Nhiều người lao động thể lực nặng như bốc vác thường quan tâm đến việc chuyển sang chế độ ăn lành mạnh hơn, trong đó chế độ ăn Địa Trung Hải là một lựa chọn phổ biến. Tuy nhiên, tính chất công việc tiêu hao nhiều năng lượng và đòi hỏi hồi phục cơ bắp liên tục khiến việc áp dụng một mô hình ăn uống vốn ưu tiên thực vật dấy lên nhiều lo ngại về nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng.
Hiện tại, chưa có thử nghiệm lâm sàng nào đánh giá trực tiếp nguy cơ thiếu chất ở riêng đối tượng người bốc vác khi theo chế độ ăn Địa Trung Hải. Dữ liệu từ các nghiên cứu dinh dưỡng trên người lao động chân tay và các quần thể tiêu thụ chế độ ăn Địa Trung Hải cho thấy những nguy cơ thiếu hụt dễ xảy ra nhất bao gồm các khoáng chất như sắt, canxi, magiê, kẽm, cùng với năng lượng và đạm động vật [1] [2] [3].
Bằng chứng về nguy cơ thiếu hụt vi chất ở người lao động
Một khảo sát dinh dưỡng trên 300 nữ công nhân dệt may làm việc chân tay ở độ tuổi 35-44 cho thấy chế độ ăn thiếu hụt sữa, rau, quả và ngũ cốc có thể gây mất cân bằng toan kiềm và thiếu vitamin [1]. Tình trạng thiếu magiê và canxi trong nhóm lao động này làm tăng nguy cơ thúc đẩy biến đổi xơ vữa, trong khi thiếu hụt sắt, kẽm và đồng có thể dẫn đến thiếu máu [1]. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh đặc thù làm việc theo ca kíp khiến việc tổ chức bữa ăn trong giờ làm việc trở nên cấp thiết [1].
Một nghiên cứu khác liên quan đến căng thẳng công việc trích dẫn rằng người lao động có mức độ căng thẳng cao bị giảm tiêu thụ các vi chất như canxi, magiê, sắt và kẽm [3]. Đối với những người làm công việc thể lực nặng nhọc, nhu cầu vi chất và năng lượng thường cao hơn so với người làm việc văn phòng, khiến nguy cơ thiếu hụt càng rõ rệt hơn nếu khẩu phần không được tính toán kỹ [1] [3].
Chế độ ăn Địa Trung Hải và độ đầy đủ dinh dưỡng
Một bài tổng quan về chế độ ăn Địa Trung Hải chỉ ra rằng tại một số quốc gia vùng Đông Địa Trung Hải và Trung Đông, khẩu phần ăn trung bình ở trẻ em không đáp ứng đủ mức khuyến nghị về canxi, sắt, riboflavin, vitamin A và đạm động vật [2]. Tình trạng thiếu canxi, sắt và vitamin A cũng được ghi nhận ở thanh thiếu niên và phụ nữ mang thai [2]. Tại Iran, thiếu hụt sắt và iod là những vấn đề phổ biến nhất trong dinh dưỡng [2].
Mặc dù chế độ ăn Địa Trung Hải có thể cải thiện mật độ dinh dưỡng nói chung, một nghiên cứu cắt ngang trên 6.646 người trưởng thành mắc hội chứng chuyển hóa thuộc thử nghiệm PREDIMED-Plus cho thấy một tỷ lệ đáng kể người tham gia vẫn bị thiếu các vitamin A, D, E, B9, canxi, magiê và chất xơ [4]. Có tới 17% người tham gia bị thiếu từ 4 dưỡng chất trở lên trong số 10 chất được đánh giá [4]. Điều này chứng minh rằng việc tuân thủ mô hình ăn Địa Trung Hải không mặc nhiên đảm bảo đầy đủ mọi vi chất nếu tổng thể bữa ăn bị giới hạn năng lượng hoặc phân bổ thực phẩm không đồng đều [4].
Khả năng thích ứng của người lao động chân tay
Một nghiên cứu cắt ngang tại Pháp trên 964 người cho thấy nam giới, người lao động chân tay và người thừa cân sống ở vùng nông thôn lại có chỉ số chất lượng chế độ ăn Địa Trung Hải (Med-DQI) tốt hơn so với một số nhóm khác [5]. Việc tuân thủ tốt chế độ ăn này được phản ánh qua các chỉ dấu sinh học như nồng độ carotene, vitamin E, cùng tỷ lệ EPA và DHA trong màng hồng cầu đạt mức tối ưu [5].
