Uống rượu bia làm tăng tần suất bốc hỏa tiền mãn kinh như thế nào?

Nhiều phụ nữ bước vào tuổi trung niên thường đối mặt với những cơn bốc hỏa bất chợt, làm bừng đỏ mặt và đổ mồ hôi đầm đìa. Không ít người nhận thấy sau bữa tiệc nhỏ có vài ly rượu bia, tần suất cũng như mức độ khó chịu của tình trạng này tăng lên rõ rệt.

Thực tế, thức uống chứa cồn là một trong những yếu tố tác động trực tiếp tới hệ thống thần kinh và tuần hoàn máu ^[1]. Thói quen sử dụng rượu bia hàng ngày có thể làm rối loạn phản xạ thân nhiệt và làm tăng đáng kể nguy cơ xuất hiện triệu chứng này ^[2].

Triệu chứng bốc hỏa và những thắc mắc thường gặp

Bốc hỏa hay các triệu chứng vận mạch là hiện tượng xuất hiện cảm giác nóng bừng đột ngột, mãnh liệt, kèm theo tim đập nhanh và thường kéo dài dưới 30 phút cho mỗi đợt ^[3]. Hiện tượng này xảy ra phổ biến ở cả giai đoạn tiền mãn kinh lẫn sau mãn kinh ^[3].

Trên thế giới, khoảng 50% đến 85% phụ nữ trải qua giai đoạn chuyển tiếp này gặp phải các cơn nóng bừng ^[4]. Tại Mỹ, khoảng 75% phụ nữ tiền mãn kinh và mãn kinh ghi nhận tình trạng bất ổn định vận mạch ^[1]. Dù vậy, mức độ ảnh hưởng đến từng người rất khác nhau, có người chỉ thấy hơi khó chịu, nhưng với người khác thì sinh hoạt bị xáo trộn nặng nề ^[1].

Nhiều người tự hỏi liệu các thói quen hàng ngày có làm triệu chứng trầm trọng hơn hay không. Bên cạnh các yếu tố như căng thẳng tâm lý, lo âu, cà phê hay nhiệt độ môi trường cao, rượu bia từ lâu đã được ghi nhận là một yếu tố kích thích từ bên ngoài ^[1].

Cơ chế tác động của cồn đến thân nhiệt

Nguyên nhân gốc rễ của cơn bốc hỏa gắn liền với sự suy giảm nồng độ nội tiết tố estrogen trong cơ thể phụ nữ [7, 8]. Khi nồng độ estrogen sụt giảm, trung tâm điều hòa thân nhiệt ở vùng dưới đồi bị tái thiết lập ngưỡng nhiệt độ xuống mức thấp hơn ^[1].

Cơ chế này có sự tham gia của chất dẫn truyền thần kinh norepinephrine, vốn bình thường chịu sự điều biến của estrogen ^[1]. Để giải phóng lượng nhiệt mà cơ thể lầm tưởng là dư thừa, các phản xạ mạch máu được kích hoạt, dẫn tới sự giãn mạch ngoại vi ^[1]. Quá trình giãn mạch này tạo ra cảm giác nóng bừng bộc phát trên da ^[1].

Rượu bia khi đi vào cơ thể đóng vai trò như một tác nhân kích hoạt thêm vào quá trình này ^[1]. Tác động của cồn kết hợp với trung tâm điều nhiệt đang nhạy cảm ở vùng dưới đồi làm phản xạ vận mạch diễn ra thường xuyên và dữ dội hơn [4, 8].

Nghiên cứu chỉ ra mối liên hệ giữa rượu bia và bốc hỏa

Nhiều nghiên cứu y khoa đã tìm hiểu mối liên hệ giữa đồ uống có cồn và các cơn bốc hỏa ở phụ nữ bước vào thời kỳ suy giảm nội tiết tố.

Một nghiên cứu công bố năm 2006 khảo sát 293 phụ nữ từ 45 đến 55 tuổi, được chọn ngẫu nhiên từ hệ thống bảo hiểm y tế tại đông bắc nước Mỹ ^[2]. Các đối tượng tham gia phỏng vấn trực tiếp về các triệu chứng vận mạch ^[2]. Kết quả cho thấy 57% phụ nữ có cơn bốc hỏa trong tháng trước đó, và 36% người tham gia bị đổ mồ hôi đêm ^[2].

Phân tích hồi quy logistic sau khi đã kiểm soát tình trạng mãn kinh và việc dùng liệu pháp hormone chỉ ra rằng việc uống rượu bia hàng ngày làm tăng đáng kể nguy cơ bị bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm và cả tình trạng đổ mồ hôi đêm gây phiền toái ^[2]. Nghiên cứu kết luận tiêu thụ cồn là yếu tố dự báo có ý nghĩa thống kê đối với các triệu chứng vận mạch ^[2].

Ngược lại, một nghiên cứu cắt ngang thực hiện năm 1999 tại một tổ chức bảo trì y tế ở Massachusetts trên 468 phụ nữ tiền mãn kinh và 287 phụ nữ mãn kinh từ 40 đến 65 tuổi lại ghi nhận kết quả khác biệt theo từng giai đoạn ^[5]. Trong nhóm đối tượng phần lớn là người da trắng, có học vấn và không hút thuốc, tỷ lệ gặp bốc hỏa ở cả hai nhóm là khoảng 30% ^[5].

