Uống một tách trà nóng vào buổi sáng là thói quen quen thuộc giúp tinh thần tỉnh táo. Khi mang thai, nhiều phụ nữ băn khoăn liệu thói quen này có gây hại cho thai nhi và ngưỡng uống an toàn mỗi ngày là bao nhiêu.

Mức tiêu thụ caffeine khuyến cáo cho thai phụ là dưới 200mg/ngày, tương đương khoảng 2-3 tách trà nhẹ tùy loại lá trà và cách pha chế. Vượt qua ngưỡng này, caffeine từ trà có thể làm tăng nguy cơ sinh non, thai nhẹ cân hoặc chậm phát triển trong tử cung.

Cơ chế tác động của caffeine trong cơ thể thai phụ

Khi người mẹ uống trà, caffeine nhanh chóng được hấp thu qua đường tiêu hóa và đi vào máu. Hợp chất này có đặc tính dễ dàng vượt qua hàng rào nhau thai để tiếp cận trực tiếp với thai nhi [1].

Trong giai đoạn thai kỳ, thời gian bán thải của caffeine trong cơ thể mẹ kéo dài hơn so với bình thường [1]. Do hệ enzym gan của thai nhi chưa hoàn thiện, bé không thể chuyển hóa caffeine hiệu quả như người lớn. Sự tích tụ caffeine kéo dài có thể gây co mạch máu nuôi dưỡng tử cung, làm giảm lưu lượng máu và dưỡng chất truyền sang thai nhi.

Nghiên cứu chỉ ra tác động của caffeine từ trà đối với thai nhi

Nhiều người nghĩ rằng trà an toàn hơn cà phê, nhưng các nghiên cứu thuần tập quy mô lớn cho thấy caffeine từ nguồn trà cũng tác động tiêu cực đến sự phát triển của trẻ.

Nghiên cứu thuần tập Lifeways Cross Generation tại Ireland (2018) trên 941 cặp mẹ con ghi nhận trà là nguồn cung cấp caffeine chủ yếu (chiếm 48%) [2]. Cứ mỗi 100mg caffeine nạp thêm mỗi ngày, cân nặng sơ sinh giảm 71,9g, chiều dài giảm 0,30cm, chu vi vòng đầu giảm 0,12cm và tuổi thai rút ngắn 0,13 tuần [2]. Nhóm thai phụ tiêu thụ trà ở mức cao nhất có nguy cơ sinh con nhẹ cân dưới 2500g cao gấp 2,47 lần và nguy cơ sinh non dưới 37 tuần cao gấp 2,56 lần so với nhóm uống ít nhất [2].

Tại Nhật Bản, nghiên cứu Osaka Maternal and Child Health Study (2015) theo dõi 858 phụ nữ sinh đơn thai, trong đó trà Nhật và trà Trung Quốc chiếm 73,5% tổng lượng caffeine [3]. Kết quả cho thấy mỗi 100mg caffeine tăng thêm mỗi ngày làm tăng 28% nguy cơ sinh non [3]. Riêng việc uống thêm mỗi tách trà Nhật hoặc trà Trung Quốc mỗi ngày làm tăng 14% nguy cơ sinh non [3].

Tại Hà Lan, nghiên cứu thuần tập Generation R (2010) trên 7.346 thai phụ đánh giá qua siêu âm định kỳ phát hiện lượng caffeine cao làm giảm chiều dài đầu mông trong tam cá nguyệt đầu, giảm chiều dài xương đùi ở tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba, đồng thời giảm chiều dài khi sinh [4]. Thai phụ tiêu thụ từ 6 đơn vị caffeine trở lên mỗi ngày đối mặt với nguy cơ trẻ nhẹ cân so với tuổi thai tăng lên [4].

Một nghiên cứu bệnh chứng dựa trên dữ liệu NBDPS năm 2018 trên 7.943 trẻ sinh sống đơn thai chỉ ra rằng mức tiêu thụ caffeine trên 300mg/ngày hoặc uống từ 3 phần trà mỗi ngày làm tăng nguy cơ trẻ nhỏ hơn so với tuổi thai (SGA) với tỷ số chênh hiệu chỉnh từ 1,3 đến 2,1 [1]. Nghiên cứu tiền cứu Ottawa (1985) trên 286 phụ nữ cũng ghi nhận mức tiêu thụ caffeine trên 300mg/ngày làm giảm cân nặng sơ sinh và giảm chu vi vòng đầu của trẻ sau khi đã hiệu chỉnh thói quen hút thuốc [5].

Tuy nhiên, nghiên cứu thuần tập WHISTLER (2017) trên 936 thai kỳ khỏe mạnh lại cho thấy lượng caffeine trên 300mg/ngày liên quan đến việc tăng tuổi thai thêm 2,00 ngày [6]. Đồng thời, nghiên cứu này ghi nhận lượng trà tiêu thụ cao làm tăng nguy cơ tăng huyết áp thai kỳ lên 1,13 lần [6].

