Những năm gần đây, quả maqui berry (Aristotelia chilensis) được quảng bá rộng rãi như một loại "siêu trái cây" tốt cho tim mạch và làm chậm lão hóa. Không ít người tìm mua các dạng bột chiết xuất hoặc viên uống bổ sung maqui berry để bồi bổ mỗi ngày mà ít khi để ý đến tính an toàn.
Tuy nhiên, câu trả lời thực tế là: maqui berry không phù hợp cho tất cả mọi người. Do thiếu dữ liệu lâm sàng trên người, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, người huyết áp thấp và người chuẩn bị phẫu thuật là 3 nhóm đối tượng cần đặc biệt thận trọng, không nên tự ý dùng các sản phẩm bổ sung cô đặc.
Hoạt tính sinh học mạnh mẽ nhưng tiềm ẩn nguy cơ
Maqui berry là loài cây bụi thuộc họ Elaeocarpaceae, mọc tự nhiên ở vùng cận Nam Cực của Chile và Argentina [1]. Dân gian bản địa Mapuche từng dùng cây maqui để xử lý vết thương và hỗ trợ tiêu hóa [2].
Nghiên cứu cho thấy quả và lá cây maqui chứa rất nhiều hoạt chất thực vật nhóm polyphenol, bao gồm anthocyanin, flavonoid, ellagitannin và acid phenolic [1]. Các hoạt chất này mang lại khả năng chống oxy hóa vượt trội, kháng viêm và bảo vệ tim mạch [1]. Quả của cây cũng cho thấy tác dụng ức chế kết tập tiểu cầu (chống đông tụ máu) và hỗ trợ hạ đường huyết [1].
Dù mang lại nhiều tiềm năng, chính những dược tính sinh học mạnh này lại biến maqui berry thành con dao hai lưỡi nếu dùng sai đối tượng. Chiết xuất cô đặc liều cao có thể tác động trực tiếp đến hệ thống tuần hoàn, cơ chế đông máu và sự trao đổi chất của cơ thể [1].
Bằng chứng khoa học về maqui berry hiện có những gì?
Khi xem xét các báo cáo khoa học, phần lớn thử nghiệm về maqui berry vẫn dừng lại ở mức tiền lâm sàng trên mô hình tế bào, động vật hoặc nghiên cứu trong phòng thí nghiệm.
Một nghiên cứu năm 2022 phân tích thành phần lá cây A. chilensis ghi nhận hàm lượng polyphenol dồi dào như quercetin, catechin, kaempferol và các acid caffeoyl quinic [1]. Nhóm nghiên cứu chỉ ra tiềm năng chống khối u, chống viêm, kháng vỡ hồng cầu và ức chế tiểu cầu của cây [1]. Tuy vậy, đây chỉ là phân tích hóa thực vật, chưa phải thử nghiệm điều trị trên người [1].
Nghiên cứu khác năm 2022 thử nghiệm dịch chiết quả và cây in vitro của A. chilensis trên enzyme [3]. Kết quả ghi nhận dịch chiết quả ức chế được 85,54 ± 1,86% enzyme aldose reductase và 29,64 ± 0,63% enzyme alpha-amylase tụy bò [3]. Các enzyme này liên quan mật thiết đến quá trình chuyển hóa đường [3]. Dù vậy, thử nghiệm trên enzyme tách rời không thể thay thế cho kết quả uống trực tiếp trên cơ thể người bệnh.
Một bài tổng quan công bố năm 2025 về vai trò của anthocyanin từ maqui đối với bệnh thận mạn (CKD) khẳng định: anthocyanin giúp giảm stress oxy hóa và điều hòa đường huyết [4]. Dữ liệu tiền lâm sàng cho thấy cải thiện chức năng thận, nhưng bằng chứng trên bệnh nhân thực tế vẫn rất hạn chế [4]. Các tác giả nhấn mạnh cần có các nghiên cứu lâm sàng quy mô, mạnh mẽ hơn để xác định tính an toàn, liều lượng tối ưu và tác động lâu dài của maqui [4].
Ngoài ra, một nghiên cứu năm 2025 phân lập một alkaloid mới từ lá maqui là 9-hydroxyaristoquinolone cho thấy khả năng chống viêm ở tế bào vi mô thần kinh HMC-3 [2]. Hay nghiên cứu năm 2017 phát hiện dịch chiết lá maqui ức chế các enzyme acetylcholinesterase và butyrylcholinesterase [5]. Tất cả đều mới chỉ thực hiện trên dòng tế bào hoặc ống nghiệm, hoàn toàn thiếu vắng các thử nghiệm kiểm chứng độ an toàn lâu dài trên các nhóm dân số đặc thù [5] [2].
