuổi cần hết sức lưu ý. Nghiên cứu trên 69 người cao tuổi (trung bình 76 tuổi) chỉ ra rằng tình trạng giảm khối cơ theo tuổi tác đi kèm với giảm hydrat hóa cơ thể và huyết áp tư thế buổi sáng kém ổn định ^[7]. Những người có khối cơ thấp bị sụt giảm huyết áp tâm thu tư thế nghiêm trọng hơn khi chuyển từ nằm sang đứng (giảm 16,85 mm Hg ở ngày thứ hai), làm tăng nguy cơ hạ huyết áp thế đứng và té ngã ^[7]. Việc tự ý đưa dung dịch muối vào cơ thể có thể làm phức tạp thêm việc điều hòa huyết áp và nước ở nhóm đối tượng này ^[7].

Người mắc bệnh thận mạn tính hoặc có vấn đề về giữ dịch cũng không nên áp dụng trào lưu này, bởi thận phải gánh thêm áp lực đào thải natri dư thừa ^[5]. Bất kỳ ai có bệnh nền tim mạch, chuyển hóa cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi thay đổi chế độ ăn uống hằng ngày.

Hướng dẫn bù nước buổi sáng đúng cách

Nhu cầu thực sự của cơ thể sau một đêm dài là bù đắp lượng nước mất đi qua hô hấp và mồ hôi, chứ không phải nạp thêm muối ^[7]. Uống nước lọc thông thường là giải pháp sinh lý an toàn và tự nhiên nhất.

Một ly nước ấm khoảng 200-300 ml ngay sau khi thức dậy giúp bù nước, hỗ trợ tuần hoàn máu và kích thích nhu động ruột tự nhiên mà không gây tăng áp lực thẩm thấu lòng mạch. Nếu muốn tăng hương vị, chỉ cần thêm 1-2 lát chanh tươi để lấy hương thơm nhẹ, tuyệt đối không thêm muối hạt hay đường ^[2].

Đối với những người tập luyện thể thao cường độ mạnh đổ nhiều mồ hôi, việc bù điện giải có thể cần thiết nhưng nên diễn ra sau khi đã vận động, dựa trên lượng mồ hôi tiêu hao, thay vì uống muối thụ động ngay khi vừa rời giường.

Thói quen uống nước chanh muối ấm buổi sáng không mang lại công năng thanh lọc cơ thể như những lời đồn thổi trên mạng xã hội. Ngược lại, lượng natri nạp vào đột ngột có thể làm gia tăng thể tích máu và đẩy huyết áp buổi sáng lên cao [1, 7]. Lựa chọn an toàn cho sức khỏe lâu dài là một ly nước lọc ấm tinh khiết để khởi động ngày mới nhẹ nhàng.