Tuy nhiên, các hướng dẫn dinh dưỡng dựa trên thực phẩm tại khu vực Đông Địa Trung Hải hiện nay chủ yếu tập trung vào an toàn thực phẩm mà chưa đưa ra những khuyến nghị cụ thể cho lực lượng lao động di cư hoặc người lao động chân tay [6]. Sự thiếu hụt hướng dẫn chuyên biệt khiến việc thiết kế thực đơn phù hợp cho các ngành nghề tiêu hao nhiều thể lực vẫn còn là một thách thức lớn [6].
Hiểu lầm thường gặp về chế độ ăn và lao động nặng
Nhiều người cho rằng chế độ ăn Địa Trung Hải đồng nghĩa với việc cắt giảm hoàn toàn thịt đỏ và chỉ ăn rau củ hoặc hạt họ đậu. Trên thực tế, mô hình Địa Trung Hải truyền thống vẫn bao gồm cá, ngũ cốc và các nguồn chất béo lành mạnh như dầu ô liu [5]. Việc tự ý cắt giảm hoàn toàn các nguồn protein động vật mà không bù đắp đúng cách có thể dẫn đến thiếu hụt sắt và đạm, điều từng được ghi nhận trong các khảo sát dinh dưỡng cộng đồng [1] [2].
Một hiểu lầm khác là ăn Địa Trung Hải thì không thể thiếu chất do đây là chế độ ăn lành mạnh. Dữ liệu thực tế cho thấy ngay cả trong các cộng đồng ăn theo kiểu Địa Trung Hải, sự thiếu hụt các khoáng chất thiết yếu như sắt, canxi, magiê và kẽm vẫn xuất hiện do thói quen ăn uống không cân đối hoặc khả năng tiếp cận thực phẩm hạn chế [1] [2] [4].
Điều chưa biết
Các nghiên cứu hiện có chưa đưa ra câu trả lời trực tiếp cho các vấn đề sau:
- Nhu cầu protein tối thiểu tính theo gram mỗi ngày cho người bốc vác hoặc lao động thể lực cường độ cao khi áp dụng chế độ ăn Địa Trung Hải.
- Mức độ ảnh hưởng cụ thể giữa việc thay thế thịt đỏ bằng các loại đậu hạt đến nồng độ sắt và cơ bắp ở người lao động nặng.
- Sự tương tác giữa thời gian làm ca kíp nặng nhọc và khả năng hấp thu vi chất khi dùng thực phẩm Địa Trung Hải.
Ai nên thận trọng?
Người lao động thể lực nặng, đặc biệt là phụ nữ trong độ tuổi sinh sản làm việc chân tay, cần hết sức thận trọng với nguy cơ thiếu máu do thiếu sắt, kẽm và đồng [1]. Những người làm việc theo ca kíp kéo dài cũng dễ bị gián đoạn giờ ăn, dẫn đến việc thiếu hụt canxi và magiê [1]. Người có bệnh nền chuyển hóa hoặc thể trạng suy kiệt không nên tự ý áp dụng chế độ ăn kiêng ngặt nghèo mà chưa tham khảo ý kiến chuyên gia y tế [4].
Gợi ý áp dụng thực tế
Người làm công việc bốc vác nếu muốn áp dụng các nguyên tắc của chế độ ăn Địa Trung Hải cần đảm bảo bổ sung đủ năng lượng thông qua ngũ cốc nguyên phần, dầu ô liu và các loại cá giàu chất béo tốt [5]. Cần chủ động phân bổ bữa ăn đều đặn trong các ca làm việc để tránh tình trạng bỏ bữa hoặc ăn uống thất thường [1]. Để phòng ngừa thiếu hụt sắt, kẽm và canxi, khẩu phần nên kết hợp đa dạng các nhóm thực phẩm và tham khảo tư vấn từ chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ trước khi thay đổi lớn trong chế độ ăn [1] [2].
Chế độ ăn Địa Trung Hải mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe nhưng chưa có bằng chứng khẳng định mô hình này đáp ứng hoàn hảo cho người lao động thể lực cường độ cao. Việc duy trì đủ năng lượng và bổ sung đầy đủ các vi chất thiết yếu như sắt, canxi, magiê và kẽm là ưu tiên hàng đầu. Hãy lắng nghe cơ thể và tìm kiếm hướng dẫn chuyên môn để xây dựng thực đơn an toàn, phù hợp với tính chất công việc.
