Quế Quan giúp giảm mỡ máu và huyết áp: Bằng chứng đến đâu?

Lời đồn về loại gia vị hạ áp và mỡ máu

Nhiều người truyền tai nhau mẹo dùng bột quế pha nước uống hằng ngày để kiểm soát mỡ máu và huyết áp cao. Đây là thói quen phổ biến ở những bệnh nhân đang đối mặt với các rối loạn chuyển hóa mạn tính.

Tuy nhiên, liệu bằng chứng khoa học thực tế có chứng minh được công dụng kỳ diệu này hay không? Câu trả lời từ các dữ liệu thử nghiệm lâm sàng trên người cho thấy: Quế có hỗ trợ làm giảm nhẹ huyết áp tâm thu và cải thiện một số chỉ số mỡ máu, nhưng tác dụng chỉ ở mức vừa phải và kết quả nghiên cứu vẫn còn nhiều mâu thuẫn ^{[1] [2]}.

Quế Quan không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa tiêu chuẩn. Việc hiểu đúng bằng chứng giúp người bệnh tránh kỳ vọng sai lệch và sử dụng một cách an toàn.

Cơ chế tác động được ghi nhận qua nghiên cứu

Các nhà khoa học đã tìm thấy một số hợp chất hoạt tính sinh học trong vỏ quế mang lại tiềm năng chuyển hóa tích cực. Trong các thí nghiệm trên động vật, hợp chất cinnamate chiết xuất từ vỏ quế được ghi nhận có khả năng ức chế men HMG Co-A reductase ở gan, từ đó hỗ trợ giảm nồng độ cholesterol ^[3].

Bên cạnh đó, quế còn góp phần ngăn chặn quá trình oxy hóa lipid nhờ tăng cường hoạt tính của các enzym chống oxy hóa tại gan ^[3]. Trên mô hình chuột tăng huyết áp tự phát, dịch chiết nước từ vỏ quế cho thấy khả năng làm giảm tình trạng tăng huyết áp tâm thu do đường sucrose gây ra ^[3].

Ở người, quế được cho là tác động gián tiếp lên hệ mạch máu và huyết áp thông qua việc cải thiện độ nhạy insulin, điều hòa chuyển hóa carbohydrate và làm giảm phản ứng viêm ^{[4] [3]}. Tuy nhiên, các con đường sinh học này khi bước vào thử nghiệm lâm sàng thực tế lại cho ra các kết quả không hoàn toàn đồng nhất ^[2].

Các thử nghiệm lâm sàng đánh giá huyết áp tâm thu

Một thử nghiệm mù đôi, ngẫu nhiên, có đối chứng giả dược năm 2021 tại Iran theo dõi bệnh nhân tăng huyết áp giai đoạn 1 ^[1]. Nhóm can thiệp dùng 1500 mg quế mỗi ngày trong 90 ngày ^[1]. Kết quả theo dõi huyết áp lưu động 24 giờ cho thấy mức huyết áp tâm thu ban ngày giảm có ý nghĩa thống kê so với nhóm giả dược, nhưng mức độ cải thiện trên lâm sàng chỉ ở mức khiêm tốn ^[1].

Trước đó, một nghiên cứu lâm sàng mù đôi năm 2010 tại Anh trên 58 bệnh nhân đái tháo đường típ 2 dùng 2g quế mỗi ngày trong 12 tuần ^[5]. Kết thúc can thiệp, huyết áp tâm thu trung bình ở nhóm dùng quế giảm từ 132,6 xuống 129,2 mmHg, trong khi nhóm giả dược dao động từ 134,5 lên 134,9 mmHg ^[5].

Tuy vậy, bức tranh khoa học không chỉ toàn màu hồng. Một thử nghiệm năm 2011 trên 59 người mắc đái tháo đường típ 2 từ 30 tuổi trở lên sử dụng 1.200 mg quế mỗi ngày trong 12 tuần ^[6]. Huyết áp tâm thu ban đầu giảm 3,4 mmHg ở nhóm quế và tăng 1,9 mmHg ở nhóm giả dược ^[6]. Nhưng khi đưa chỉ số huyết áp nền vào mô hình phân tích như một đồng biến số, sự khác biệt này biến mất; các nhà nghiên cứu kết luận hiện tượng giảm áp thực chất là do hiện tượng hồi quy về số trung bình chứ không phải do tác dụng của quế ^[6].

Dù vậy, khi tổng hợp dữ liệu, một phân tích gộp về việc dùng quế ngắn hạn ở người tiền đái tháo đường và đái tháo đường típ 2 cho thấy quế làm giảm huyết áp tâm thu trung bình 5,3 mmHg và huyết áp tâm trương 2,6 mmHg ^[3].

Bằng chứng về tác động lên mỡ máu còn phân tán

Hiệu quả điều hòa lipid máu của quế trên người ghi nhận nhiều kết quả trái ngược giữa các công trình. Trong thử nghiệm năm 2021 trên bệnh nhân tăng huyết áp, nhóm dùng 1500 mg quế mỗi ngày trong 90 ngày ghi nhận mức giảm LDL-c là 17,7 đơn vị và tăng HDL-c 5,8 đơn vị so với nhóm đối chứng ^[1].

Ngược lại, nghiên cứu kéo dài 12 tuần với liều 2g quế mỗi ngày trên bệnh nhân đái tháo đường típ 2 tại Anh không tìm thấy bất kỳ sự thay đổi có ý nghĩa nào đối với cholesterol toàn phần, triglycerid, LDL hay HDL ^[5]. Tương tự, một thử nghiệm năm 2018 trên 36 phụ nữ viêm khớp dạng thấp dùng 2000 mg bột quế mỗi ngày trong 8 tuần cũng không ghi nhận cải thiện trên bộ mỡ máu ^[4].

