Nhiều người bị tăng acid uric máu thường tìm kiếm các loại rau gia vị quen thuộc với hy vọng hỗ trợ giảm đau và bảo vệ khớp. Ngò gai (còn gọi là mùi tàu) là loại rau thơm phổ biến trong bữa ăn, nhưng tác động thực sự của nó đối với nồng độ acid uric và bệnh gout vẫn là dấu hỏi lớn.

Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh ngò gai giúp hạ acid uric hay chữa viêm khớp gout. Bằng chứng khoa học về loài cây này rất sơ khai, mới chỉ dừng lại ở các thử nghiệm bôi ngoài da trên động vật để đánh giá phản ứng viêm nói chung. Vì vậy, người bệnh không nên kỳ vọng ngò gai có thể thay thế thuốc điều trị hạ acid uric hay giảm đau khớp.

Ngò gai tác động thế nào đến acid uric và khớp?

Các nghiên cứu hiện tại chưa đánh giá trực tiếp ngò gai trên bệnh nhân tăng acid uric máu hoặc viêm khớp gout. Dữ liệu thực nghiệm mới chỉ ghi nhận chiết xuất ngò gai có hoạt tính chống viêm tại chỗ trên mô hình động vật [1].

Hoạt tính kháng viêm ngoài da này chưa thể suy diễn thành công dụng làm hạ acid uric trong máu. Việc ăn ngò gai qua đường tiêu hóa cũng không tương đương với việc sử dụng chiết xuất bôi tại chỗ trong phòng thí nghiệm [1]. Do đó, ngò gai chỉ nên xem là một loại rau gia vị thông thường, chưa có bằng chứng mang lại lợi ích đặc hiệu cho sụn khớp.

Vì sao acid uric tăng cao gây đau và tổn thương khớp?

Acid uric là sản phẩm chuyển hóa cuối cùng của các hợp chất purin trong cơ thể người [2]. Nguồn purin ngoại sinh phần lớn đến từ các loại đạm động vật trong khẩu phần ăn [3]. Ngoài ra, purin nội sinh còn phát sinh từ quá trình phân hủy tế bào già cỗi hoặc tổn thương [3].

Khi nồng độ acid uric trong máu vượt ngưỡng bão hòa, thường trên 400 µmol/L, chúng sẽ lắng đọng thành các tinh thể monosodium urate (MSU) hình kim tại khớp và mô quanh khớp [2], [4]. Các tinh thể này kích hoạt phức hợp thể viêm NLRP3 của hệ miễn dịch, kích thích giải phóng các cytokine gây viêm mạnh như IL-1beta và IL-18 [5]. Quá trình này kích hoạt cơn viêm khớp gout cấp tính với biểu hiện sưng, nóng, đỏ và đau dữ dội [2], [5]. Tình trạng tinh thể lắng đọng kéo dài không chỉ gây biến dạng khớp mà còn có thể làm tổn thương thận [2], [5].

Bằng chứng nghiên cứu về cây ngò gai

Một nghiên cứu thực nghiệm năm 1999 đã khảo sát dịch chiết hexane từ lá ngò gai (Eryngium foetidum) trên mô hình chuột bị gây phù tai bằng hóa chất TPA [1]. Kết quả phân tích hóa học cho thấy dịch chiết này rất giàu các hợp chất nhóm phytosterol, trong đó hoạt chất stigmasterol chiếm tỷ lệ chính lên tới 95% [1]. Ngoài ra, dịch chiết còn chứa một lượng nhỏ các chất khác như alpha-cholesterol, brassicasterol, campesterol và beta-sitosterol [1].

Khi thử nghiệm bôi ngoài da ở chuột, cả dịch chiết hexane và stigmasterol tinh khiết đều làm giảm rõ rệt hiện tượng phù nề tai ở cả mô hình viêm cấp tính và mạn tính [1]. Hoạt độ enzyme myeloperoxidase (chỉ dấu của phản ứng viêm) cũng giảm mạnh trong giai đoạn cấp [1]. Tuy nhiên, nghiên cứu này chỉ tiến hành trên chuột, sử dụng đường bôi ngoài da và gây viêm cục bộ ở tai, hoàn toàn không đo lường nồng độ acid uric hay phản ứng viêm do tinh thể urate tại khớp [1].

