Người tập gym uống chiết xuất mật nhân có giúp tăng cơ nhanh hơn?

Nhiều người tập thể hình luôn tìm kiếm các giải pháp bổ sung từ thảo mộc với kỳ vọng thúc đẩy quá trình tăng cơ bắp nhanh chóng và an toàn hơn. Trong số đó, mật nhân được đồn thổi như một loại thần dược tự nhiên giúp kích thích hormone nam và tăng sức mạnh vượt trội cho gymer. Liệu loại thảo dược quen thuộc này có thực sự đem lại hiệu quả tăng cơ thần tốc như lời truyền tai?

Câu trả lời dựa trên các bằng chứng khoa học hiện tại là mật nhân không thể thay thế cho việc tập luyện và dinh dưỡng chuẩn xác, cũng không đem lại phép màu tăng cơ nhanh cho người bình thường. Chiết xuất mật nhân có thể hỗ trợ một phần về sức mạnh và nồng độ testosterone ở nam giới bị suy giảm nội tiết tố, nhưng không tạo ra sự đột phá về khối lượng cơ bắp hay đẩy nhanh phục hồi tổn thương cơ sau tập nặng ở những thanh niên khỏe mạnh.

Mật nhân – Từ cây thuốc dân gian đến "cơn sốt" phòng gym

Mật nhân có tên khoa học là Eurycoma longifolia Jack, thuộc họ Thanh thất (Simaroubaceae), mọc tự nhiên ở nhiều quốc gia Đông Nam Á như Malaysia, Indonesia, Thái Lan, Myanmar, Lào và Campuchia ^[1]. Tại Malaysia, loài thảo dược này thường được gọi là tongkat ali, trong khi ở Indonesia được gọi là pasak bumi ^[1]. Do được cộng đồng bản địa sử dụng lâu đời để bồi bổ sức khỏe và hỗ trợ điều trị nhiều thể bệnh, cây còn được mệnh danh là "nhân sâm Malaysia" ^[1].

Trong y học dân gian cổ truyền, rễ mật nhân thường được dùng dưới dạng nước sắc hoặc chiết xuất nước nhằm cải thiện khả năng tình dục, nâng cao khả năng sinh sản và chống lão hóa ^[2]. Ngoài ra, loại thảo dược này từng được ghi nhận trong các tài liệu dân tộc học để làm chất chống co thắt trong biến chứng sinh nở, chữa kiết lỵ, hạ sốt rét hay làm thuốc mỡ bôi ngoài da ^[1]. Khi phong trào tập thể hình phát triển, mật nhân bắt đầu được đóng thành viên nang tiện lợi và quảng bá rầm rộ như một chất hỗ trợ tăng lực tự nhiên dành cho vận động viên và người tập thể hình ^[2].

Nhiều người tìm đến các sản phẩm chiết xuất từ rễ cây với niềm tin rằng chúng sẽ kích hoạt hormone sinh dục nam nội sinh, từ đó giúp cơ bắp nở nang và rút ngắn chu kỳ tập luyện. Tuy nhiên, các lời giới thiệu thương mại này thường phóng đại tác dụng sinh học thực tế của thảo dược lên quá mức.

Uống mật nhân có thực sự giúp cơ bắp nở nang thần tốc?

Dưới góc nhìn khoa học thể thao, sự phì đại cơ bắp đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa kích thích cơ học từ các bài tập kháng lực với việc cung cấp đầy đủ năng lượng và đạm. Một số hợp chất thảo mộc có thể hỗ trợ hiệu suất vận động hoặc kích thích sản xuất hormone androgen, đặc biệt là testosterone ^[3]. Tuy nhiên, việc tăng nồng độ hormone ở mức độ sinh lý bình thường không đồng nghĩa với việc các sợi cơ sẽ tự động phát triển to lớn hơn trong thời gian ngắn.