3 nhóm đối tượng cần đặc biệt thận trọng
Từ các cơ chế sinh học đã biết và sự thiếu hụt dữ liệu lâm sàng, có 3 nhóm người nên tránh dùng thực phẩm bổ sung từ maqui berry:
Nhóm 1: Phụ nữ mang thai và đang cho con bú. Hiện tại, chưa có bất kỳ nghiên cứu lâm sàng nào đánh giá mức độ an toàn của maqui berry trên thai nhi hoặc trẻ bú mẹ. Các hợp chất chống oxy hóa nồng độ cao và alkaloid tự nhiên trong cây có thể qua hàng rào sinh học, gây ảnh hưởng chưa thể lường trước [2]. Vì thiếu dữ liệu, nhóm đối tượng này tuyệt đối không tự ý dùng các sản phẩm viên uống, bột chiết xuất maqui liều cao.
Nhóm 2: Người huyết áp thấp hoặc đang dùng thuốc ổn định đường huyết. Dữ liệu khoa học cho thấy maqui berry chứa nhiều hợp chất có khả năng hỗ trợ điều hòa đường huyết thông qua ức chế enzym alpha-amylase và aldose reductase [3]. Nếu người có huyết áp thấp hoặc người đang uống thuốc hạ đường huyết dùng thêm maqui liều đậm đặc, nguy cơ tụt đường huyết quá mức hoặc hạ huyết áp có thể xảy ra do tương tác cộng dồn.
Nhóm 3: Người chuẩn bị phẫu thuật hoặc có rối loạn đông máu. Cây maqui đã được ghi nhận có đặc tính chống kết tập tiểu cầu (antiplatelet effect) [1]. Việc ức chế tiểu cầu làm giảm khả năng đông máu tự nhiên [1]. Nếu người bệnh dùng maqui berry trước khi phẫu thuật, nguy cơ chảy máu kéo dài hoặc khó cầm máu trong và sau mổ là điều hoàn toàn có thể xảy ra.
Hiểu lầm thường gặp: "Càng nhiều chất chống oxy hóa càng tốt"
Rất nhiều người tiêu dùng tin rằng thảo dược hay trái cây tự nhiên thì hoàn toàn vô hại, uống bao nhiêu cũng được. Đây là quan niệm sai lầm phổ biến khi tiếp cận các sản phẩm gắn mác "siêu thực phẩm".
Chất chống oxy hóa tự nhiên rất tốt khi được hấp thu qua chế độ ăn tươi thông thường. Tuy nhiên, khi được chiết tách và cô đặc thành dạng bột nồng độ cao hay thực phẩm chức năng, chúng hoạt động tương tự như một dạng dược chất. Nồng độ polyphenol quá lớn đưa vào cơ thể có thể làm thay đổi tốc độ chuyển hóa thuốc tại gan hoặc tác động lên hệ thống mạch máu [1] [5].
Hơn nữa, sinh khả dụng của anthocyanin từ maqui vẫn đang là một thách thức lớn trong y học [4]. Việc hấp thu và đào thải các chất này ở người bệnh chưa được kiểm soát rõ ràng qua các thử nghiệm lâm sàng chuẩn mực [4].
Áp dụng thực tế sao cho an toàn?
Nếu bạn thuộc nhóm người khỏe mạnh bình thường và muốn trải nghiệm maqui berry, hãy xem đây như một loại trái cây thông thường thay vì một phương thuốc chữa bệnh.
Chỉ nên dùng các sản phẩm có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng với lượng vừa phải, theo đúng chỉ dẫn trên nhãn mác. Không tự ý tăng liều, không pha chế nước uống đậm đặc liên tục trong thời gian dài. Tránh kết hợp cùng lúc nhiều loại thực phẩm bổ sung có chung tác dụng hạ đường huyết hay chống đông máu.
Nếu bạn đang mắc bệnh nền, đặc biệt là bệnh thận, tim mạch hoặc chuẩn bị can thiệp y tế, hãy ngừng dùng sản phẩm bổ sung maqui ít nhất 2 tuần trước ngày mổ và hỏi ý kiến bác sĩ điều trị [1] [4].
Chăm sóc sức khỏe là một quá trình cân bằng bền vững từ dinh dưỡng tổng thể. Không có một loại quả đơn lẻ nào có thể thay thế lối sống lành mạnh hay phác đồ điều trị y khoa. Luôn thận trọng, hiểu rõ cơ thể và tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi bổ sung bất kỳ hoạt chất mới nào vào chế độ ăn.
