Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.820 bài, trang 7 trên 191
Chi Đỗ quyên chứa nhiều diterpenoid và phenolic có hoạt tính kháng viêm trong thử nghiệm tế bào và động vật, nhưng dữ liệu nghiên cứu trên loài *Rhododendron tanastylum* hiện chưa được ghi nhận cụ thể. Người dân cần hết sức thận trọng vì chi này chứa grayanotoxin có thể gây ngộ độc tim mạch và thần kinh.
Lumbrokinase chiết xuất từ Địa long (giun đất) đã được khoa học chứng minh có khả năng hỗ trợ tiêu hủy sợi fibrin và giảm độ nhớt của máu. Tuy nhiên, các bằng chứng lâm sàng hiện nay cho thấy hoạt chất này chỉ đóng vai trò hỗ trợ điều trị bổ sung chứ không thể thay thế thuốc cấp cứu hay phác đồ tan cục máu đông chuẩn y khoa.
Địa long (giun đất) từ lâu được dân gian tin dùng để giải nhiệt, hạ sốt. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy khả năng hạ sốt và chống viêm của dịch chiết Địa long mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật khi phối hợp cùng thuốc đặc trị, chưa đủ dữ liệu lâm sàng trên người.
Các nghiên cứu trên chuột cho thấy chiết xuất từ địa y phổi giúp giảm loét dạ dày đáng kể nhờ đặc tính chống oxy hóa. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người hiện vẫn hoàn toàn vắng bóng, người bệnh không nên tự ý sử dụng.
Nhiều người truyền tai nhau dùng lá đỏm lông để chữa đái tháo đường, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy chiết xuất loài cây này mới chỉ được thử nghiệm hạ đường huyết trên động vật và trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị.
Các chiết xuất từ lá cây thuộc chi đỏm lông thể hiện khả năng chống oxy hóa và ức chế enzym chuyển hóa tinh bột tốt trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, hoạt tính trong ống nghiệm không tương đồng với hiệu quả trên cơ thể người do rào cản hấp thu, người dùng cần thận trọng và không tự ý điều trị.
Địa du chứa tannin và ziyuglycoside I với hoạt tính đông máu, kháng viêm đã được ghi nhận trên mô hình tế bào và động vật. Dù vậy, bằng chứng lâm sàng trên người điều trị trĩ và rong huyết còn rất hạn chế, người bệnh không nên tự ý dùng thay thế phác đồ y khoa.
Nhiều nghiên cứu trên động vật cho thấy địa hoàng và hoạt chất catalpol có khả năng cải thiện tình trạng tăng glucose máu và tăng nhạy cảm insulin. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận hiệu quả này; người bệnh đái tháo đường không nên tự ý dùng thay thuốc điều trị.
Địa liền từ lâu được dân gian tin dùng để chữa sưng đau khớp nhờ hoạt chất ethyl p-methoxycinnamate có đặc tính kháng viêm, giảm đau rõ rệt. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học nổi bật hiện nay mới chỉ được ghi nhận trên mô hình động vật thí nghiệm, chưa đủ cơ sở lâm sàng để khẳng định hiệu quả điều trị dứt điểm bệnh khớp trên người.
Đậu vuông (đậu rồng) được nhiều người đồn thổi có khả năng hạ đường huyết nhanh. Tuy nhiên, bằng chứng sinh học về ức chế enzyme alpha-glucosidase mới dừng lại ở các thử nghiệm ống nghiệm trên một số loài họ đậu khác, chưa có nghiên cứu lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa bệnh đái tháo đường trên người.
Liệu pháp đỉa y tế là giải pháp bổ trợ hiệu quả giúp cứu sống các vạt da và mô ghép bị đe dọa do ứ trệ tĩnh mạch trong phẫu thuật tái tạo. Nhờ các hoạt chất chống đông tự nhiên, đỉa giúp giải áp dòng máu nhanh chóng, nhưng phương pháp này đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ nguy cơ nhiễm trùng và mất máu tại bệnh viện.
Địa y Iceland (*Cetraria islandica*) là thành phần phổ biến trong các viên ngậm viêm họng nhờ cơ chế tạo màng nhầy tự nhiên giúp làm dịu và giảm khô rát niêm mạc. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy thảo dược này chủ yếu giúp xoa dịu triệu chứng cơ học, chưa đủ cơ sở chứng minh tác dụng diệt khuẩn lâm sàng.
Nhiều người truyền tai nhau dùng Địa liên chi để hạ men gan, giải độc gan cấp tốc. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay mới dừng lại ở mức tiền lâm sàng trên tế bào và động vật thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm xác nhận hiệu quả trên người. Tự ý sử dụng thay thế thuốc điều trị tiềm ẩn nhiều rủi ro cho lá gan.
Nhiều người truyền tai nhau cách cho đỉa cắn vào khớp gối để hút độc và giảm đau thoái hóa khớp. Tuy nhiên, các tài liệu thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng hiện không có bằng chứng khoa học nào xác nhận đỉa cắn chữa được thoái hóa khớp gối hay vượt qua được hiệu ứng giả dược.
Cảm giác tê rần đặc trưng khi ăn cây đắng cay do hoạt chất hydroxy-alpha-sanshool kích hoạt các thụ thể thần kinh cảm giác gây ra. Dù thể hiện tiềm năng giảm đau và chống viêm trên mô hình thực nghiệm, các dữ liệu lâm sàng chứng minh hiệu quả điều trị của loại cây này trên cơ thể người hiện vẫn còn rất thiếu hụt.
Địa du được y học cổ truyền dùng lâu đời để trị bỏng và làm lành vết thương. Các nghiên cứu thực nghiệm hiện đại ghi nhận chiết xuất từ thảo dược này có khả năng kháng khuẩn, hỗ trợ sinh mô hạt và giảm viêm trên động vật. Tuy nhiên, việc tự ý bôi ngoài da vẫn tiềm ẩn rủi ro do chưa có thử nghiệm lâm sàng chuẩn xác trên người.
Các dữ liệu khoa học hiện có chưa ghi nhận bằng chứng về việc đậu ván có tác dụng hạ đường huyết hay ức chế enzyme tiêu hóa trên mô hình thực nghiệm. Người bệnh tiểu đường không nên tự ý dùng đậu ván thay thế thuốc điều trị, tránh nguy cơ biến chứng do mất kiểm soát đường huyết sau bữa ăn.
Đẹn ba lá được dân gian sử dụng phổ biến để trị sưng đau, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở mức thử nghiệm tế bào và động vật gặm nhấm. Dược liệu này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người dân tuyệt đối không tự ý dùng thay thế thuốc chữa bệnh.
Nhiều lời đồn cho rằng đậu tương dại có thể hạ đường huyết và thay thế thuốc trị tiểu đường. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện có mới chỉ ghi nhận tác dụng trên chuột thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người. Người bệnh tuyệt đối không bỏ phác đồ điều trị của bác sĩ.
Polyphenol trong vỏ đậu đỏ cho thấy tiềm năng điều hòa enzym AMPK và giảm mỡ gan trong các nghiên cứu trên động vật gặm nhấm. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả hạ mỡ máu trên người, do đó người tiêu dùng chỉ nên dùng đậu đỏ như một phần của chế độ ăn cân bằng.