Các bằng chứng lâm sàng hiện nay chỉ ra rằng mật nhân không thể tạo ra mức độ đồng hóa mạnh mẽ tương đương các liệu pháp hormone tổng hợp y khoa. Tác dụng của cây chủ yếu thể hiện rõ nét hơn ở những đối tượng đang bị thiếu hụt nội tiết tố, giúp họ đưa hormone trở về ngưỡng cân bằng tự nhiên ^[4]. Đối với những người trẻ tuổi có trục nội tiết hoạt động hoàn toàn bình thường, việc nạp thêm mật nhân không làm cơ bắp phát triển thần tốc hay vượt ngưỡng giới hạn di truyền.

Bên cạnh đó, việc cơ bắp to ra cần nhiều tuần và nhiều tháng để tổng hợp protein tế bào chứ không thể diễn ra sau một vài liều thảo dược. Do đó, người tập thể hình không nên kỳ vọng mật nhân như một giải pháp thần kỳ giúp đốt cháy giai đoạn tập luyện.

Các hoạt chất sinh học và cơ chế được kỳ vọng

Để hiểu rõ hơn về tiềm năng của mật nhân, các nhà khoa học đã phân tích thành phần hóa thực vật trong rễ của loài cây này. Cây mật nhân rất giàu các hợp chất tự nhiên bao gồm alkaloid, flavonoid, phenolic, saponin, tannin và triterpen ^[2]. Đặc biệt, nhóm hoạt chất đặc trưng nhất của cây là các quassinoid, tiêu biểu như eurycolactone, eurycomalactone, eurycomanol, eurycomanone và eurycomaoside ^[2].

Các quassinoid này được ghi nhận đóng góp chính vào các hoạt tính trị liệu của cây, hỗ trợ cải thiện sức mạnh cơ bắp, kéo dài thời gian bền bỉ khi đạp xe và giảm căng thẳng, lo âu ^[2]. Bên cạnh đó, thảo dược này còn thể hiện đặc tính kháng viêm, chống sốt rét, kháng khuẩn và chống oxy hóa trong các thử nghiệm tiền lâm sàng ^[2]. Chiết xuất đậm đặc từ rễ cây được cho là có khả năng kích thích cơ thể sản xuất hoặc điều hòa hoạt động của các hormone androgen trong cơ thể ^[3].

Một giả thuyết cơ chế khác là các hoạt chất chống oxy hóa trong cây có thể bảo vệ màng tế bào cơ khỏi các gốc tự do sinh ra trong quá trình vận động gắng sức ^[5]. Dù vậy, những cơ chế sinh hóa này trong ống nghiệm hoặc trên mô hình lý thuyết cần phải được kiểm chứng cẩn trọng qua các thử nghiệm vận động thực tế trên người.

Khoa học nói gì: Chi tiết các nghiên cứu thực tế

Bằng chứng thực nghiệm khoa học về tác dụng của mật nhân đối với thể lực và cơ bắp đã mang lại nhiều kết quả đa chiều, phân định rõ ràng giữa từng nhóm đối tượng cụ thể.

Trước hết, một nghiên cứu lâm sàng công bố năm 2023 đã đánh giá tác động ngắn hạn của mật nhân đối với tổn thương cơ bắp do bài tập co cơ lệch tâm gây ra ^[5]. Thử nghiệm mù đôi này được tiến hành trên 18 vận động viên bóng bầu dục 7 người trẻ tuổi, khỏe mạnh, có độ tuổi từ 19 đến 25 ^[5]. Các vận động viên được chia ngẫu nhiên thành nhóm dùng mật nhân hoặc nhóm dùng giả dược, mỗi nhóm 9 người ^[5]. Mỗi người uống 4 viên nang mật nhân loại 100 mg mỗi ngày trong 7 ngày liên tục trước khi thực hiện bài tập ép chân lệch tâm đến mức kiệt sức ^[5].

