18 bài viết
Ăn kiểu Địa Trung Hải tại Việt Nam bằng dầu mè hoặc dầu phộng hiện chưa có đủ bằng chứng khoa học chứng minh hiệu quả tương đương dầu ô liu. Dữ liệu y khoa chỉ xác nhận lợi ích tim mạch vượt trội của dầu ô liu và dầu hạt cải, trong khi dầu mè và dầu phộng thiếu các thử nghiệm lâm sàng đối chứng.
Bột đậu mèo thô chứa lượng L-DOPA trồi sụt khó lường và tiềm ẩn nhiều chất kháng dinh dưỡng gây hại. Trong khi đó, chiết xuất chuẩn hóa giúp kiểm soát chính xác liều lượng hoạt chất, loại bỏ tạp chất và giảm thiểu nguy cơ oxy hóa biến tính gây độc cho cơ thể.
Đậu mèo rừng có bằng chứng khoa học giúp cải thiện số lượng và khả năng vận động của tinh trùng ở nam giới vô sinh nhờ cân bằng nội tiết tố và giảm căng thẳng oxy hóa. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện tại còn ở quy mô nhỏ và dược liệu này không thể khôi phục hoàn toàn độ di động của tinh trùng ở người mắc chứng tinh trùng yếu.
Dầu đài hái chứa lượng lớn axit béo omega-6 lên đến 48,19 g/100 g cùng vitamin E dạng delta-tocopherol, trong khi dầu mè truyền thống có hàm lượng tocol tương đối thấp. Cả hai loại dầu này đều giàu chất béo chưa bão hòa nên kém bền nhiệt, dễ bị oxy hóa khi đun nấu ở nhiệt độ cao.
Dầu hạt kê náp sở hữu nguồn acid béo không bão hòa phong phú, vitamin E và phytosterol có lợi cho sức khỏe. Dù vậy, dữ liệu khoa học hiện chưa có nghiên cứu so sánh trực tiếp với dầu mè, đồng thời dầu kê náp tự nhiên chứa một số acid béo bất thường cần được tinh chế kỹ lưỡng trước khi dùng làm thực phẩm.
Dầu ép từ hạt cây mè cọc rào (*Jatropha curcas*) tuyệt đối không thể dùng làm thực phẩm. Giống cây trồng phổ biến chứa độc tố phorbol ester và curcin cực mạnh, có khả năng kích ứng tế bào, gây viêm và thúc đẩy ung thư. Các công nghệ khử độc hiện nay mới chỉ thử nghiệm ở quy mô phòng lab và chưa đủ bằng chứng an toàn trên người.
Dầu mè đen nguyên chất không phù hợp cho chiên rán nhiệt cao do điểm khói thấp, dễ bốc khói tạo bụi mịn PM2.5 và aldehyde độc hại. Người nội trợ nên ưu tiên dầu tinh luyện để xào nấu lớn lửa, giữ dầu mè thô cho các món trộn hoặc nêm sau khi tắt bếp.
Dầu mè ép lạnh giàu chất chống oxy hóa tự nhiên và vitamin E, nhưng chứa hơn 40% axit béo omega-6 và hầu như vắng bóng omega-3. Việc lạm dụng dầu mè trong thực dưỡng dễ gây mất cân bằng lipid, thúc đẩy phản ứng viêm và thừa calo dẫn đến tích mỡ. Người trưởng thành chỉ nên dùng 1-2 muỗng cà phê mỗi ngày.
Dầu mè ép lạnh giàu chất béo tốt nhưng không chứa DHA và EPA trực tiếp cho não bộ trẻ nhỏ. Tiền chất ALA thực vật có tỷ lệ chuyển đổi thành DHA dưới 2%, không thể thay thế sữa mẹ, cá béo hay các nguồn bổ sung vi chất trong giai đoạn phát triển thị giác và thần kinh.
Cả dầu mè và dầu ô liu đều mang lại lợi ích hạ mỡ máu và cải thiện huyết áp tương đương nhau qua các nghiên cứu lâm sàng. Dầu ô liu vượt trội về acid béo không bão hòa đơn MUFA chống oxy hóa, trong khi dầu mè cung cấp nguồn acid béo không bão hòa đa PUFA cân bằng cùng hoạt chất sesamin bảo vệ mạch máu.
Người đã cắt túi mật hoàn toàn có thể ăn được dầu mè nhưng cần chia nhỏ liều lượng thành từng phần ít trong ngày. Do thiếu túi mật dự trữ, lượng dịch mật chảy xuống ruột bị loãng, việc kiểm soát lượng chất béo mỗi bữa giúp tiêu hóa tối ưu và tránh tiêu chảy.
Dầu mè ép lạnh vượt trội dầu mè tinh luyện nhờ giữ trọn vẹn hợp chất lignan quý như sesamin, sesamolin và sở hữu hương thơm cỏ cây tươi mát. Tuy nhiên, dầu ép lạnh chứa nhiều axit béo chưa bão hòa dễ bị oxy hóa ở nhiệt độ cao, thích hợp ăn trực tiếp thay vì đun nấu lửa lớn.