Trứng gà là thực phẩm quen thuộc, giàu dinh dưỡng nhưng thường khiến phụ huynh lo lắng về hàm lượng cholesterol. Khi kết hợp trứng vào chế độ ăn của trẻ nhỏ, câu hỏi về số lượng an toàn mỗi tuần luôn được đặt ra.

Dữ liệu tổng hợp từ các can thiệp lâm sàng cho thấy trẻ khỏe mạnh có thể tiêu thụ tối đa 1 quả mỗi ngày (tương đương 7 quả mỗi tuần) trong chế độ ăn cân bằng [1], [2]. Tuy nhiên, các tài liệu hiện có chỉ nghiên cứu việc ăn trứng thông thường ở trẻ em nói chung, chưa có nghiên cứu kiểm tra riêng mô hình thực đơn Địa Trung Hải cho trẻ dưới 5 tuổi.

Trẻ có thể ăn bao nhiêu quả trứng mỗi tuần?

Các hướng dẫn dinh dưỡng trước đây từng giới hạn nghiêm ngặt lượng trứng do lo ngại cholesterol [3], [2]. Dù vậy, một tổng quan y khoa năm 2018 kết luận người khỏe mạnh có thể ăn an toàn tới 7 quả trứng mỗi tuần [2].

Ở lứa tuổi nhũ nhi từ 7 đến 12 tháng tuổi, một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng ghi nhận trẻ ăn 1 quả trứng mỗi ngày liên tục trong 6 tháng vẫn phát triển tốt [1]. Tại New Zealand, mô hình dinh dưỡng cho trẻ 12-24 tháng khuyến nghị nhóm thịt, cá, gia cầm, trứng, đậu đỗ nên đạt 2 khẩu phần mỗi ngày [4]. Phụ huynh không cần giới hạn khắt khe số lượng nếu trẻ hoàn toàn khỏe mạnh.

Choline và dưỡng chất từ trứng với não bộ trẻ nhỏ

Trứng cung cấp nguồn dinh dưỡng đậm đặc với chi phí hợp lý, chứa nhiều protein, vitamin B12, vitamin A, canxi và kẽm [5]. Đặc biệt, giai đoạn sơ sinh và thơ ấu là thời kỳ phát triển mạnh của các khớp thần kinh và mở rộng chất xám não bộ, rất cần sự tích lũy DHA [1]. Cơ thể chuyển hóa DHA từ tiền chất kém hiệu quả, trong khi ít thực phẩm tự nhiên cung cấp đủ lượng chất này [1].

Một can thiệp lâm sàng cho thấy 1 quả trứng mỗi ngày đáp ứng gần 96% nhu cầu choline và hơn 50% nhu cầu khuyến nghị về protein, vitamin B12 cho trẻ 7-12 tháng [1]. Trẻ ăn trứng có nồng độ DHA huyết tương cao hơn rõ rệt so với nhóm chứng [1]. Phân tích dữ liệu khảo sát NHANES tại Mỹ trên trẻ từ 2 đến 18 tuổi cũng khẳng định nhóm ăn trứng có lượng nạp choline, lutein + zeaxanthin, DHA và axit alpha-linolenic cao hơn hẳn nhóm không ăn [3].

Bằng chứng khoa học về cholesterol và tim mạch

Mối lo lớn nhất khi cho trẻ ăn trứng bắt nguồn từ hàm lượng cholesterol trong lòng đỏ, vốn vượt mức 200 mg mỗi quả [6]. Hướng dẫn tim mạch trước đây từng khuyến nghị hạn chế lượng cholesterol ăn vào dưới 200 mg mỗi ngày [6].

Tuy nhiên, các thử nghiệm can thiệp chất lượng cao cho thấy việc tăng tiêu thụ trứng không ảnh hưởng đáng kể đến các dấu ấn nguy cơ tim mạch ở người khỏe mạnh [2]. Tác động tiêu cực của trứng lên mỡ máu thấp hơn so với các nguồn cholesterol khác [6]. Các nghiên cứu quan sát ghi nhận nguy cơ tim mạch thường bắt nguồn từ lối sống kém lành mạnh đi kèm hơn là do chính quả trứng [2]. Dù vậy, các bằng chứng can thiệp tim mạch dài hạn này chủ yếu thực hiện trên người trưởng thành, chưa có nghiên cứu chuyên sâu về chuyển hóa mỡ máu ở trẻ dưới 5 tuổi.

Ai nên thận trọng khi cho trẻ dùng trứng?

Trẻ có tiền sử gia đình bị tăng cholesterol máu, xơ vữa động mạch sớm hoặc mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường cần thận trọng với lượng cholesterol trong lòng đỏ [2], [6]. Nhóm này cần tham khảo ý kiến bác sĩ để điều chỉnh lượng ăn phù hợp với thể trạng [2], [6].

Bên cạnh đó, nguy cơ nhiễm khuẩn Salmonella từ trứng sống hoặc nấu chưa chín là mối nguy lớn cho sức khỏe đường tiêu hóa [5]. Trẻ nhỏ có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, không nên dùng trứng lòng đào hay bột bánh chứa trứng sống [5]. Phụ huynh cũng cần lưu ý tiền sử dị ứng; khảo sát FITS năm 2016 ghi nhận tỷ lệ trẻ nhỏ tiếp cận thực phẩm chứa trứng tăng dần theo độ tuổi nhưng vẫn cần theo dõi sát các phản ứng dị ứng khi mới bắt đầu ăn dặm [7].

Điều nghiên cứu hiện tại chưa giải đáp

Các tài liệu khoa học hiện nay chưa đánh giá tác động của trứng khi nằm trong một chế độ ăn Địa Trung Hải hoàn chỉnh dành riêng cho trẻ dưới 5 tuổi. Ảnh hưởng lâu dài của việc ăn trứng mỗi ngày đối với nồng độ lipid máu suốt thời kỳ thơ ấu đến tuổi trưởng thành cũng chưa có thử nghiệm đối chứng kéo dài [1].

Ngoài ra, việc ăn trứng liên quan đến giảm lượng hấp thu folate, sắt và niacin ở trẻ em theo khảo sát dinh dưỡng thực tế [3]. Các nghiên cứu chưa làm rõ cơ chế vì sao trẻ ăn trứng lại nạp ít các vi chất này hơn, cũng như chưa xác định liệu việc bổ sung thực phẩm tăng cường vi chất có giải quyết được khoảng trống này ở trẻ nhỏ hay không [4], [3].

Hướng dẫn áp dụng an toàn cho bữa ăn của trẻ

Trứng chỉ phát huy tối đa lợi ích khi được chế biến an toàn và kết hợp đa dạng thực phẩm.

  • Nấu chín hoàn toàn: Luộc chín kỹ hoặc chiên chín đều cả lòng trắng và lòng đỏ để loại bỏ nguy cơ vi khuẩn Salmonella [5].
  • Đa dạng hóa thực phẩm: Trứng chứa ít sắt và folate, vì vậy cần bổ sung thêm rau xanh, trái cây và các loại đậu để đảm bảo dinh dưỡng cân bằng cho trẻ [4], [3].
  • Liều lượng linh hoạt: Trẻ dưới 1 tuổi có thể bắt đầu từ lượng nhỏ khi tập ăn dặm, sau đó nâng dần lên vài quả mỗi tuần hoặc 1 quả mỗi ngày tùy theo khả năng dung nạp và chỉ dẫn của chuyên gia dinh dưỡng [1], [7].

Việc cho trẻ ăn trứng cần dựa trên thể trạng từng bé và sự cân đối của toàn bộ khẩu phần ăn hàng ngày. Trứng là nguồn cung cấp choline và DHA giá trị cho não bộ, an toàn khi nấu chín kỹ và dùng ở mức độ hợp lý [1], [5]. Phụ huynh nên duy trì thực đơn đa dạng và hỏi ý kiến bác sĩ khi trẻ có bệnh lý chuyển hóa đặc thù.