Các nhà nghiên cứu đã đo lường lực đỉnh, công suất đỉnh, độ cao khi nhảy ngược chiều, chỉ số sức mạnh phản ứng, mức độ đau nhức cơ bắp qua thang đo thị giác 100 mm, hoạt độ men creatine kinase trong huyết tương và nồng độ hormone trong nước bọt ở nhiều mốc thời gian từ trước tập đến 96 giờ sau tập ^[5]. Kết quả cho thấy số lần co cơ lệch tâm thực hiện được tương đương nhau giữa nhóm uống mật nhân và nhóm dùng giả dược, đều đạt mức 21 cộng trừ 5 lần ^[5]. Nồng độ testosterone và cortisol trong nước bọt không có sự thay đổi sau thời gian bổ sung ở cả hai nhóm ^[5]. Mức độ đau nhức cơ bắp đạt đỉnh tới 89 cộng trừ 10 mm và hoạt độ men creatine kinase huyết tương tăng lên đỉnh 739 cộng trừ 420 IU/L sau bài tập mà không có sự khác biệt giữa hai nhóm ^[5]. Nghiên cứu kết luận rằng việc bổ sung mật nhân trong 7 ngày không mang lại tác động đáng kể nào đối với hormone, hiệu suất thể lực hay các dấu ấn sinh học về tổn thương cơ ^[5].

Ở một góc độ khác, nghiên cứu công bố năm 2019 khảo sát ảnh hưởng của việc bổ sung mật nhân kết hợp tập kháng lực ở nam thanh niên ^[3]. Thử nghiệm đánh giá hiệu suất qua bài kiểm tra đạp xe Wingate ghi nhận công suất đỉnh tương đối ở nhóm chỉ tập kháng lực cao hơn đáng kể so với các nhóm khác, trong khi dung tích yếm khí không khác biệt giữa các nhóm ^[3]. Riêng về công suất đỉnh, nhóm kết hợp uống mật nhân và tập kháng lực sau 8 tuần can thiệp đã tăng lên đáng kể so với mức ban đầu của chính nhóm đó ^[3]. Các nhà nghiên cứu nhận định rằng lượng khối lượng cơ bắp, đặc biệt là diện tích mặt cắt ngang của cơ đùi, có ảnh hưởng trực tiếp đến công suất yếm khí tuyệt đối có thể tạo ra ^[3].

Tác động cải thiện sức mạnh thể lực của mật nhân thể hiện rõ nét hơn ở nhóm người lớn tuổi bị suy giảm nội tiết tố. Một nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng với giả dược kéo dài 6 tháng vào năm 2021 đã theo dõi 45 nam giới bị suy giảm androgen ở người lớn tuổi có độ tuổi trung bình 47,6 cộng trừ 5,2 tuổi ^[4]. Những người tham gia được chia thành 4 nhóm gồm nhóm chứng (12 người), nhóm chỉ dùng mật nhân (11 người), nhóm chỉ tập luyện phối hợp (11 người) và nhóm kết hợp tập luyện với dùng mật nhân (11 người) ^[4]. Kết quả cho thấy mô-men xoắn đỉnh đẳng động lực của cơ duỗi đầu gối tăng 14% ở nhóm chỉ tập luyện và tăng 17% ở nhóm kết hợp tập luyện với dùng mật nhân ^[4]. Đặc biệt, mô-men xoắn đỉnh khi gập đầu gối chỉ ghi nhận sự gia tăng có ý nghĩa thống kê ở nhóm kết hợp cả tập luyện và uống mật nhân ^[4]. Nhóm kết hợp này cũng giúp giảm 36,1% các triệu chứng suy giảm nội tiết tố ^[4].

Cũng trong thử nghiệm can thiệp kéo dài 6 tháng trên 45 nam giới bị suy giảm nội tiết tố này, một báo cáo công bố năm 2021 ghi nhận liều lượng 200 mg chiết xuất mật nhân mỗi ngày kết hợp với tập luyện phối hợp 3 buổi mỗi tuần, mỗi buổi 60 phút, đã giúp tăng nồng độ testosterone toàn phần và cải thiện rõ rệt chức năng cương ^[6].

