Nhiều người tìm đến các sản phẩm bổ sung collagen với hy vọng cải thiện mái tóc thưa và phục hồi bộ móng tay giòn, dễ gãy. Thói quen sử dụng viên uống hay bột collagen hàng ngày đã trở thành trào lưu phổ biến trong quy trình làm đẹp hiện đại.

Tuy nhiên, bằng chứng khoa học thực tế cho thấy tác dụng của collagen đối với móng chỉ dừng ở mức khiêm tốn trên nhóm nhỏ, trong khi hiệu quả kích thích mọc tóc trên người hiện vẫn thiếu dữ liệu lâm sàng đối chứng rõ ràng. Người dùng cần hiểu đúng bản chất trước khi đầu tư lâu dài.

Cơ chế sinh học và chu kỳ phát triển

Sự phát triển của tóc bao gồm quá trình phân chia và biệt hóa của các nang tóc, cấu tạo từ tế bào nhú bì và tế bào biểu mô [1]. Vòng đời nang tóc trải qua 3 giai đoạn chính: anagen (giai đoạn tăng trưởng), catagen (giai đoạn thoái triển) và telogen (giai đoạn nghỉ ngơi) [1]. Khi chu kỳ này bị gián đoạn, tóc sẽ rụng và giảm mật độ dần theo thời gian.

Về mặt hóa học, peptide collagen thủy phân chứa các chuỗi axit amin ngắn như glycine-proline-hydroxyproline [2]. Khi được hấp thu, các peptide hoạt tính sinh học này có thể tham gia vào việc kích thích sản sinh các yếu tố tăng trưởng và tái tạo mô [2], [3].

Tại cấp độ tế bào nang tóc, các peptide collagen cho thấy khả năng kích hoạt con đường tín hiệu nội bào quan trọng là Wnt/beta-catenin [1], [4]. Tín hiệu này đóng vai trò then chốt trong việc duy trì chu kỳ phát triển của tóc và kích hoạt tế bào mầm nang tóc [1]. Dù vậy, việc peptide đi qua hệ tiêu hóa đến được nang tóc sống trên cơ thể người là một hành trình phức tạp.

Nghiên cứu trên móng: Kết quả khả quan nhưng hạn chế

Bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người về tác dụng của collagen đối với móng tay chủ yếu bắt nguồn từ một thử nghiệm nhãn mở công bố năm 2017 [5]. Đây là một trong số rất ít nghiên cứu tập trung vào hội chứng móng giòn ở phụ nữ [5].

Thử nghiệm được tiến hành đơn trung tâm với sự tham gia của 25 người [5]. Những người tham gia được chỉ định uống 2,5 g peptide collagen có hoạt tính sinh học (BCP, thương hiệu VERISOL) mỗi ngày một lần trong suốt 24 tuần, sau đó theo dõi thêm 4 tuần ngừng sử dụng [5]. Bác sĩ chuyên khoa tiến hành đánh giá tốc độ mọc móng và tần suất móng nứt, mẻ trong suốt thời gian này [5].

Kết quả ghi nhận sau 24 tuần cho thấy tốc độ phát triển của móng tăng 12% và tần suất móng gãy giảm 42% [5]. Bên cạnh đó, 64% người tham gia đạt mức cải thiện lâm sàng tổng thể đối với tình trạng móng giòn, con số này tăng lên 88% sau 4 tuần ngưng liệu trình [5]. Đa số người tham gia (80%) đồng ý rằng móng đẹp hơn và hoàn toàn hài lòng với kết quả [5].

Mặc dù kết quả này rất hứa hẹn, nghiên cứu bộc lộ điểm yếu lớn là thiết kế nhãn mở (open-label), không có nhóm đối chứng dùng giả dược và quy mô mẫu chỉ có 25 người [5]. Do đó, hiệu quả thực tế cần được kiểm chứng lại trên các thử nghiệm ngẫu nhiên mù đôi quy mô lớn hơn.

Nghiên cứu mọc tóc: Dừng lại ở mô hình chuột và tế bào

Trái ngược với quảng cáo rầm rộ trên thị trường, tác dụng kích thích mọc tóc của collagen hiện chỉ được xác lập vững chắc trong phòng thí nghiệm và trên động vật, hoàn toàn thiếu các thử nghiệm lâm sàng đối chứng quy mô lớn ở người.

Một nghiên cứu công bố năm 2022 đã đánh giá tác động của peptide collagen chiết xuất từ vảy cá rô phi Mozambique (Oreochromis mossambicus) [1]. Trên mô hình tế bào, peptide này kích thích đáng kể sự tăng sinh của tế bào nhú bì tóc người (hDPCs) [1]. Khi thử nghiệm trên chuột C57BL/6 trong 6 tuần, nhóm chuột được chia thành đối chứng âm (nước cất), đối chứng dương (uống 1 mg/kg finasteride), và hai nhóm uống peptide collagen liều 500 mg/kg và 1000 mg/kg [1].

Kết quả cho thấy nhóm dùng liều 1000 mg/kg đạt chỉ số mọc tóc tương đương nhóm dùng thuốc finasteride [1]. Peptide collagen cá giúp tăng biểu hiện các yếu tố tăng trưởng tóc như IGF-1, VEGF, krt27, Gprc5d, Ki67 và làm giảm yếu tố ức chế tăng trưởng TGF-beta1 [1]. Đồng thời, nó điều hòa tăng con đường Wnt/beta-catenin và giảm con đường BMP [1].

Một nghiên cứu khác công bố năm 2024 cũng cho thấy peptide collagen AP (APCPs) giúp tăng sinh tế bào nhú bì hDPCs và tế bào bao rễ ngoài hORSCs ở người [2]. Peptide này kích thích tiết các yếu tố IGFBP-6, PDGF-AB, PIGF và VEGF [2]. Trên mô nuôi cấy nang tóc người (ex vivo) và mô hình chuột, APCPs giúp kéo dài giai đoạn anagen, rút ngắn giai đoạn telogen, làm tăng độ dày sợi lông và tăng hàm lượng axit amin cystine và methionine [2].

Dù vậy, các nghiên cứu này chỉ tiến hành trên chuột hoặc tế bào cô lập trong đĩa nghiệm [1], [2]. Việc chuyển đổi từ liều lượng cực cao trên chuột sang hiệu quả thực tế khi uống ở người có khoảng cách rất lớn.

Đột phá từ các phương pháp phân phối mới

Các nhà khoa học nhận thấy việc uống collagen có thể bị suy giảm hiệu quả qua đường tiêu hóa, trong khi peptide bôi ngoài lại khó thấm qua hàng rào da do trọng lượng phân tử [6]. Do đó, các công nghệ dẫn truyền mới đang được tích cực nghiên cứu.

Nghiên cứu năm 2023 đã phát triển hệ thống vi kim tự tiêu chứa peptide collagen từ da cá nóc (GSCPs-MNs) để điều trị rụng tóc nội tiết tố nam (androgenetic alopecia) trên chuột [7]. Các vi kim này tạo tổn thương vi điểm trên da, kích thích tái tạo nang tóc và giải phóng peptide trực tiếp [7]. Kết quả ghi nhận phương pháp này hiệu quả hơn bôi ngoài thông thường trong việc giảm viêm, tăng chất chỉ điểm mạch máu VEGF, CD31, giảm dấu ấn oxy hóa MDA và các cytokine gây viêm TNF-alpha, IL-1beta [7].

Bên cạnh đó, việc kết hợp peptide với túi ngoại bào (extracellular vesicles) cũng được xem là hướng đi tiềm năng trong y học tái tạo thẩm mỹ [6]. Túi ngoại bào đóng vai trò là chất mang giúp peptide vượt qua rào cản bề mặt da, tối ưu hóa sự sắp xếp collagen và kích thích mọc tóc [6]. Tuy nhiên, các kỹ thuật này vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm tiền lâm sàng.

Những hiểu lầm phổ biến khi dùng collagen

Nhiều người lầm tưởng rằng uống collagen sẽ trực tiếp chuyển hóa thành sợi tóc mới hay lớp móng dày hơn ngay lập tức. Thực tế, khi vào cơ thể, collagen bị phân cắt thành các peptide nhỏ và axit amin tự do [3]. Cơ thể sẽ tự phân bổ nguồn nguyên liệu này đến nơi cần thiết nhất như cơ, gân, xương khớp hay mô liên kết chứ không ưu tiên riêng cho tóc hay móng [3].

Một hiểu lầm khác là collagen có thể chữa khỏi hoàn toàn các dạng hói đầu phức tạp như rụng tóc nội tiết tố hay rụng tóc từng mảng. Rụng tóc từng mảng là bệnh lý miễn dịch cần các phác đồ đặc trị chuyên sâu hoặc các phức hợp peptide mô phỏng sinh học chuyên biệt [8]. Collagen đơn thuần không thể đảo ngược các bệnh lý này và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Người tiêu dùng cũng thường nghĩ dùng liều càng cao thì tóc mọc càng nhanh. Chưa có bằng chứng nào chứng minh việc uống vượt mức khuyến cáo mang lại hiệu quả vượt trội, ngược lại có thể gây lãng phí kinh tế và tăng áp lực tiêu hóa.

Nhóm đối tượng cần thận trọng

Dù peptide collagen đường uống có độ an toàn tương đối cao, một số nhóm người cần đặc biệt chú ý trước khi sử dụng:

  • Người có cơ địa dị ứng: Peptide collagen thường được chiết xuất từ da, vảy cá biển hoặc động vật như bò, heo [1]. Người dị ứng với hải sản có nguy cơ phản ứng dị ứng khi dùng collagen nguồn gốc từ cá [1].
  • Người suy giảm chức năng gan, thận: Chế độ bổ sung nhiều đạm hoặc peptide liên tục cần sự xử lý của gan và thận. Những bệnh nhân có bệnh nền thận mạn tính nên tham khảo ý kiến bác sĩ để tránh làm tăng gánh nặng lọc cầu thận.
  • Phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú: Cần tham vấn ý kiến chuyên gia y tế trước khi bắt đầu bất kỳ sản phẩm bổ sung dạng uống nào.

Khi có các triệu chứng rụng tóc bất thường, tạo thành mảng hói loang lổ hoặc móng biến dạng, việc đầu tiên cần làm là đi khám chuyên khoa da liễu để tìm nguyên nhân gốc rễ, không tự ý dùng collagen để tự điều trị.

Áp dụng thực tế để nuôi dưỡng móng và tóc

Nếu muốn bổ sung collagen để hỗ trợ tình trạng móng giòn, người dùng có thể áp dụng theo các dữ liệu khoa học hiện có:

  • Liều lượng và thời gian: Nghiên cứu lâm sàng cho thấy liều dùng 2,5 g peptide collagen hoạt tính sinh học mỗi ngày duy trì liên tục trong tối thiểu 24 tuần đem lại sự cải thiện rõ rệt cho độ bền của móng [5]. Cần kiên trì vì móng tay phát triển chậm và mất nhiều tháng để thay mới hoàn toàn.
  • Lựa chọn sản phẩm: Nên ưu tiên các dạng peptide collagen thủy phân (phân tử lượng thấp) có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng để đảm bảo khả năng hòa tan và hấp thu [4].
  • Chăm sóc kết hợp: Đối với mái tóc, việc bổ sung collagen qua đường uống chỉ nên xem là yếu tố hỗ trợ dinh dưỡng chung. Để giảm rụng và gãy rụng, cần kết hợp chế độ ăn đủ đạm, khoáng chất sắt, kẽm, ngủ đủ giấc, hạn chế hóa chất tạo kiểu và áp dụng các biện pháp bảo vệ nang tóc từ bên ngoài.

Việc bổ sung collagen có cơ sở để hỗ trợ tình trạng móng yếu, giòn nhưng bằng chứng kích thích mọc tóc trên người hiện vẫn chưa đầy đủ. Người dùng nên nhìn nhận collagen như một phần của lối sống dinh dưỡng lành mạnh, tránh kỳ vọng quá mức và luôn trao đổi với bác sĩ khi gặp vấn đề bệnh lý về tóc hoặc móng.