Về tác động lâu dài đến hành vi, một nghiên cứu thuần tập đa dân tộc năm 2012 theo dõi 8.202 thai phụ đến khi trẻ 5-6 tuổi (với 3.439 trẻ được đánh giá) không tìm thấy mối liên quan giữa lượng caffeine mẹ nạp trong thai kỳ với các rối loạn hành vi, cảm xúc, tăng động hay hành vi xã hội của trẻ [7].

Lợi ích và giới hạn của các bằng chứng khoa học

Các nghiên cứu thuần tập quy mô hàng nghìn người giúp cung cấp bức tranh rõ ràng về mối liên hệ giữa caffeine và sức khỏe sinh sản. Việc phân tích chuyên biệt nguồn caffeine từ trà giúp thai phụ không còn tâm lý chủ quan khi đổi từ cà phê sang trà.

Dù vậy, hầu hết nghiên cứu sử dụng bảng câu hỏi tự điền, dễ dẫn đến sai số hồi tưởng. Hàm lượng caffeine thực tế trong mỗi tách trà phụ thuộc rất lớn vào thương hiệu, loại lá trà, kích cỡ tách, nhiệt độ nước và thời gian ủ trà [8].

Bên cạnh đó, các yếu tố nhiễu như thói quen ăn uống, uống rượu bia hay hút thuốc lá ở những người mang thai ngoài ý muốn cũng có thể làm sai lệch kết quả nếu không được kiểm soát chặt chẽ [8].

Những hiểu lầm phổ biến khi bà bầu uống trà

Nhiều thai phụ tin rằng trà hoàn toàn lành tính và có thể dùng thay nước lọc cả ngày. Khi phát hiện mang thai, hơn 80% phụ nữ có xu hướng giảm hoặc ngừng các loại đồ uống có caffeine khác và chuyển sang dùng trà vì nghĩ đây là lựa chọn lành mạnh hơn [8]. Thực tế, caffeine trong trà vẫn có dược tính mạnh và gây ảnh hưởng tương tự như caffeine trong cà phê nếu uống quá nhiều [2].

Một hiểu lầm khác là trà không làm tăng huyết áp. Dữ liệu từ nghiên cứu WHISTLER cho thấy tiêu thụ nhiều trà có liên quan mật thiết đến nguy cơ tăng huyết áp thai kỳ [6].

Ngoài ra, không ít người lo lắng caffeine từ trà sẽ khiến trẻ bị tăng động hoặc rối loạn cảm xúc sau này. Dữ liệu khoa học khẳng định lượng caffeine mẹ nạp vào không ảnh hưởng tiêu cực đến hành vi của trẻ ở mốc 5-6 tuổi [7].

Những đối tượng cần đặc biệt thận trọng

Phụ nữ có tiền sử sinh non, sảy thai hoặc mang thai có nguy cơ cao cần hạn chế tối đa caffeine [2], [3].

Thai phụ được chẩn đoán thai chậm tăng trưởng trong tử cung hoặc có nguy cơ sinh con nhẹ cân nên kiêng trà đậm đặc [2], [4], [1].

Phụ nữ có huyết áp cao thai kỳ hoặc có nguy cơ tiền sản giật cần thận trọng vì trà có thể làm tăng huyết áp trong thai kỳ [6].

Người có bệnh nền về tim mạch, rối loạn chuyển hóa hoặc đang dùng các loại thuốc điều trị cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi duy trì thói quen uống trà.

Hướng dẫn áp dụng thực tế an toàn cho mẹ bầu

Để không vượt quá ngưỡng an toàn 200mg caffeine mỗi ngày, thai phụ nên giới hạn ở mức 2-3 tách trà nhẹ mỗi ngày.

Thời điểm thích hợp để uống trà là vào giữa buổi sáng hoặc đầu giờ chiều. Không uống trà gần giờ đi ngủ để tránh mất ngủ và tim đập nhanh. Tránh uống trà ngay trước, trong hoặc sau bữa ăn chính vì tanin trong trà có thể cản trở cơ thể hấp thu sắt.

Khi pha trà, nên dùng lượng lá trà ít hơn, ngâm trà với nước sôi trong thời gian ngắn (khoảng 1-2 phút) rồi rót ra ngay, tránh ủ lá trà quá lâu khiến lượng caffeine tiết ra nhiều [8]. Có thể tráng bỏ nước trà đầu tiên để giảm bớt lượng caffeine ban đầu.

Ưu tiên các loại trà xanh, trà đen pha loãng. Thai phụ có thể luân phiên thay thế bằng các loại trà thảo mộc tự nhiên không chứa caffeine như trà hoa cúc hoặc trà gừng ấm sau khi tham khảo ý kiến bác sĩ.

Uống trà trong thai kỳ vẫn an toàn nếu mẹ bầu tuân thủ đúng ngưỡng liều lượng. Giữ thói quen uống trà loãng, kiểm soát dưới 200mg caffeine mỗi ngày và lắng nghe cơ thể là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và bé.