Chế độ Địa Trung Hải có làm sụt cân ở người lao động nặng?

Nhiều người lao động thể lực lo ngại chế độ ăn nhiều rau ít thịt như Địa Trung Hải gây thiếu hụt năng lượng và sụt cân ngoài ý muốn. Hiện chưa có nghiên cứu trực tiếp đánh giá nguy cơ sụt cân của chế độ này trên nhóm lao động nặng cần bảo toàn thể trọng.

Bằng chứng hiện tại hoàn toàn đến từ các can thiệp trên người thừa cân, béo phì, bệnh nhân sau phẫu thuật cắt dạ dày hoặc mắc bệnh gan nhiễm mỡ [1, 2, 7]. Ở những đối tượng này, thực đơn Địa Trung Hải thường đi kèm mục tiêu cắt giảm calo để giảm cân [7, 8]. Do đó, việc chế độ này có gây sụt cân ở người lao động nặng hay không vẫn là câu hỏi chưa có lời giải khoa học xác thực.

Chế độ Địa Trung Hải và cân nặng trong các nghiên cứu

Các bằng chứng lâm sàng chỉ xem xét chế độ ăn Địa Trung Hải trong bối cảnh kiểm soát cân nặng ở người có bệnh lý hoặc béo phì:

Một nghiên cứu quan sát trên 97 bệnh nhân sau phẫu thuật cắt dạ dày ống cho thấy người tuân thủ trung bình đến cao chế độ Địa Trung Hải có tỷ lệ giảm cân vượt trội và giảm nguy cơ tăng cân lại ở tháng thứ 24 [1].

Thử nghiệm kéo dài 2 năm trên phụ nữ béo phì có chuyển hóa khỏe mạnh ghi nhận sự cải thiện các chỉ số nhân trắc học, trong đó mức độ tuân thủ Địa Trung Hải tăng tương ứng theo tỷ lệ giảm cân [2].

Một nghiên cứu can thiệp 6 tháng trên 100 người béo phì khó giảm cân (55-75 tuổi) sử dụng thực đơn Địa Trung Hải giảm calo kết hợp vận động ghi nhận mức giảm cân trung bình 2,9% thể trọng [3]. Nghiên cứu MIMOSA trên 187 người thừa cân mắc chứng ngưng thở khi ngủ cũng áp dụng chế độ này nhằm mục đích giảm cân và hạ các chỉ số viêm [4].

Tuy nhiên, nghiên cứu tổng quan về gan nhiễm mỡ chỉ ra rằng chế độ Địa Trung Hải có thể giảm mỡ gan ngay cả khi không sụt cân [5]. Thực đơn này có thể điều chỉnh tỷ lệ đa lượng, gồm khoảng 40% calo từ carbohydrate và 40% calo từ chất béo lành mạnh [5].

Cơ chế tác động lên năng lượng và thể trọng

Thực đơn Địa Trung Hải gồm rau, trái cây, các loại hạt, đậu, ngũ cốc nguyên hạt, dầu ô liu và cá [4, 5]. Đặc trưng của chế độ này là giàu chất xơ, polyphenol, vitamin và chất béo chưa bão hòa, đồng thời ít đường tinh chế và chất béo bão hòa [5, 6].

Hàm lượng chất xơ dồi dào từ rau củ và các loại đậu làm tăng cảm giác no, dễ khiến tổng năng lượng nạp vào giảm đi nếu khẩu phần không được tính toán kỹ [6]. Tuy nhiên, chế độ này không loại trừ năng lượng đậm đặc, vì nó bao gồm lượng lớn chất béo chưa bão hòa từ dầu ô liu, các loại hạt và cá béo [4, 6].

Những điều nghiên cứu chưa giải đáp

Các tài liệu khoa học hiện có chưa trả lời được các vấn đề then chốt sau:

Chưa có dữ liệu về người lao động nặng, vận động viên hoặc nhóm có cường độ tiêu hao calo cao áp dụng mô hình ăn này.

Không có thông tin về việc ăn nhiều rau trong chế độ Địa Trung Hải có gây thâm hụt năng lượng ngoài ý muốn khi không chủ động cắt giảm calo hay không.

Thiếu dữ liệu về tỷ lệ giữ khối cơ ở những người làm việc thể lực khi tiêu thụ ít thịt đỏ và phụ thuộc nhiều hơn vào cá hoặc đạm thực vật.

Ai nên thận trọng khi áp dụng?

Người có mức tiêu hao năng lượng lớn từ lao động nặng nếu áp dụng chế độ Địa Trung Hải mà chỉ tập trung ăn rau củ và giảm lượng thịt đột ngột có thể đối mặt nguy cơ thiếu năng lượng.

Những người cần duy trì thể trọng hoặc đang có cân nặng thấp không nên áp dụng các biến thể "Địa Trung Hải giảm calo" vốn chỉ dành cho nhóm điều trị béo phì [7, 8].

Cách áp dụng thực tế để duy trì năng lượng

Người làm việc thể lực muốn chuyển sang chế độ này cần đảm bảo mật độ calo thay vì chỉ tăng lượng rau:

Không cắt giảm tổng calo: Thay thế năng lượng từ thịt đỏ bằng cá, trứng, cây họ đậu và các loại hạt [4, 5].

Tận dụng nguồn béo lành mạnh: Bổ sung dầu ô liu và quả hạch để đảm bảo năng lượng mà không làm tăng thể tích dạ dày quá mức [4, 6].

Cá nhân hóa khẩu phần: Điều chỉnh lượng carbohydrate phức hợp từ ngũ cốc nguyên hạt phù hợp với khối lượng công việc hàng ngày [6]. Tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng khi cần lập thực đơn chuyên biệt cho lao động nặng.

Chế độ Địa Trung Hải không mặc định làm sụt cân nếu không chủ đích cắt giảm calo. Người lao động nặng hoàn toàn có thể duy trì thể trạng nếu biết cách cân đối nguồn chất béo tốt và đạm thay thế.