Nhiều người có thói quen uống một tách cà phê hoặc tìm kiếm các loại thuốc giảm đau chứa caffeine khi cơn đau nửa đầu Migraine bùng phát. Thói quen này mang lại sự thuyên giảm nhanh chóng trong một số trường hợp, nhưng lại tiềm ẩn rủi ro nếu lặp lại quá thường xuyên.

Các thử nghiệm lâm sàng xác nhận caffeine có vai trò hỗ trợ cắt cơn đau nửa đầu Migraine hiệu quả khi phối hợp cùng thuốc giảm đau thông thường [1]. Tuy nhiên, các tài liệu y khoa cũng cảnh báo việc lạm dụng hoạt chất này có thể dẫn tới đau đầu dội ngược và khiến bệnh tiến triển mạn tính [2].

Caffeine có thực sự giúp giảm đau nửa đầu Migraine?

Bằng chứng từ các thử nghiệm lâm sàng cho thấy caffeine đóng vai trò chất bổ trợ quan trọng trong các chế phẩm phối hợp cố định nhằm điều trị cơn Migraine cấp tính [1]. Việc kết hợp hoạt chất này với các thuốc giảm đau không kê đơn như paracetamol, aspirin hoặc ibuprofen mang lại hiệu quả vượt trội so với khi dùng thuốc giảm đau đơn độc [1].

Đa số người bệnh dung nạp tốt các dạng phối hợp này trên lâm sàng [1]. Các biến cố bất lợi được ghi nhận hầu hết chỉ ở mức độ nhẹ và mang tính tạm thời [1].

Dù vậy, dữ liệu về việc dùng caffeine đơn độc như một liệu pháp duy nhất chỉ cho thấy hiệu quả ở một số dạng đau đầu nguyên phát hoặc thứ phát nhất định [1]. Người bệnh không nên tự ý dùng đồ uống chứa caffeine thay thế hoàn toàn cho phác đồ điều trị chuyên khoa.

Mặt trái: Cơn đau dội ngược do lạm dụng thuốc

Việc sử dụng thuốc giảm đau chứa caffeine quá thường xuyên có thể biến cơn đau nửa đầu từng đợt thành đau đầu mạn tính hàng ngày [2]. Hiện tượng này được gọi là đau đầu do lạm dụng thuốc hoặc đau đầu dội ngược [3].

Dữ liệu y khoa ước tính chứng đau đầu do lạm dụng thuốc ảnh hưởng đến khoảng 1% dân số trên toàn cầu [4]. Nguy cơ này thường xuất hiện khi người bệnh dùng thuốc cắt cơn quá 10 đến 15 ngày trong một tháng [4].

Khi caffeine hoặc thuốc giảm đau được chuyển hóa và đào thải ra khỏi cơ thể, sự sụt giảm nồng độ này sẽ kích hoạt cơn đau đầu tiếp theo [4]. Hậu quả là người bệnh lại tiếp tục dùng thêm thuốc, tạo thành một vòng xoắn bệnh lý kéo dài khiến cơn đau ngày càng trầm trọng [5].

Các nghiên cứu ghi nhận điều gì từ thực tế?

Một báo cáo ca bệnh năm 2007 ghi nhận trường hợp nam bệnh nhân dùng thuốc đạn chứa ergotamine và caffeine hàng ngày để trị Migraine [6]. Việc lạm dụng liên tục khiến bệnh nhân bị đau đầu mỗi ngày và phải nhập viện cấp cứu thường xuyên [6]. Sau khi được xác định nguyên nhân và ngừng dùng chế phẩm chứa caffeine này, cơn đau dội ngược của người bệnh đã chấm dứt sau 3 ngày [6].

Một ca lâm sàng khác vào năm 2016 cho thấy thói quen uống nước ngọt có gas chứa caffeine liên tục cả ngày là một yếu tố nguy cơ kích hoạt cơn đau đầu tái phát khi cơ thể rơi vào trạng thái thiếu hụt chất này [7].

Để cắt đứt chu kỳ đau dội ngược, việc ngừng hoàn toàn thuốc bị lạm dụng là chiến lược quan trọng nhất, giúp giảm đáng kể số ngày đau đầu mỗi tháng sau 8 tuần điều trị [3]. Một nghiên cứu năm 1998 trên 26 bệnh nhân lạm dụng thuốc giảm đau cho thấy việc áp dụng phác đồ bắc cầu bằng sumatriptan đường uống đã giúp 58% bệnh nhân trở lại dạng Migraine từng đợt sau 1 tháng và đạt 69% sau 6 tháng [8].

Hiểu lầm thường gặp về caffeine và đau đầu

Nhiều người lầm tưởng rằng hễ đau đầu là có thể tăng lượng cà phê hoặc tăng liều thuốc cắt cơn để ngăn chặn cơn đau triệt để. Trên thực tế, khi hiện tượng đau đầu dội ngược đã hình thành, các biện pháp điều trị dự phòng Migraine thường không còn phát huy tác dụng [2].

Một hiểu lầm khác là việc ngưng thuốc giảm đau hay caffeine có thể thực hiện dễ dàng mà không gặp trở ngại. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc giảm hoặc ngừng thuốc lạm dụng thường làm cơn đau đầu bùng phát dữ dội hơn trong thời gian đầu và có tỷ lệ tái phát lạm dụng rất cao nếu không có sự theo dõi y tế [6, 7].

Ai nên thận trọng khi dùng caffeine?

Người có cơn đau nửa đầu xuất hiện từ 15 ngày trở lên trong một tháng cần cẩn trọng tối đa với các sản phẩm chứa caffeine [8]. Nhóm đối tượng này rất dễ rơi vào bẫy lạm dụng thuốc điều trị cơn cấp [2].

Những người đang gặp các vấn đề tâm lý như trầm cảm, lo âu, căng thẳng hoặc rối loạn giấc ngủ cũng cần kiểm soát chặt lượng caffeine tiêu thụ [7]. Sự kết hợp giữa các yếu tố tâm lý bất lợi và việc nạp caffeine liên tục có thể làm gia tăng tần suất đau nửa đầu [7].

Bệnh nhân Migraine có bệnh nền đau mạn tính đang dùng nhiều thuốc giảm đau khác nhau cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng các chế phẩm phối hợp caffeine [7].

Điều chưa biết từ các nghiên cứu hiện tại

Nghiên cứu hiện tại vẫn chưa xác định được mối quan hệ liều lượng cụ thể của caffeine để đạt lợi ích giảm đau tối ưu cho từng người bệnh Migraine [1].

Cơ chế sinh học chính xác dẫn đến mối liên hệ giữa các nhóm thuốc giảm đau, yếu tố gene và chứng đau đầu do lạm dụng thuốc vẫn chưa được làm sáng tỏ đầy đủ [3].

Các trích đoạn y khoa cũng chưa cung cấp số liệu so sánh về ngưỡng an toàn của caffeine từ thực phẩm tự nhiên so với caffeine trong dược phẩm ở bệnh nhân đau nửa đầu.