Người lao động nặng bị tiền tăng huyết áp cần biết gì về chế độ ăn DASH?

Nhiều người lao động chân tay và làm việc thể lực nặng thường nghĩ vận động nhiều sẽ tự cân bằng huyết áp. Tuy nhiên, tình trạng tiền tăng huyết áp vẫn có thể xuất hiện và cần can thiệp sớm qua ăn uống.

Hiện tại, chưa có thử nghiệm lâm sàng nào đo lường riêng hiệu quả của chế độ ăn DASH trên nhóm người làm việc nặng thể lực. Dữ liệu khoa học sẵn có ghi nhận DASH giúp hạ huyết áp trên các nhóm người tiền tăng huyết áp nói chung trong khoảng thời gian từ 30 ngày, 8 tuần, 12 tuần đến 4 tháng [1], [2], [3], [4].

Bằng chứng về thời gian tác động của chế độ ăn DASH

Chế độ ăn DASH tập trung vào việc tăng cường trái cây, rau xanh, sản phẩm từ sữa ít béo, đồng thời giảm chất béo bão hòa, cholesterol và đồ ngọt [5]. Các thử nghiệm lâm sàng ghi nhận phản ứng hạ áp theo các mốc thời gian cụ thể:

Ở mốc ngắn hạn 30 ngày, một thử nghiệm can thiệp chéo trên 354 người tiền tăng huyết áp hoặc tăng huyết áp độ 1 cho thấy người tham gia chấp nhận tốt khẩu phần ăn DASH với các mức cắt giảm natri khác nhau dựa trên mức năng lượng 2.100 kcal mỗi ngày [3].

Ở mốc 8 tuần, phân tích từ thử nghiệm DASH trên 459 người bị tiền tăng huyết áp hoặc tăng huyết áp độ 1 chỉ ra chế độ ăn DASH làm giảm 18% nguy cơ bệnh tim mạch vành ước tính trong 10 năm so với chế độ ăn đối chứng, đi kèm hiệu quả hạ huyết áp [2].

Ở mốc 12 tuần (3 tháng), một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên trên 80 bệnh nhân đái tháo đường type 2 kèm tiền tăng huyết áp cho thấy nhóm dùng DASH giảm huyết áp tâm thu đáng kể so với nhóm ăn theo hướng dẫn của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (P = 0,003), dù huyết áp tâm trương không thay đổi nhiều [1]. Một nghiên cứu khác kéo dài 3 tháng ở 60 trẻ vị thành niên tiền tăng huyết áp cũng ghi nhận huyết áp tâm thu giảm từ 135 xuống 132 mmHg chỉ với chế độ ăn DASH đơn thuần [6]. Ngoài ra, thử nghiệm dùng ứng dụng theo dõi DASH trong 3 tháng ở 59 phụ nữ có huyết áp cao cho thấy mức giảm huyết áp tâm thu là 2,8 mmHg và tâm trương là 3,6 mmHg [7].

Ở mốc 4 tháng, nghiên cứu ENCORE trên 144 người thừa cân, béo phì bị huyết áp cao cho thấy chế độ ăn DASH đơn thuần giúp giảm huyết áp đo tại phòng khám 11,2/7,5 mmHg [4]. Khi kết hợp DASH với tập thể dục và giảm cân, mức giảm đạt tới 16,1/9,9 mmHg, đồng thời cải thiện độ giãn mạch và khối lượng cơ thất trái [4].

Về dài hạn, nghiên cứu PREMIER theo dõi 810 người trong 18 tháng nhận thấy can thiệp lối sống kết hợp DASH làm giảm nguy cơ tăng huyết áp so với nhóm chỉ nhận lời khuyên (tỷ số chênh OR = 0,77; KTC 95%: 0,62-0,97), dù chênh lệch mức giảm huyết áp tuyệt đối sau 18 tháng giữa các nhóm can thiệp không đạt ý nghĩa thống kê [8].

Điều chưa biết từ các nghiên cứu hiện tại

Các tài liệu nghiên cứu hiện có chưa đánh giá nhóm đối tượng có mức tiêu hao năng lượng lớn do lao động nặng. Mức năng lượng thử nghiệm trong nghiên cứu thường cố định quanh mức 2.100 kcal/ngày [3]. Do đó, chưa rõ người lao động nặng cần tăng khẩu phần DASH lên bao nhiêu calo để duy trì thể lực mà không làm mất tác dụng hạ áp.

Nghiên cứu cũng chưa làm rõ nhu cầu bù natri cho người đổ mồ hôi nhiều khi làm việc nặng. Chế độ ăn DASH thường đi kèm giảm muối, nhưng người làm việc thể lực mất nhiều điện giải có thể gặp hạ natri máu nếu áp dụng mức cắt giảm quá nghiêm ngặt.

Ai nên thận trọng khi áp dụng chế độ ăn DASH?

Người mắc bệnh thận mạn tính và bệnh gan mạn tính cần thận trọng trước khi bắt đầu chế độ ăn DASH [5]. Lượng kali dồi dào từ rau quả trong DASH có thể gây áp lực lên chức năng đào thải của thận suy [5].

Những người đang sử dụng thuốc ức chế hệ renin-angiotensin-aldosterone cũng cần được bác sĩ đánh giá cẩn thận trước khi áp dụng [5]. Bệnh nhân suy tim mạn, đái tháo đường type 2 chưa kiểm soát, người bất dung nạp lactose hoặc mắc bệnh celiac cần điều chỉnh thực đơn DASH cho phù hợp [5].

Gợi ý áp dụng thực tế cho người làm việc nặng

Người làm việc nặng có tiền tăng huyết áp không nên tự ý cắt giảm đột ngột lượng calo hay lượng muối ăn vào. Việc thiếu hụt năng lượng và điện giải giữa ca làm việc dễ gây kiệt sức, chuột rút hoặc hạ đường huyết.

Nên bắt đầu bằng việc tăng dần các phần rau xanh, trái cây tươi và đổi sang các sản phẩm sữa ít béo [5]. Cần tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ để tính toán mức tiêu hao năng lượng hàng ngày nhằm điều chỉnh khẩu phần DASH phù hợp với tính chất công việc.