Nhiều phụ nữ sau phẫu thuật bắt con quan tâm đến việc áp dụng các chế độ dinh dưỡng lành mạnh để vừa kiểm soát huyết áp, vừa hỗ trợ cơ thể hồi phục. Chế độ DASH thường được chú ý nhờ các lợi ích bảo vệ tim mạch đã được chứng minh rộng rãi.
Tuy nhiên, hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào đánh giá trực tiếp chế độ DASH trên phụ nữ sau sinh mổ, cũng như chưa có thử nghiệm nào xác thực các điều chỉnh dinh dưỡng nhằm làm lành vết mổ. Các bằng chứng hiện có chỉ ghi nhận việc áp dụng DASH trong thai kỳ giúp giảm nguy cơ phải sinh mổ ở phụ nữ đái tháo đường thai kỳ [1], cải thiện các chỉ số huyết áp và dấu ấn tim mạch ở người lớn [2], [3].
Bằng chứng về DASH đối với tỷ lệ sinh mổ trong thai kỳ
Dữ liệu khoa học hiện tại tập trung vào giai đoạn trước sinh thay vì giai đoạn hậu phẫu. Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên trên 52 phụ nữ mắc đái tháo đường thai kỳ cho thấy việc áp dụng chế độ DASH trong 4 tuần làm giảm đáng kể tỷ lệ phải mổ lấy thai xuống còn 46,2%, so với mức 80,8% ở nhóm đối chứng [4]. Nghiên cứu này cũng ghi nhận tỷ lệ sản phụ cần điều trị bằng insulin giảm từ 73% xuống 23% [4].
Các phân tích tổng hợp cũng xác nhận chế độ ăn DASH giúp giảm 47% tỷ lệ sinh mổ ở nhóm thai phụ có nguy cơ cao [1]. Đồng thời, tỷ lệ trẻ sơ sinh thừa cân trên 4000 g giảm từ 39% xuống còn 4% khi mẹ tuân thủ DASH [1]. Những kết quả này phản ánh vai trò kiểm soát đường huyết và cân nặng thai nhi trước khi sinh, chứ không phản ánh tác động sau khi vết mổ đã hình thành.
Khoảng trống về việc điều chỉnh protein để lành thương
Nhiều ý kiến cho rằng cần điều chỉnh tăng mạnh lượng protein trong chế độ DASH để phục vụ nhu cầu làm lành vết mổ. Dù vậy, các tài liệu nghiên cứu hiện có chưa từng thử nghiệm bất kỳ phác đồ điều chỉnh nào dành riêng cho phụ nữ hồi phục sau mổ bắt con.
Thực tế, mô hình DASH nguyên bản đã bao gồm đa dạng các nguồn chất đạm như hải sản, thịt nạc, trứng, các loại đậu, hạt và đậu nành [1]. Trong một nghiên cứu đánh giá tính khả thi kéo dài 30 ngày trên 14 người, việc chuyển sang chế độ ăn kiểu DASH đã tự động làm tăng tỷ lệ năng lượng từ protein thêm 6% [5]. Do đó, việc tự ý thay đổi tỷ lệ các nhóm chất mà không có chỉ định y khoa là thiếu căn cứ thực nghiệm.
Tác động của DASH đến các chỉ số tuần hoàn và chuyển hóa
Chế độ DASH đã được chứng minh giúp cải thiện nhiều chỉ số sức khỏe chuyển hóa quan trọng. Chế độ ăn này giúp giảm nồng độ cholesterol tỷ trọng thấp (LDL-C) khoảng 0,1 mmol/L và giảm cân nặng trung bình 1,42 kg [1]. Nghiên cứu proteomic cho thấy DASH tác động lên các protein huyết thanh như CTHRC1 và PCOLCE, hỗ trợ hạ huyết áp tâm thu và tâm trương [2].
Trong thử nghiệm DASH-Sodium kéo dài 12 tuần trên 412 người trưởng thành, DASH làm giảm dấu ấn tổn thương tim hs-cTnI với mức chênh lệch 17,78% so với chế độ ăn thông thường [3]. Chỉ số viêm hs-CRP cũng giảm 19,97% vào tuần thứ 12 [3]. Ở nhóm 40 thanh thiếu niên mắc bệnh máu khó đông, chế độ DASH sau 10 tuần giúp tăng vitamin C, cải thiện số lượng hồng cầu và rút ngắn thời gian thromboplastin một phần (PTT) [6].
Điều chưa biết từ các nghiên cứu hiện tại
Các tài liệu nghiên cứu hiện nay chưa trả lời được các vấn đề cốt lõi sau:
- Nhu cầu năng lượng và lượng đạm tối ưu của phụ nữ có vết mổ bắt con khi thực hiện chế độ DASH.
- Tác động của chế độ DASH đến việc tiết sữa mẹ và quá trình liền sẹo mô mềm sau phẫu thuật.
- Mức độ an toàn của việc hạn chế natri nghiêm ngặt đối với phụ nữ sau sinh, khi nghiên cứu cho thấy chế độ DASH ít natri có thể làm tăng nồng độ phospho và hormone FGF23 huyết thanh [7].
Ai nên thận trọng khi muốn áp dụng DASH sau mổ?
Phụ nữ sau sinh mổ mất nhiều máu hoặc gặp biến chứng vết mổ cần hết sức thận trọng. Bất kỳ sự thay đổi chế độ ăn nào dẫn đến thiếu hụt calo hay vi chất đều có thể cản trở quá trình phục hồi thể trạng.
Những người có bệnh lý chuyển hóa khoáng chất cũng cần lưu ý, bởi chế độ DASH kết hợp giảm natri nghiêm ngặt đã được ghi nhận làm tăng các chỉ số phospho máu và FGF23 [7]. Trước khi áp dụng một thực đơn ăn kiêng cố định, sản phụ cần có sự đánh giá từ bác sĩ điều trị.
Hướng tiếp cận thực tế cho sản phụ
Thay vì cố gắng áp dụng các công thức điều chỉnh chưa được kiểm chứng, sản phụ có thể tiếp nhận các nguyên lý cân bằng từ DASH. Việc tăng cường rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và sử dụng các nguồn đạm lành mạnh từ cá, thịt nạc, đậu đỗ là thói quen có lợi cho sức khỏe tổng thể [1].
Mọi điều chỉnh về lượng muối hoặc tỷ lệ các chất dinh dưỡng cần được cá nhân hóa dựa trên tình trạng hồi phục vết mổ, mức độ vận động và việc có đang cho con bú hay không.
Lời khuyên cân bằng
Chế độ DASH mang lại nhiều lợi ích tim mạch đã được xác lập, nhưng chưa có thử nghiệm lâm sàng cho việc hồi phục vết thương sau mổ lấy thai. Sản phụ không nên vội vã cắt giảm dưỡng chất hay tự ý thay đổi cấu trúc bữa ăn theo các hướng dẫn chưa được kiểm chứng. Việc ưu tiên chế độ ăn đa dạng và tham khảo ý kiến chuyên gia y tế là lựa chọn an toàn nhất cho quá trình hồi phục.



