Nhiều phụ nữ ở độ tuổi 20 phát hiện mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) kèm các biểu hiện kinh nguyệt không đều và tăng cân [1, 6]. Can thiệp lối sống qua ăn uống là lựa chọn đầu tay nhằm hỗ trợ chuyển hóa và cân bằng nội tiết [2, 4].

Về mặt bằng chứng, chế độ ăn Địa Trung Hải được ghi nhận là hướng tiếp cận nhiều tiềm năng nhờ khả năng kháng viêm và hỗ trợ chuyển hóa [1, 3]. Tuy nhiên, dữ liệu can thiệp lâm sàng riêng trên nhóm phụ nữ trẻ tuổi 20 vẫn còn hạn chế; phần lớn nghiên cứu hiện nay là các bài tổng quan cơ chế hoặc thử nghiệm trên nhiều nhóm tuổi gộp chung [3, 4, 7].

Cơ chế kháng viêm và điều hòa insulin

PCOS đặc trưng bởi tình trạng viêm mức độ thấp kéo dài đi kèm kháng insulin và tăng androgen [1, 3]. Tình trạng béo phì và tích mỡ nội tạng thường khiến độ nhạy insulin suy giảm nghiêm trọng hơn [1, 6].

Chế độ ăn Địa Trung Hải cung cấp các thành phần kháng viêm then chốt gồm omega-3, chất chống oxy hóa và chất xơ [1]. Các dưỡng chất này hỗ trợ ức chế các con đường gây viêm, từ đó hỗ trợ cải thiện tình trạng kháng insulin và chức năng sinh sản [1, 3].

Chế độ ăn Địa Trung Hải và chỉ số đường huyết

Kiểm soát nguồn carbohydrate là mắt xích cốt lõi trong xử trí dinh dưỡng cho PCOS [2]. Chế độ ăn có chỉ số đường huyết (GI) và tải lượng đường huyết (GL) thấp giúp cải thiện độ nhạy insulin, hỗ trợ điều hòa chu kỳ kinh và hạn chế nguy cơ đái tháo đường týp 2 [2].

Mô hình Địa Trung Hải tự nhiên chứa nhiều chất xơ từ thực vật, phù hợp với định hướng duy trì GI và GL ở mức thấp [3, 5]. Sự điều chỉnh này giúp cắt đứt vòng lặp giữa rối loạn đường huyết và mất cân bằng hormone [5, 6].

Bằng chứng khoa học nói gì?

Một tổng quan năm 2023 chỉ ra rằng chế độ Địa Trung Hải và chế độ ketogenic hỗ trợ cải thiện kháng insulin cùng các chỉ số chuyển hóa ở bệnh nhân PCOS [3]. Dù vậy, các chuyên gia nhấn mạnh chưa xác định được một chế độ ăn duy nhất tối ưu cho mọi trường hợp [4].

Một nghiên cứu bệnh chứng tại Tây Ban Nha trên 126 ca PCOS và 159 người đối chứng đã đánh giá điểm số tuân thủ chế độ Địa Trung Hải (rMED, aMED) cùng các chỉ số ăn uống khác [5]. Kết quả chưa tìm thấy mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa độ tuân thủ Địa Trung Hải với tỷ lệ mắc PCOS chung, cho thấy hiệu quả can thiệp trên từng phân nhóm người bệnh có thể khác nhau [5].

Bên cạnh đó, một thử nghiệm can thiệp kéo dài 6 tháng trên 30 phụ nữ PCOS từ 18 đến 40 tuổi có HOMA-IR > 2,6 cho thấy việc bổ sung 660 mg hỗn hợp acid amin, chiết xuất và chất chống oxy hóa (3 lần mỗi ngày) giúp giảm kháng insulin có ý nghĩa thống kê so với 24 người nhóm chứng [6]. Dữ liệu này củng cố vai trò của việc hạn chế căng thẳng oxy hóa trong hỗ trợ chuyển hóa [6].

Điều chưa biết

Các nghiên cứu hiện có chưa trả lời được mức độ tuân thủ chế độ Địa Trung Hải cần thiết để đem lại hiệu quả trên chu kỳ kinh nguyệt ở riêng nhóm tuổi 20 [4, 8].

Hiệu quả dài hạn và tính khả thi khi duy trì chế độ này qua nhiều năm ở bệnh nhân PCOS vẫn cần thêm các thử nghiệm can thiệp theo dõi dọc [2, 4]. Dữ liệu so sánh trực tiếp giữa chế độ Địa Trung Hải với các chế độ ăn khác cũng chưa đủ đồng nhất về cỡ mẫu và thời gian can thiệp [7].

Ai nên thận trọng?

Phụ nữ có rối loạn dung nạp đường huyết cần lưu ý: khoảng 40% người mắc PCOS có giảm dung nạp glucose hoặc đái tháo đường týp 2 tiềm ẩn [8]. Cần đo kiểm tra đường huyết trước khi tự điều chỉnh khẩu phần ăn [2, 6].

Người có tiền sử dị ứng các loại hạt, hải sản hoặc bệnh lý tiêu hóa cần tư vấn chuyên gia dinh dưỡng khi chuyển sang chế độ ăn Địa Trung Hải để tránh thiếu hụt chất.

Cách áp dụng thực tế

Phụ nữ độ tuổi 20 mắc PCOS có thể áp dụng các nguyên lý cốt lõi của chế độ Địa Trung Hải bằng cách ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ và chất chống oxy hóa [1]. Tăng cường các nguồn chất béo chưa bão hòa, bổ sung omega-3 và lựa chọn carbohydrate có chỉ số GI thấp nhằm hỗ trợ kiểm soát đường huyết sau ăn [3, 5].

Nên duy trì chế độ ăn cá nhân hóa, kết hợp vận động thể lực đều đặn như biện pháp hỗ trợ bước đầu [2, 4]. Tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng thực đơn phù hợp với tình trạng nội tiết cá nhân [4].