Một tổng quan năm 2022 chỉ ra rằng có nghiên cứu ghi nhận quế liều 1, 3 và 6 g/ngày trong 40 ngày giúp hạ mỡ máu, nhưng cũng có phân tích gộp kết luận quế không cải thiện đáng kể chỉ số lipid nào ^[2]. Đến năm 2024, một phân tích gộp hệ thống các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng đã xác nhận quế không tạo ra tác động tổng thể có ý nghĩa lên cholesterol toàn phần, LDL-c hay HDL-c ^[7]. Dù vậy, phân tích ghi nhận quế giúp giảm triglycerid tổng thể ở mức trung bình -6,88 mg/dL, đặc biệt hiệu quả rõ hơn ở các liều dưới 500 mg/ngày ^[7].

Lợi ích thực tế và giới hạn của các dữ liệu hiện có

Dữ liệu tổng thể cho thấy quế có thể đem lại một số lợi ích hỗ trợ khiêm tốn đối với huyết áp tâm thu và triglycerid máu ^{[3] [7]}. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận quế giúp hạ đường huyết đói hoặc chỉ số HbA1c ở người đái tháo đường ^{[5] [2]}.

Mặc dù vậy, hạn chế lớn nhất của y văn hiện nay là độ không đồng nhất rất cao giữa các thử nghiệm ^[7]. Các nghiên cứu khác biệt lớn về đối tượng can thiệp (người đái tháo đường, tăng huyết áp, hoặc viêm khớp), dạng bào chế (bột thô hay dịch chiết nước) và thời gian theo dõi ngắn hạn ^{[1] [5] [4] [3]}.

Đặc biệt, nghiên cứu chứng minh tác dụng hạ mỡ máu trên cả động vật khỏe mạnh và đái tháo đường mới dừng lại ở mô hình chuột thử nghiệm năm 2012 với loài Cinnamomum zeylanicum ^[8]. Không thể đánh đồng kết quả giảm mỡ máu trên động vật với hiệu quả điều trị thực tế trên người.

Những hiểu lầm thường gặp khi dùng quế

Nhiều người lầm tưởng rằng gia vị tự nhiên thì hoàn toàn vô hại và có thể dùng càng nhiều càng tốt. Thực tế, các phân tích gộp chỉ ra liều cao không đồng nghĩa với hiệu quả cao hơn; đơn cử việc giảm mỡ máu triglycerid lại ghi nhận rõ rệt hơn ở các liều dưới 500 mg/ngày ^[7].

Sai lầm nghiêm trọng hơn là tự ý ngưng thuốc điều trị tăng huyết áp hoặc rối loạn lipid máu do bác sĩ kê đơn để chuyển sang dùng quế. Mức giảm huyết áp tâm thu ghi nhận được trong các nghiên cứu thường ở biên độ nhỏ và chỉ mang tính hỗ trợ lâm sàng ^{[1] [3]}. Quế hoàn toàn không có khả năng thay thế thuốc hạ áp hay thuốc nhóm statin.

Ai nên thận trọng khi sử dụng?

Người có bệnh nền đái tháo đường hoặc tăng huyết áp đang dùng thuốc điều trị bắt buộc phải tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng chế phẩm quế bổ sung. Do quế có khả năng làm hạ đường huyết và hạ huyết áp nhẹ, việc phối hợp không kiểm soát có thể gây cộng gộp tác dụng ^{[1] [5]}.

Đối với phụ nữ mang thai, phụ nữ cho con bú và trẻ em, các trích đoạn dữ liệu lâm sàng hiện nay chỉ thực hiện trên người trưởng thành mắc bệnh lý cụ thể (tăng huyết áp giai đoạn 1, đái tháo đường típ 2, viêm khớp dạng thấp) hoặc trên chuột ^{[1] [5] [8] [4]}. Chưa có dữ liệu thử nghiệm an toàn trên các nhóm đối tượng đặc thù này, do đó không tự ý sử dụng các liều bổ sung đậm đặc.

Bệnh nhân có tiền sử tổn thương gan hoặc các bệnh mạn tính phức tạp cũng cần cẩn trọng và theo dõi chức năng cơ quan khi bổ sung thảo dược dài ngày ^[4].

Gợi ý cách áp dụng an toàn trong đời sống

Trong đời sống hằng ngày, quế nên được sử dụng đúng với vai trò là một loại gia vị tạo mùi thơm cho món ăn thay vì thần dược trị bệnh. Bạn có thể rắc một lượng nhỏ bột quế vào cháo yến mạch, sữa chua không đường hoặc nước ấm để tăng hương vị.

Nếu muốn sử dụng dạng viên nang bổ sung, liều lượng ghi nhận trong các thử nghiệm lâm sàng dao động từ dưới 500 mg/ngày cho tới khoảng 1500 mg - 2000 mg/ngày ^{[1] [5] [7]}. Không nên tự ý dùng liều vượt quá các ngưỡng này khi chưa có chỉ định y khoa. Thời gian can thiệp trong các nghiên cứu thường chỉ kéo dài từ 8 đến 12 tuần ^{[1] [5] [4]}.

Nhìn chung, Quế Quan là một loại gia vị lành tính khi dùng ở lượng ẩm thực thông thường và có tiềm năng hỗ trợ chuyển hóa nhất định. Người tiêu dùng cần giữ cái nhìn khách quan, kết hợp chế độ ăn uống khoa học, tập luyện thể lực và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa.