Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.820 bài, trang 9 trên 191
Chiết xuất từ hoa đầu lân cho thấy khả năng ức chế vi khuẩn trong các thử nghiệm ống nghiệm nhờ hợp chất Tryptanthrin. Tuy nhiên, giới khoa học chưa ghi nhận thử nghiệm lâm sàng trên người; người dân tuyệt đối không tự ý dùng hoa tươi đắp chữa bệnh viêm da.
Cây đầu rìu hoa chùy chứa nhiều phenolic và flavonoid giúp chống oxy hóa, kháng viêm trong ống nghiệm nhờ ức chế biến tính protein và protease. Tuy nhiên, các tác dụng này mới dừng lại ở phòng thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người nên người bệnh không được tự ý dùng thay thuốc.
Axit hydnocarpic chiết xuất từ hạt đại phong tử từng là phương thuốc điều trị bệnh phong kinh điển. Các dữ liệu phòng thí nghiệm xác nhận hoạt chất này có khả năng ức chế vi khuẩn và cản trở màng sinh học, song y học hiện đại vẫn thiếu hoàn toàn các thử nghiệm lâm sàng chuẩn mực trên người.
Đại hoàng chứa nhóm hoạt chất anthraquinone và sennoside có tác dụng kích thích nhu động ruột, giảm táo bón hiệu quả. Tuy nhiên, tình trạng táo bón làm thay đổi dược động học của thuốc, đồng thời việc tự ý lạm dụng thảo dược này dễ dẫn đến nguy cơ trơ ruột, phụ thuộc thuốc và gây tương tác nguy hiểm với một số dược phẩm điều trị.
Thử nghiệm trên đĩa thạch cho thấy cao chiết từ Đầu Rìu Hoa Chùy và các loài liên quan có khả năng ức chế vi khuẩn gram dương và một số chủng gram âm. Tuy nhiên, các kết quả này mới dừng lại ở cấp độ phòng thí nghiệm và chưa thể thay thế phác đồ kháng sinh của bác sĩ.
Các hợp chất diterpene trong cây đại kích (*Euphorbia pekinensis*) thu hút sự chú ý nhờ hoạt tính sinh học trong ống nghiệm. Dù vậy, dữ liệu khoa học cho thấy các hoạt chất này tiềm ẩn độc tính tế bào cao, thậm chí có thể kích hoạt chuỗi phản ứng viêm và gây độc đường ruột nếu tự ý sử dụng bừa bãi.
Từng được xem là "cứu cánh" kinh điển để rửa dạ dày khi ngộ độc phosphor, đảm phàn (đồng sunfat) nay đã bị y học hiện đại loại bỏ hoàn toàn. Các bằng chứng độc chất học cho thấy việc dùng hoạt chất này gây họa nhiều hơn cứu sống, đẩy nạn nhân vào nguy cơ hoại tử nội tạng và tử vong nhanh chóng.
Hạt đông quỳ thường được truyền miệng là vị thuốc thông sữa, nhưng y học hiện đại chưa có nghiên cứu chứng minh tác dụng kích sữa ở phụ nữ. Người nuôi con bằng sữa mẹ cần thận trọng trước các bài thuốc dân gian chưa rõ mức độ an toàn dược lý này.
Đảng sâm là vị thuốc quen thuộc thường được dùng hỗ trợ các vấn đề tiêu hóa. Các nghiên cứu hiện đại ghi nhận chiết xuất và hoạt chất polysaccharide từ đảng sâm giúp giảm tổn thương loét niêm mạc dạ dày, chống oxy hóa và giảm tiết axit, tuy nhiên đa số bằng chứng mới dừng lại ở mô hình động vật.
Đạm trúc diệp chứa nhiều hợp chất flavonoid quý mang lại tác dụng kháng viêm, chống oxy hóa và hỗ trợ lợi tiểu nhẹ theo kinh nghiệm truyền thống. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chủ yếu đến từ các nghiên cứu trên động vật và phòng thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người.
Tinh dầu đại bi lá lượn chứa lượng lớn l-borneol, caryophyllene và dimethoxydurene, mang hoạt tính dập tắt gốc tự do và ức chế phản ứng peroxy hóa lipid rõ rệt trong phòng thí nghiệm. Dù vậy, phần lớn dữ liệu mới dừng ở mức in vitro và thử nghiệm trên chuột, người dùng cần thận trọng và pha loãng đúng cách.
Đại hoàng (*Rheum officinale*) cho thấy tiềm năng hỗ trợ giảm nồng độ creatinine và urê máu khi phối hợp với thuốc chuẩn trong một số thử nghiệm lâm sàng. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay vẫn còn hạn chế và người bệnh cần thận trọng với nguy cơ gây hại cho thận nếu tự ý sử dụng.
Các kinh nghiệm dân gian thường truyền tai nhau việc dùng vỏ cây đước để trị vết thương ngoài da. Dữ liệu khoa học hiện tại chưa ghi nhận thử nghiệm trực tiếp trên vỏ đước hay mô hình động vật, mà chỉ mới ghi nhận hoạt tính kháng tụ cầu khuẩn và hỗ trợ tế bào từ lá, rễ trong phòng thí nghiệm.
Lá đơn tướng quân từ lâu được dân gian tin dùng để chữa mề đay, dị ứng. Nghiên cứu hiện đại cho thấy chiết xuất loài cây này thực sự có khả năng kháng viêm và ức chế phản ứng dị ứng mạnh mẽ trên động vật và tế bào da người, nhưng người dùng cần thận trọng vì chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả.
Đại giả thạch được y học cổ truyền dùng để giáng nghịch, giảm ợ nôn, nhưng y văn hiện đại chưa có nghiên cứu nào chứng minh hiệu quả trị trào ngược dạ dày thực quản. Khoa học hiện xác định trào ngược là rối loạn vận động phức tạp, cần chẩn đoán chính xác và điều trị bằng các phác đồ chuẩn y khoa.
Nghiên cứu cho thấy chiết xuất hạt đại táo chứa saponin giúp tăng cường hoạt động của thụ thể GABA, hỗ trợ rút ngắn thời gian vào giấc và cải thiện chất lượng ngủ. Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu hiện nay mới dừng lại ở mô hình động vật và thử nghiệm nhỏ trên người, người bệnh không nên tự ý thay thế thuốc điều trị.
Nhiều phụ nữ mãn kinh tìm đến đương quy với hy vọng dập tắt các cơn bốc hỏa, nhưng các thử nghiệm lâm sàng đối chứng cho thấy vị thuốc này không mang lại hiệu quả vượt trội hơn giả dược. Người bệnh cần cẩn trọng để tránh tiền mất tật mang.
Đại kích là vị thuốc cổ truyền nổi tiếng với tác dụng trục nước trị phù thũng, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay đa số mới dừng lại ở mô hình động vật và tế bào. Do dược liệu chứa độc tính cao gây tổn hại đường ruột, tim và gan, người bệnh tuyệt đối không được tự ý sử dụng.
Đông quỳ tử được dân gian tin dùng để lợi tiểu và trị sỏi thận, nhưng các nghiên cứu hiện tại chỉ ghi nhận tác dụng giảm lắng đọng tinh thể canxi oxalat trên chuột thực nghiệm. Chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh dược liệu này có thể làm tan sỏi ở người, bệnh nhân không nên tự ý dùng thay thế phác đồ y khoa.
Chiết xuất cây đơn kim đã được chứng minh có khả năng giảm tiết axit dịch vị và bảo vệ niêm mạc dạ dày trên động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, việc tự hái cây sắc nước uống dân gian tiềm ẩn nhiều rủi ro và chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa lành vết loét ở người.
