Thói quen uống thảo mộc và nỗi lo ngày thai kỳ
Nhiều phụ nữ khi mang thai thường tìm đến các loại trà thảo mộc như một biện pháp tự nhiên để thư giãn tinh thần và giảm chứng mất ngủ. Hương thơm dịu nhẹ cùng tính chất không chứa caffeine khiến trà cúc La Mã trở thành lựa chọn phổ biến trong nhiều gia đình. Tuy nhiên, quan niệm thảo dược tự nhiên luôn lành tính đang tạo ra nhiều lầm tưởng về độ an toàn thực tế đối với thai phụ.
Để trả lời thẳng thắn thắc mắc bà bầu có nên dùng loại trà này hay không: Phụ nữ mang thai không nên tự ý dùng trà cúc La Mã, đặc biệt là việc uống thường xuyên hoặc dùng liều cao. Các dữ liệu y khoa cảnh báo loại thảo mộc này tiềm ẩn nguy cơ kích thích co thắt tử cung, gây chuyển dạ sớm và ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tim mạch của thai nhi.
Việc hiểu rõ các tác động dược lý của cúc La Mã sẽ giúp thai phụ chủ động phòng tránh những rủi ro không đáng có trong suốt thai kỳ.
Cơ chế tác động đến tử cung và tim mạch thai nhi
Cúc La Mã tác động lên cơ thể mẹ bầu qua các hoạt chất sinh học tự nhiên có khả năng ảnh hưởng đến trương lực cơ tử cung. Thảo dược này có thể gây kích thích các cơn co thắt cơ trơn tử cung, làm tăng nguy cơ sảy thai trong giai đoạn đầu hoặc dẫn đến hiện tượng sinh non ở giai đoạn sau của thai kỳ [1].
Nguy hiểm hơn, hoạt chất trong cúc La Mã có thể tác động trực tiếp đến tuần hoàn máu của bào thai khi người mẹ dùng đều đặn trong quý hai và quý ba [2]. Một báo cáo lâm sàng ghi nhận tình trạng co thắt ống động mạch ở tim thai nhi thông qua siêu âm tim thai khi người mẹ uống trà cúc La Mã thay thế cho trà có chứa caffeine [2]. Ống động mạch là cấu trúc huyết động thiết yếu của thai nhi trước khi chào đời, và sự co thắt sớm này đe dọa trực tiếp chức năng tim mạch non nớt của trẻ.
Bên cạnh đó, cúc La Mã còn chứa hợp chất coumarin tự nhiên [3]. Thành phần coumarin có khả năng làm tăng tác dụng chống đông máu của thuốc warfarin và gây loãng máu cộng hưởng khi dùng chung với aspirin [3]. Đặc tính an thần nhẹ của cúc La Mã cũng làm gia tăng tác dụng ức chế hệ thần kinh trung ương nếu người dùng đang sử dụng thuốc giảm đau nhóm opioid hoặc thuốc nhóm benzodiazepine [3].
Các nghiên cứu y khoa ghi nhận những gì?
Các bằng chứng khoa học về việc sử dụng cúc La Mã trong thai kỳ cho thấy nhiều kết quả đáng chú ý về khả năng khởi phát chuyển dạ cũng như các nguy cơ sản khoa.
Năm 2013, một thử nghiệm lâm sàng mù đôi tại Bệnh viện Shahid Akbarabadi (Tehran, Iran) đã đánh giá tác động khởi phát chuyển dạ của cúc La Mã trên 80 thai phụ mang thai quá ngày (từ 40 tuần trở lên) [4]. Các thai phụ từ 18 đến 35 tuổi, mang đơn thai, ngôi đầu, cân nặng thai ước tính 2500 - 4000g, chưa có cơn co thắt tử cung và điểm chỉ số Bishop cổ tử cung dưới 4, được chia ngẫu nhiên vào hai nhóm (40 người mỗi nhóm) [4]. Mỗi người được cấp một lọ chứa 42 viên nang (500 mg mỗi viên) và uống 2 viên mỗi 8 giờ [4]. Sau một tuần sử dụng, 92,5% thai phụ ở nhóm dùng cúc La Mã xuất hiện dấu hiệu chuyển dạ so với 62,5% ở nhóm dùng giả dược, với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê rõ rệt (p = 0,003) và thời gian trung bình khởi phát cơn đau chuyển dạ cũng ngắn hơn đáng kể (p = 0,000) [4]. Nghiên cứu này chứng minh rõ ràng khả năng gây co bóp tử cung mạnh mẽ của cúc La Mã.