Ngoài các nghiên cứu trên người, một nghiên cứu trên động vật công bố năm 2021 đã đánh giá tác động của chiết xuất mật nhân đông khô kết hợp tập kháng lực trên chuột đực và chuột cái bị cắt bỏ tuyến sinh dục để mô phỏng tình trạng teo cơ sớm do suy giảm nội tiết ^[7]. Việc cắt tinh hoàn ở chuột đực gây mất khối lượng cơ xương và tăng tích tụ mỡ, nhưng hiện tượng tăng mỡ này đã được giảm bớt khi chuột được tập thể dục kết hợp dùng chiết xuất mật nhân ^[7]. Chiết xuất mật nhân đơn lẻ hoặc phối hợp cũng giúp rút ngắn thời gian leo thang ở những con chuột đực bị cắt tinh hoàn này ^[7].

Lợi ích có hạn và những khoảng trống bằng chứng

Qua các dữ liệu khoa học, có thể thấy bằng chứng về việc mật nhân hỗ trợ cải thiện thể chất chỉ mới tập trung ở một số khía cạnh chuyên biệt. Lợi ích rõ ràng nhất được ghi nhận ở những người đàn ông trung niên đang bị suy giảm testosterone tự nhiên do tuổi tác ^[4]. Đối với nhóm đối tượng này, việc dùng mật nhân liều lượng hợp lý kết hợp với chế độ tập luyện đều đặn giúp cải thiện sức mạnh nhóm cơ đùi, nâng cao chỉ số testosterone và cải thiện chất lượng cuộc sống ^[4], ^[6].

Tuy nhiên, khoảng trống nghiên cứu hiện nay vẫn còn rất lớn đối với người trẻ tập gym. Nghiên cứu thực tế cho thấy việc uống mật nhân trong thời gian ngắn 7 ngày hoàn toàn không giúp giảm đau nhức cơ bắp hay ngăn ngừa tổn thương cơ do tập tạ nặng gây ra ^[5]. Việc bổ sung ngắn hạn cũng không làm thay đổi nồng độ testosterone hay cortisol trong nước bọt của các vận động viên trẻ tuổi ^[5].

Hơn nữa, các thử nghiệm lâm sàng dài hạn trên quy mô hàng trăm hoặc hàng nghìn người tập thể hình chuyên nghiệp vẫn còn thiếu. Nhiều nghiên cứu hiện có cỡ mẫu khá nhỏ, chỉ từ 18 đến 45 người tham gia ^[5], ^[4]. Do đó, người dùng không nên suy đoán rằng uống thảo dược này sẽ tự động làm nở cơ bắp như các quảng cáo bán hàng.

Những hiểu lầm phổ biến của người tập thể hình

Hiểu lầm phổ biến nhất trong giới tập gym là coi mật nhân như một loại steroid đồng hóa tự nhiên không có tác dụng phụ. Cần hiểu rằng steroid đồng hóa là các dẫn xuất tổng hợp đưa nồng độ hormone lên ngưỡng siêu sinh lý, đi kèm vô số nguy cơ tổn hại gan, tim mạch và teo tinh hoàn. Ngược lại, mật nhân chỉ là thảo dược hỗ trợ điều hòa và không thể đẩy nồng độ testosterone lên mức đột biến ở người có sức khỏe bình thường ^[5].

Một ngộ nhận khác là uống mật nhân trước buổi tập sẽ giúp nâng tạ nặng hơn tức thì và không bị ê ẩm người vào hôm sau. Nghiên cứu trên các vận động viên cho thấy việc uống 400 mg mật nhân mỗi ngày suốt 1 tuần trước khi ép chân đến kiệt sức không hề làm giảm chỉ số đau mỏi cơ hay hạ thấp men creatine kinase ^[5]. Hiện tượng đau nhức cơ khởi phát muộn sau khi tập nặng là phản ứng sinh lý tự nhiên đòi hỏi nghỉ ngơi và dinh dưỡng để hồi phục chứ không thể biến mất nhờ thảo mộc ^[5].

Nhiều người cũng lầm tưởng rằng chỉ cần uống mật nhân mà không cần tập nặng hay ăn uống đủ đạm thì cơ thể vẫn săn chắc. Sự thật là các nghiên cứu chỉ ghi nhận sự gia tăng sức mạnh hoặc công suất đỉnh khi việc bổ sung được kết hợp chặt chẽ với các bài tập kháng lực có kế hoạch ^[3], ^[4].

Ai nên cẩn trọng khi có ý định sử dụng mật nhân?

Dù có nguồn gốc từ tự nhiên, chiết xuất mật nhân chứa nhiều hoạt chất sinh học đậm đặc nên không phải ai cũng có thể sử dụng tùy tiện. Những người có bệnh lý nền mãn tính, đặc biệt là các bệnh về gan, thận hoặc tim mạch, cần hết sức thận trọng và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng bất kỳ sản phẩm bổ sung nào chứa loại thảo dược này.

Nam giới nghi ngờ hoặc đang điều trị các bệnh lý ung thư nhạy cảm với hormone, chẳng hạn như ung thư tuyến tiền liệt, tuyệt đối không tự ý sử dụng các chất kích thích androgen khi chưa có chỉ định chuyên khoa. Phụ nữ mang thai hoặc đang trong thời kỳ cho con bú cũng không nên sử dụng các chế phẩm từ mật nhân do thiếu dữ liệu an toàn toàn diện trên nhóm đối tượng này.

Ngoài ra, những người đang sử dụng các thuốc điều trị đặc hiệu cần lưu ý nguy cơ tương tác thuốc. Chiết xuất rễ cây có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa tại gan hoặc tác động lên huyết áp và đường huyết. Nếu gặp bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như mất ngủ, bồn chồn, rối loạn tiêu hóa hay tim đập nhanh khi sử dụng, người tập cần ngừng ngay và đi khám.

Lời khuyên thực tế để xây dựng cơ bắp bền vững

Nếu bạn thuộc nhóm nam giới có dấu hiệu suy giảm nội tiết tố và muốn dùng thử mật nhân như một biện pháp hỗ trợ, liều lượng được áp dụng an toàn trong nghiên cứu lâm sàng là khoảng 200 mg chiết xuất mỗi ngày, duy trì kết hợp cùng chế độ tập luyện ^[6]. Nên ưu tiên các sản phẩm có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, đạt chứng nhận kiểm nghiệm chất lượng và ghi rõ hàm lượng hoạt chất tiêu chuẩn.

Tuy nhiên, đối với đa số gymer trẻ tuổi khỏe mạnh, nền tảng tăng cơ vững chắc nhất vẫn bắt đầu từ việc tối ưu hóa lối sống hàng ngày. Thay vì phụ thuộc vào các loại thảo dược bổ sung, hãy tập trung vào các yếu tố cốt lõi đã được khoa học chứng minh:

• Duy trì lịch tập kháng lực đều đặn từ 3 đến 5 buổi mỗi tuần với nguyên tắc quá tải lũy tiến, kích thích đều các nhóm cơ lớn trên cơ thể.
• Xây dựng chế độ ăn cân bằng dinh dưỡng, cung cấp đủ lượng đạm từ thịt, cá, trứng, sữa và các loại đậu để cơ thể có nguyên liệu tổng hợp sợi cơ mới.
• Uống đủ nước trong ngày và ngủ đủ từ 7 đến 8 tiếng mỗi đêm, bởi giấc ngủ sâu chính là thời điểm cơ thể tiết hormone tăng trưởng tự nhiên và sửa chữa các vi tổn thương sau buổi tập.

Mật nhân có thể mang lại một số lợi ích nhất định đối với sức mạnh thể lực ở những người suy giảm nội tiết tố khi kết hợp với tập thể thao bài bản ^[4]. Tuy nhiên, loại thảo mộc này hoàn toàn không phải chiếc chìa khóa vạn năng giúp người tập gym bình thường tăng cơ cấp tốc ^[5]. Hãy lắng nghe cơ thể, kiên trì với chế độ tập luyện khoa học và tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi bổ sung bất kỳ hoạt chất thảo dược nào vào thực đơn hàng ngày.