Ngò gai có làm giảm nồng độ acid uric máu?

Các trích đoạn nghiên cứu hiện có không cung cấp số liệu phân tích hàm lượng purin trong ngò gai. Do đó, chưa có căn cứ khoa học để khẳng định rau ngò gai có hàm lượng purin thấp hay cao. Việc tiêu thụ ngò gai chưa được nghiên cứu về khả năng ức chế enzyme xanthine oxidase – loại enzyme chịu trách nhiệm tổng hợp acid uric trong cơ thể [3], [6].

Bình thường, khoảng 70% lượng acid uric tạo ra hàng ngày được đào thải qua thận và 30% còn lại qua đường ruột [5]. Chế độ ăn uống nhiều hải sản, thịt đỏ và rượu bia là yếu tố làm gia tăng acid uric máu [7]. Việc ăn ngò gai với lượng nhỏ như một loại rau gia vị không thể thay thế các biện pháp kiểm soát chế độ ăn tổng thể hay các loại thuốc ức chế tổng hợp acid uric như febuxostat [5].

Những điều khoa học chưa làm rõ về ngò gai

Các tài liệu khoa học hiện tại còn nhiều khoảng trống lớn đối với việc sử dụng ngò gai cho người bệnh khớp:

  • Chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên người kiểm tra tác động của ngò gai đối với chỉ số acid uric huyết thanh.
  • Chưa có nghiên cứu đánh giá việc ăn ngò gai tươi hoặc uống nước sắc ngò gai có mang lại tác dụng kháng viêm trong khớp hay không.
  • Chưa rõ các hoạt chất trong ngò gai sau khi qua hệ tiêu hóa có được hấp thu và duy trì hoạt tính sinh học hay không.
  • Chưa có dữ liệu về tính an toàn khi sử dụng ngò gai ở liều đậm đặc hoặc chiết xuất cô đặc trong thời gian dài.

Ai nên thận trọng khi dùng ngò gai?

  • Người đang trong cơn gout cấp: Không nên tự ý dùng nước lá ngò gai để thay thế thuốc giảm đau, chống viêm y khoa; việc trì hoãn điều trị có thể khiến viêm khớp lan rộng [2].
  • Người mắc bệnh thận mạn tính: Khoảng 70% acid uric đào thải qua thận, và tổn thương thận là biến chứng nghiêm trọng của tăng acid uric [2], [5]. Nhóm đối tượng này cần tuân thủ phác đồ thuốc và chế độ ăn của bác sĩ, không dùng các bài thuốc ngò gai truyền miệng [5].
  • Người có cơ địa dị ứng hoặc hệ tiêu hóa nhạy cảm: Việc dùng chiết xuất cô đặc hoặc ăn một lượng rau quá mức có thể gây khó chịu dạ dày ruột hoặc kích ứng ngoài da [1].

Cách dùng ngò gai an toàn và hợp lý

Người có nồng độ acid uric cao hoàn toàn có thể sử dụng ngò gai như một loại rau thơm trong các bữa ăn thường ngày để tăng hương vị món ăn. Việc bổ sung ngò gai ở lượng ăn uống thông thường là an toàn và giúp bữa ăn thêm đa dạng.

Tuy nhiên, người bệnh không nên chế biến ngò gai thành các loại nước ép đậm đặc hay thuốc sắc để uống với mục đích hạ acid uric. Để kiểm soát tốt bệnh lý, cần duy trì lối sống lành mạnh, hạn chế thực phẩm nhiều purin như hải sản, nội tạng, đồ uống có cồn và tuân thủ thuốc hạ acid uric nếu được bác sĩ chỉ định [5], [7].

Ngò gai là loại rau gia vị an toàn khi dùng trong bữa ăn thường ngày nhưng không có tác dụng điều trị tăng acid uric hay viêm khớp. Người bệnh nên duy trì lối sống khoa học, tuân thủ phác đồ y tế và không dựa vào các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng.