Nhu cầu làm đẹp khi mang thai và trào lưu truyền miệng
Trong thời gian mang thai, sự thay đổi nội tiết tố khiến làn da của nhiều thai phụ trở nên sạm đen, xuất hiện nám má hoặc xỉn màu. Tâm lý tự ti khiến không ít người tìm đến các sản phẩm bổ sung làm đẹp đường uống, nổi bật nhất là viên uống glutathione.
Tuy nhiên, việc tự ý bổ sung các hoạt chất làm trắng da trong giai đoạn thai kỳ tiềm ẩn nhiều rủi ro khôn lường. Câu trả lời dứt khoát từ các bác sĩ chuyên khoa là phụ nữ mang thai tuyệt đối không nên tự ý mua và sử dụng viên uống glutathione để làm trắng da. Mục tiêu thẩm mỹ không thể đặt lên trên sự an toàn của thai nhi và chính người mẹ.
Các nghiên cứu khảo sát cho thấy việc thai phụ tự ý dùng chế phẩm bổ sung không kê đơn đang tăng lên trên toàn cầu dù bằng chứng an toàn còn hạn chế [1]. Đáng chú ý, 74,1% nhân viên y tế bày tỏ sự lo ngại về tính an toàn của các sản phẩm bổ sung mà bệnh nhân sử dụng [1].
Hoạt chất glutathione và cơ chế trong cơ thể
Glutathione là một chất chống oxy hóa nội sinh, hoạt động như một chất thu dọn gốc tự do và giải độc tế bào [2]. Trong cơ thể người, chất này tham gia điều hòa quá trình oxy hóa khử và bảo vệ mô khỏi các tổn thương do các chất phản ứng oxy hóa gây ra [2].
Khi ứng dụng trong ngành da liễu thẩm mỹ, glutathione được quảng bá có khả năng ức chế enzym tạo hắc sắc tố, chuyển hướng tạo sắc tố sáng hơn. Trên thị trường, hoạt chất này thường được đóng gói dưới dạng viên uống đơn lẻ hoặc phối hợp với vitamin C, kẽm và axit alpha-lipoic nhằm mục đích làm sáng da [3].
Dù cơ thể có thể tự sản xuất hoặc chuyển hóa chất này, việc đưa một lượng lớn glutathione ngoại sinh qua đường uống khi đang có thai lại là vấn đề hoàn toàn khác. Thai kỳ là giai đoạn nhạy cảm, mọi phân tử ngoại lai đi vào cơ thể mẹ đều có thể ảnh hưởng đến môi trường tử cung.
Bằng chứng khoa học về hiệu quả làm trắng da
Hiệu quả thực tế của viên uống glutathione đối với việc làm trắng da vẫn chưa thực sự rõ ràng. Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi kiểm soát giả dược tại Indonesia năm 2021 đã đánh giá viên uống chứa L-glutathione phối hợp axit ascorbic, axit alpha-lipoic và kẽm aspartate trên 83 phụ nữ từ 33 đến 50 tuổi [3].
Trong nghiên cứu kéo dài 12 tuần này, các chỉ số giảm đốm tử ngoại, đốm phân cực và tông màu da ở nhóm dùng glutathione có giảm nhiều hơn nhóm giả dược, nhưng sự khác biệt không đạt ý nghĩa thống kê [3]. Các tác dụng phụ ghi nhận trong 4 tuần đầu ở mức độ nhẹ và tạm thời [3].
Các nhà nghiên cứu kết luận rằng chất này chỉ có lợi ích rất nhỏ ở một số phân nhóm nhất định và chưa đủ bằng chứng thuyết phục [3]. Như vậy, ngay cả ở người bình thường không mang thai, hiệu quả làm trắng của glutathione đường uống vẫn còn nhiều nghi vấn và cần thêm nghiên cứu [3].
Thiếu hụt dữ liệu lâm sàng trên phụ nữ mang thai
Mối băn khoăn lớn nhất của giới y khoa không nằm ở hiệu quả, mà ở mức độ an toàn của glutathione đối với thai kỳ. Hiện tại, hoàn toàn không có thử nghiệm lâm sàng nào đánh giá độ an toàn của việc dùng viên uống glutathione liều cao kéo dài nhằm mục đích làm trắng da ở phụ nữ mang thai.
Các nghiên cứu y học về chất chống oxy hóa liên quan đến chuyển hóa tế bào mẹ và thai nhi chủ yếu dừng lại ở mức độ cơ chế thực nghiệm hoặc trên động vật. Ví dụ, nghiên cứu năm 2023 chỉ ra rằng tình trạng ứ đọng sắt cục bộ tại màng rụng gây chết tế bào theo cơ chế ferroptosis qua việc làm giảm glutathione và glutathione peroxidase 4, và việc bổ sung glutathione trong mô hình sảy thai tự nhiên ở chuột giúp giảm mất phôi [4].
Tuy nhiên, kết quả từ mô hình chuột hoặc nuôi cấy tế bào không đồng nghĩa với việc người mẹ có thể uống bổ sung chế phẩm thương mại [4]. Việc tùy tiện can thiệp nồng độ chống oxy hóa có thể làm xáo trộn các quá trình sinh lý tự nhiên trong cơ thể mẹ.
Khó khăn từ góc độ tư vấn y tế chuyên môn
Việc thiếu các hướng dẫn chính thống khiến việc kiểm soát thai phụ dùng thực phẩm bổ sung gặp nhiều trở ngại. Một khảo sát năm 2018 tại một bệnh viện phụ sản ở Úc với 54 nhân viên y tế cho thấy chỉ 64,8% cảm thấy họ tiếp cận được thông tin an toàn đáng tin cậy về các chất bổ sung không kê đơn [1].
Các chất bổ sung được nhân viên y tế khuyên dùng an toàn phổ biến nhất là gừng (40,7%), men vi sinh (29,6%) và lá mâm xôi (22,2%) [1]. Glutathione hoàn toàn không nằm trong danh mục các sản phẩm được nhân viên y tế khuyến nghị cho thai phụ [1].
Đáng lưu ý, nguồn tài liệu văn bản được các nhân viên y tế tham khảo nhiều nhất là MIMS (61,1%) và tìm kiếm Google (29,6%) [1]. Việc thiếu dữ liệu đồng nhất đòi hỏi các bà mẹ phải hết sức thận trọng, tránh tin vào những lời quảng cáo truyền miệng thiếu căn cứ khoa học [1].
Nguy cơ tiềm ẩn và những hiểu lầm thường gặp
Nhiều người lầm tưởng rằng chất chống oxy hóa luôn an toàn vì có nguồn gốc tự nhiên. Một số chất chống oxy hóa khác như axit alpha-lipoic đã được nghiên cứu hồi cứu trên 610 thai phụ dùng liều 600 mg/ngày trong ít nhất 7 tuần và ghi nhận tính an toàn [5], nhưng không thể đánh đồng kết quả này cho viên uống glutathione làm trắng da.
Một hiểu lầm phổ biến khác là nạp càng nhiều hoạt chất thì cơ thể càng hấp thu tốt. Một nghiên cứu nhãn mở năm 2023 về bổ sung glutathione đường uống ghi nhận có 4 trên 6 đối tượng gặp tình trạng rối loạn tiêu hóa, đau bụng [2].
Uống viên nén không rõ kiểm định có thể gây kích ứng đường tiêu hóa, buồn nôn, tiêu chảy hoặc cản trở hấp thu các vi chất quan trọng khác. Trong thai kỳ, hệ tiêu hóa của mẹ vốn đã nhạy cảm, bất kỳ tác dụng phụ nào cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe chung.
Những ai cần đặc biệt thận trọng?
Nhóm đối tượng đầu tiên cần tuyệt đối tránh xa các sản phẩm glutathione làm trắng da là phụ nữ đang mang thai trong suốt cả 3 tam cá nguyệt. Bất kỳ tác động nào làm biến đổi sinh hóa trong giai đoạn hình thành cơ quan thai nhi đều có thể dẫn tới hậu quả khó lường.
Phụ nữ đang trong giai đoạn cho con bú cũng cần thận trọng tối đa, do chưa có dữ liệu chứng minh thuốc có bài tiết qua sữa mẹ hay không. Những người có tiền sử dị ứng, hen suyễn hoặc rối loạn chức năng gan thận lại càng không nên tự ý thử nghiệm các sản phẩm này.
Thai phụ đang điều trị thiếu máu do thiếu sắt cũng cần lưu ý về việc phối hợp các chất. Nghiên cứu năm 2018 trên 40 phụ nữ mang thai bị thiếu máu được chỉ định uống 200 mg sắt sulfat mỗi ngày trong 12 tuần cho thấy nồng độ enzym glutathione peroxidase (GSH-Px) bị suy giảm đáng kể sau điều trị sắt và có mối liên quan thuận giữa việc uống sắt với căng thẳng oxy hóa [6]. Việc dùng đan xen các chất chống oxy hóa tự ý có thể gây tương tác phức tạp với phác đồ điều trị của bác sĩ [6].
Chăm sóc da an toàn cho phụ nữ trong thai kỳ
Thay vì tìm kiếm các viên uống trắng da cấp tốc, phụ nữ mang thai nên hướng đến việc duy trì một làn da khỏe mạnh bằng các biện pháp an toàn tự nhiên. Tình trạng sạm da trong thai kỳ phần lớn sẽ tự cải thiện đáng kể sau khi sinh con và nội tiết tố ổn định trở lại.
Để bảo vệ da, thai phụ nên sử dụng kem chống nắng vật lý chứa kẽm oxit hoặc titan dioxit, che chắn cẩn thận bằng mũ rộng vành và áo dài tay khi ra ngoài. Việc uống đủ nước, ngủ đủ giấc và ăn nhiều rau củ quả tươi sẽ cung cấp chất chống oxy hóa tự nhiên và an toàn cho thai kỳ.
Nếu làn da gặp các vấn đề nghiêm trọng gây khó chịu, thai phụ cần đến khám tại các bệnh viện da liễu hoặc bệnh viện phụ sản để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám. Mọi loại thuốc bôi hoặc viên uống trước khi dùng đều bắt buộc phải thông qua ý kiến chuyên môn của bác sĩ phụ trách thai kỳ.
Làm mẹ là hành trình thiêng liêng và việc bảo vệ sự phát triển toàn diện của thai nhi luôn là ưu tiên cao nhất. Đừng đánh đổi sức khỏe của con lấy những lời hứa hẹn làm trắng da cấp tốc chưa được khoa học chứng minh an toàn.