Sau khi hiệu chỉnh các yếu tố như tuổi, chủng tộc, trầm cảm và việc dùng thuốc nội tiết, nghiên cứu này ghi nhận mức tiêu thụ rượu từ 1 đến 5 ly mỗi tuần ở phụ nữ tiền mãn kinh có tỷ số chênh OR là 0,52 (khoảng tin cậy 95%: 0,31 đến 0,86) đối với việc báo cáo triệu chứng bốc hỏa ^[5].

Tại Lebanon, một nghiên cứu cắt ngang công bố năm 2021 trên 627 phụ nữ từ 45 đến 67 tuổi cho thấy 62,5% người tham gia trải qua các cơn nóng bừng ^[4]. Nghiên cứu này ghi nhận sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về triệu chứng này theo chỉ số khối cơ thể, thói quen hút thuốc, đồ ăn cay, tuổi tác hay số lần sinh con, nhưng không tìm thấy mối liên quan với các yếu tố ăn uống khác nói chung ^[4].

Lợi ích và giới hạn từ các dữ liệu y khoa

Các dữ liệu nghiên cứu cho thấy triệu chứng bốc hỏa và phản ứng với cồn có tính chất phức tạp, phụ thuộc vào liều lượng và giai đoạn sinh lý cụ thể [3, 4]. Tiêu thụ đồ uống có cồn ở mức độ thường xuyên hàng ngày rõ ràng là yếu tố làm tăng gánh nặng của các cơn nóng bừng và đổ mồ hôi đêm ^[2].

Tuy nhiên, các bằng chứng hiện có phần lớn đến từ các nghiên cứu cắt ngang và khảo sát tự báo cáo qua bảng câu hỏi hoặc phỏng vấn [1, 3, 4]. Thiết kế này có thể chịu ảnh hưởng từ trí nhớ của người tham gia hoặc sai số phân loại [3, 4]. Ngoài ra, ảnh hưởng của lối sống có thể thay đổi tùy thuộc vào quốc gia, nền văn hóa và nhóm dân cư được nghiên cứu ^[4].

Hiểu lầm thường gặp về rượu bia tuổi trung niên

Một số người tin rằng uống một ly rượu vào buổi tối có thể giúp cơ thể thư giãn và ngủ ngon hơn, từ đó giảm bớt các căng thẳng của tuổi tiền mãn kinh. Tuy nhiên, cồn kích hoạt phản xạ giãn mạch và làm trung tâm điều nhiệt bị kích thích, dẫn đến tăng nguy cơ đổ mồ hôi đêm và bốc hỏa [4, 8].

Mặt khác, các triệu chứng vận mạch ban đêm lại chính là yếu tố dự báo hàng đầu gây ra rối loạn giấc ngủ ở phụ nữ mãn kinh, làm giảm hiệu quả giấc ngủ và gây thức giấc nhiều lần ^[3]. Do đó, việc dùng rượu bia với hy vọng cải thiện giấc ngủ có thể dẫn tới vòng lẩn quẩn mệt mỏi và khó chịu vào ban ngày [4, 7].

Nhóm đối tượng cần thận trọng

Phụ nữ trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh đang chịu đựng các cơn bốc hỏa dữ dội hoặc đổ mồ hôi đêm làm gián đoạn giấc ngủ cần đặc biệt lưu ý khi dùng thức uống có cồn [4, 7]. Những người có thói quen uống rượu bia mỗi ngày thuộc nhóm có nguy cơ cao bị các triệu chứng này quấy rầy nghiêm trọng hơn ^[2].

Bên cạnh rượu bia, phụ nữ có thói quen hút thuốc lá cũng cần cẩn trọng vì thuốc lá làm tăng nguy cơ bốc hỏa gây khó chịu ^[2] và liên quan đến việc xuất hiện triệu chứng ở độ tuổi sớm hơn ^[1]. Những người có chỉ số khối cơ thể (BMI) từ 25 kg/m² trở lên ở giai đoạn tiền mãn kinh cũng đối diện với nguy cơ bốc hỏa cao hơn gấp đôi so với nhóm còn lại ^[5].

Gợi ý áp dụng thực tế để kiểm soát cơn bốc hỏa

Để kiểm soát và giảm bớt sự khó chịu từ các cơn nóng bừng, việc điều chỉnh lối sống đóng vai trò rất thiết thực bên cạnh các can thiệp y khoa [1, 8].

Phụ nữ trung niên nên chủ động tránh hoặc hạn chế tối đa các tác nhân kích hoạt từ bên ngoài đã được biết đến như rượu bia, đồ uống chứa caffeine, căng thẳng tinh thần và đồ ăn cay nóng [1, 8]. Thay vào đó, việc kiểm soát nhiệt độ phòng ở mức mát mẻ, áp dụng các biện pháp thư giãn tinh thần và tập thể dục vừa sức giúp ổn định phản xạ thân nhiệt hiệu quả hơn ^[1]. Khi các triệu chứng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, chị em nên đi khám chuyên khoa để được tư vấn các giải pháp phù hợp.

Việc hiểu rõ tác động gây giãn mạch của cồn giúp phụ nữ chủ động lựa chọn lối sống lành mạnh hơn trong giai đoạn tiền mãn kinh ^[1]. Giảm thiểu rượu bia là bước đi đơn giản nhưng hữu ích để làm dịu bớt những cơn nóng bừng bất chợt, giúp bảo vệ giấc ngủ và nâng cao chất lượng cuộc sống hàng ngày [4, 7].