Nhiều phụ nữ chọn ăn đạm thực vật để thanh lọc cơ thể sau sinh. Tuy nhiên, nỗi lo thiếu hụt axit amin thiết yếu làm giảm chất lượng sữa mẹ rất phổ biến.

Bằng chứng khoa học hiện tại chưa đủ để khẳng định đạm thực vật đơn thuần trong DASH đáp ứng trọn vẹn axit amin cho việc tạo sữa. Dữ liệu thực tế cho thấy chế độ DASH tổng thể hỗ trợ tốt vi chất trong sữa mẹ, nhưng đạm thực vật cần phối hợp cẩn thận để đạt chất lượng tối ưu.

Chế độ DASH và nguồn đạm: Bằng chứng hiện có

Chế độ DASH chuẩn cung cấp khoảng 17% tổng năng lượng từ protein, 57% từ carbohydrate và 27% từ chất béo [1]. Nguồn đạm trong DASH kết hợp cả thực vật lẫn thịt nạc hoặc sữa ít béo [2], [1].

Ở người trưởng thành mắc hội chứng chuyển hóa, thay đạm động vật bằng đạm thực vật trong DASH giúp hạ đường huyết đói và huyết áp tâm thu tốt hơn sau 8 tuần [3]. Tiêu thụ đủ đạm thực vật theo DASH cũng liên quan đến giảm chỉ số viêm hs-CRP [4]. Tuy nhiên, các nghiên cứu này thực hiện trên người béo phì hoặc đái tháo đường, không phải phụ nữ nuôi con bú [3], [4].

Chất lượng đạm thực vật: Thách thức về axit amin

Thực phẩm thực vật chứa đủ 9 loại axit amin thiết yếu [5]. Tuy vậy, tỷ lệ axit amin thường không cân đối theo nhu cầu cơ thể, kèm chất kháng dinh dưỡng làm giảm khả năng hấp thu [5].

Nghiên cứu đánh giá chất lượng đạm cho thấy thực đơn thuần thực vật chất lượng thấp chỉ đạt chỉ số DIAAS 71–76 và PDCAAS 74–88 [5]. Khi bổ sung các nguồn đạm thực vật chất lượng cao, chỉ số DIAAS tăng lên 83–94 và PDCAAS đạt 88–98 [5]. Việc đa dạng và phối hợp các nguồn đạm thực vật là bắt buộc để đáp ứng khuyến nghị axit amin [5].

Tác động của DASH đến thành phần sữa mẹ

Một nghiên cứu trên 350 bà mẹ đang cho con bú với 700 mẫu sữa cho thấy sự tuân thủ chế độ ăn DASH mang lại kết quả tích cực [2]. Nhóm ăn theo DASH mức cao nhất ăn nhiều hạt, đậu đỗ, hạt có dầu, ngũ cốc nguyên hạt và sữa ít béo [2].

Sữa của nhóm mẹ tuân thủ DASH cao có hoạt tính chống oxy hóa DPPH và hàm lượng canxi cao hơn rõ rệt [2]. Đồng thời, nồng độ chất oxy hóa MDA và chất béo triglyceride trong sữa thấp hơn [2]. Nghiên cứu này ghi nhận DASH tốt cho sữa mẹ, nhưng là mô hình DASH toàn diện gồm cả sữa ít béo, không phải chế độ chỉ dùng đạm thực vật [2].

Bổ sung trứng vào thực đơn DASH để bù vi chất

Đạm thực vật thuần túy có thể thiếu hụt một số vi chất quan trọng cho tạo sữa. Một nghiên cứu mô phỏng dinh dưỡng năm 2025 cho thấy việc thay thế một nguồn đạm trong DASH bằng một quả trứng giúp cải thiện đáng kể chất lượng dinh dưỡng [6].

Cụ thể, điểm chỉ số dinh dưỡng (FNI) của choline tăng từ 80 lên 91, và vitamin D tăng từ 55 lên 59 trong thực đơn DASH khi thêm một quả trứng mỗi ngày [6]. Chi phí khẩu phần không có sự khác biệt đáng kể [6].

Điều khoa học chưa biết

Các nghiên cứu hiện tại chưa đo lường trực tiếp nồng độ từng axit amin tự do trong sữa mẹ khi người mẹ chỉ ăn đạm thực vật theo DASH. Chưa có thử nghiệm lâm sàng so sánh chất lượng sữa giữa nhóm mẹ dùng 100% đạm thực vật và nhóm ăn đạm hỗn hợp. Hiệu quả hấp thu thực tế của các phối hợp đậu hạt cụ thể trên phụ nữ cho con bú vẫn là khoảng trống nghiên cứu.

Ai nên thận trọng khi áp dụng?

Bà mẹ đang nuôi con bú hoàn toàn không nên tự ý cắt bỏ toàn bộ đạm động vật nếu chưa có hướng dẫn dinh dưỡng. Người có hệ tiêu hóa kém cần thận trọng khi tăng đột ngột các loại đậu đỗ do chất kháng dinh dưỡng gây đầy hơi [5]. Mẹ có nguy cơ thiếu máu, thiếu vitamin D hoặc choline cần theo dõi sát chỉ số máu và tham khảo ý kiến bác sĩ.

Lời khuyên áp dụng thực tế

Phụ nữ cho con bú muốn dùng đạm thực vật theo DASH nên phối hợp đa dạng nguồn đạm trong ngày: đậu nành, các loại đậu đỗ, hạt và ngũ cốc nguyên hạt để bù trừ axit amin [5], [2]. Không ăn đơn điệu một nguồn đạm duy nhất. Duy trì thêm các sản phẩm từ sữa ít béo hoặc bổ sung trứng để đảm bảo choline và vitamin D cho chất lượng sữa [6], [2].

Chế độ ăn nhiều thực vật mang lại lợi ích giảm viêm và tăng chất chống oxy hóa [2], [4]. Tuy nhiên, phụ nữ nuôi con nhỏ cần ưu tiên tính đa dạng, theo dõi sự phát triển của trẻ và hỏi ý kiến chuyên gia dinh dưỡng trước khi đổi chế độ ăn.