Bên cạnh khả năng kích thích chuyển dạ, nghiên cứu tổng hợp năm 2019 ghi nhận việc tiêu thụ quá mức trà cúc La Mã có liên quan đến nguy cơ sinh non [1]. Một nghiên cứu được trích dẫn trong tài liệu tổng quan năm 2019 cho thấy việc dùng cúc La Mã trong ba tháng cuối thai kỳ liên quan đến tỷ lệ sinh non cao hơn (p < 0,002), trẻ sơ sinh có chiều dài ngắn hơn (p < 0,05) và nguy cơ nhẹ cân (p < 0,002) so với nhóm không sử dụng [2].
Dù vậy, dữ liệu dịch tễ học vẫn ghi nhận một số kết quả trái ngược. Một phân tích bệnh chứng năm 2012 dựa trên dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu Thai kỳ Quebec (Canada) đã khảo sát 3183 phụ nữ mang thai [5]. Kết quả phân tích hồi quy logistic đa biến cho thấy việc sử dụng cúc La Mã (Anthemis nobilis) đơn độc hoặc kết hợp thảo dược khác trong hai tam cá nguyệt cuối thai kỳ (từ tuần 15 trở đi) không làm tăng nguy cơ sinh con nhẹ cân dưới 2500g một cách có ý nghĩa thống kê [5]. Tương tự, một nghiên cứu khác trong báo cáo năm 2019 cũng ghi nhận nguy cơ nhẹ cân không tăng có ý nghĩa thống kê (OR 2,1; khoảng tin cậy 95%: 0,99 - 4,60) [2].
Bằng chứng hiện nay còn hạn chế ra sao?
Một đánh giá tổng quan hệ thống năm 2025 theo quy trình PRISMA đã tổng hợp 23 nghiên cứu (gồm 16 thử nghiệm lâm sàng và 7 nghiên cứu quan sát trên tổng cộng 2065 phụ nữ từ 9 quốc gia) về hiệu quả và tính an toàn của cúc La Mã quanh giai đoạn chu sinh và sau sinh [6]. Kết luận cho thấy việc xây dựng các khuyến cáo thực hành lâm sàng là chưa thể thực hiện được do chất lượng bằng chứng hiện có còn yếu [6].
Hạn chế lớn của các nghiên cứu hiện tại là cỡ mẫu còn nhỏ, thiếu sự đồng nhất về liều lượng cũng như dạng bào chế của cúc La Mã [6]. Nhiều công trình nghiên cứu được thực hiện bởi cùng một nhóm tác giả, có thể chỉ phản ánh thông tin từ các nhóm phụ nữ cụ thể [6]. Do đó, các bằng chứng khoa học hiện tại chưa đủ vững chắc để xác lập một mức tiêu thụ an toàn cho bà bầu [6].
Mặt khác, nhận thức của chính phụ nữ mang thai về thảo dược còn nhiều lỗ hổng. Một khảo sát tại Tuscany (Ý) công bố năm 2008 cho thấy 4,2% thai phụ tham gia sử dụng cúc La Mã và thảo mộc St. John's Wort mà không có đầy đủ thông tin về độ an toàn trong thai kỳ [7]. Đáng ngại hơn, hơn một nửa số thai phụ được hỏi lầm tưởng rằng các sản phẩm thảo dược và tự nhiên luôn an toàn hơn thuốc thông thường [7]. Đa số thai phụ cũng hoàn toàn không biết rằng việc sử dụng các sản phẩm bổ trợ trong tam cá nguyệt thứ nhất và thứ hai mang lại nguy cơ gây dị tật thai nhi cao hơn [7].
Các nguy cơ dị ứng và tương tác khác cần biết
Ngoài nguy cơ sản khoa, cúc La Mã có thể gây ra những phản ứng dị ứng nghiêm trọng. Các tài liệu y khoa đã ghi nhận trường hợp dị ứng phản vệ tử vong do uống trà cúc La Mã trong giai đoạn mang thai [7]. Những người có tiền sử viêm da tiếp xúc hoặc phản ứng dị ứng nặng với hoa cúc cần tuyệt đối tránh xa loại thảo dược này [3].
Cúc La Mã thuộc họ Cúc (Asteraceae), nhóm thực vật dễ gây dị ứng chéo [8]. Một nghiên cứu năm 2025 cảnh báo việc dùng gạc trà cúc La Mã đắp mắt trị viêm mí mắt hay viêm kết mạc tiềm ẩn nguy cơ phản ứng phản vệ đe dọa tính mạng và nguy cơ nhiễm khuẩn do điều kiện chế biến không vô trùng [8]. Do đó, thai phụ tuyệt đối không tự ý áp dụng các mẹo dân gian dùng bã trà cúc để chăm sóc mắt hay đắp vết thương ngoài da.
Trong thời kỳ hậu sản, các báo cáo cũng cho thấy thảo dược này có tác động sinh học rõ rệt. Đã có báo cáo ca bệnh ghi nhận việc dùng cúc La Mã sau sinh dẫn đến hiện tượng cương tức tuyến vú kèm theo sự gia tăng tới 50% sản lượng sữa [2].
Ai nên đặc biệt thận trọng và tránh sử dụng?
Dựa trên các bằng chứng khoa học, nhóm đối tượng cần tránh hoàn toàn việc uống trà cúc La Mã bao gồm:
Thai phụ trong suốt thai kỳ: Nguy cơ kích thích cơn co thắt tử cung có thể dẫn đến dọa sảy thai hoặc sinh non ngoài ý muốn [3, 7].
Thai phụ trong tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba: Nguy cơ làm co thắt ống động mạch của thai nhi đã được cảnh báo rõ ràng qua siêu âm tim thai [2].
Người có tiền sử dị ứng thực vật họ Cúc: Tránh hoàn toàn nguy cơ sốc phản vệ có thể nguy hiểm tới tính mạng mẹ và con [1, 2].
Người đang điều trị bằng thuốc chống đông: Thai phụ hoặc người đang dùng thuốc chống đông máu warfarin hay aspirin phải tránh cúc La Mã vì nguy cơ tăng tác dụng thuốc và xuất huyết [3].
Người đang sử dụng thuốc an thần hoặc thuốc giảm đau opioid: Không uống cúc La Mã để tránh tương tác hiệp đồng làm ức chế hệ thần kinh trung ương quá mức [3].
Hướng dẫn thực hành an toàn cho phụ nữ mang thai
Nếu đang mang thai và yêu thích hương vị trà ấm, thai phụ cần điều chỉnh thói quen sang các giải pháp an toàn hơn đã được kiểm chứng.
Tuyệt đối không uống các loại trà cúc La Mã thương phẩm, trà túi lọc hoặc viên uống chiết xuất thảo mộc cô đặc trong suốt thai kỳ. Tránh việc tự ý mua các chế phẩm chứa cúc La Mã để tự điều trị mất ngủ, căng thẳng hay đau bụng.
Khi gặp vấn đề về giấc ngủ hoặc tiêu hóa nhẹ, mẹ bầu nên ưu tiên các biện pháp không dùng thảo mộc như tập thở, đi dạo nhẹ nhàng, tắm nước ấm trước khi ngủ hoặc uống nước ấm thông thường. Đảm bảo chế độ ăn uống cân bằng, duy trì uống đủ nước lọc mỗi ngày.
Luôn kiểm tra kỹ nhãn thành phần của các loại trà hỗn hợp thảo mộc (trà detox, trà ngủ ngon) bán trên thị trường để đảm bảo không chứa cúc La Mã hoặc các thành phần kích thích tử cung.
Trước khi sử dụng bất kỳ loại thảo dược hay thực phẩm bổ sung nào trong thai kỳ, thai phụ bắt buộc phải tham khảo ý kiến trực tiếp từ bác sĩ sản khoa hoặc nữ hộ sinh phụ trách để được đánh giá toàn diện nguy cơ.
Lời khuyên cân bằng cho mẹ bầu
Dù cúc La Mã là thảo dược quen thuộc mang lại nhiều lợi ích thư giãn ngoài thai kỳ, các dữ liệu khoa học hiện nay chỉ ra rằng thảo mộc này không phù hợp cho phụ nữ mang thai. Nguy cơ gây kích thích co bóp tử cung, nguy cơ co thắt ống động mạch thai nhi và các phản ứng dị ứng phản vệ là những cảnh báo y tế quan trọng không thể xem nhẹ.
Một thai kỳ khỏe mạnh luôn đòi hỏi sự thận trọng tối đa đối với mọi thứ dung nạp vào cơ thể. Mẹ bầu hãy chọn cho mình lối sống lành mạnh, thư giãn bằng các phương pháp an toàn và luôn chủ động trao đổi với nhân viên y tế trước khi dùng bất kỳ sản phẩm tự nhiên nào.
