Sự thật về 'ăn đồ chiên không dầu giúp hạ huyết áp'

Nhiều gia đình chuyển sang dùng nồi chiên không dầu với hy vọng món ăn vừa giòn ngon vừa giúp kiểm soát huyết áp hiệu quả. Nồi chiên không dầu thường được quảng cáo như một giải pháp cứu cánh cho những người lo ngại về sức khỏe tim mạch nhưng vẫn thèm đồ chiên rán. Tuy nhiên, liệu việc thay đổi thiết bị nấu nướng này có thực sự tạo ra tác dụng chữa bệnh trực tiếp hay không?

Câu trả lời thực tế là ăn đồ chiên không dầu không có khả năng hạ huyết áp một cách trực tiếp như một loại thuốc điều trị. Lợi ích ghi nhận được chủ yếu đến từ cơ chế gián tiếp: cắt giảm chất béo bổ sung, giảm lượng calo nạp vào, từ đó hỗ trợ quản lý cân nặng và giảm áp lực lên hệ thống mạch máu.

Cơ chế tác động: Gián tiếp qua kiểm soát năng lượng

Khi chiên ngập dầu truyền thống, thực phẩm hút một lượng lớn chất béo, khiến mật độ năng lượng của món ăn tăng vọt. Nồi chiên không dầu hoạt động bằng cách luân chuyển khí nóng tốc độ cao, làm chín vàng bề mặt thực phẩm mà cần rất ít hoặc không cần thêm dầu mỡ.

Một nghiên cứu dịch tễ học năm 2022 trên người cao tuổi tại Tây Ban Nha đã chỉ ra rằng các phương pháp nấu ăn như ăn sống, luộc, nướng hoặc áp chảo không thêm chất béo chịu nhiệt độ cao có liên quan đến việc cải thiện cân nặng và chỉ số khối cơ thể (BMI) ^[1]. Các nhà nghiên cứu giải thích rằng việc hạn chế hoặc không thêm chất béo khi chế biến giúp giảm tổng lượng calo nạp vào ^[1]. Đồng thời, các phương pháp này cũng liên quan đến mức insulin thấp hơn và hồ sơ chuyển hóa tim mạch có lợi ^[1].

Chính việc kiểm soát cân nặng thông qua giảm năng lượng dư thừa là yếu tố then chốt giúp ổn định huyết áp. Khi cơ thể không bị tích tụ mỡ thừa, tim không phải làm việc quá sức để bơm máu đi khắp cơ thể.

Mối liên hệ giữa đồ chiên truyền thống và huyết áp

Để hiểu tại sao giảm đồ chiên dầu mỡ lại có lợi, cần nhìn vào tác hại của các món chiên truyền thống đối với hệ tim mạch qua các nghiên cứu thực tế.

Nghiên cứu cắt ngang công bố năm 2020 trên phụ nữ Philippines cho thấy việc tiêu thụ nhiều thực phẩm chiên, đặc biệt là chiên ngập dầu và chiên nông, có mối liên quan đáng kể đến tỷ lệ hiện mắc tiền tăng huyết áp và tăng huyết áp ^[2]. Tuy nhiên, nghiên cứu này có một số hạn chế như thiết kế cắt ngang không thể suy ra mối quan hệ nhân quả, cỡ mẫu thuận tiện tương đối nhỏ chưa đại diện cho toàn bộ dân số, và dữ liệu khẩu phần thu thập qua phương pháp hồi tưởng 24 giờ của một ngày duy nhất ^[2]. Nghiên cứu cũng chưa thể phân tích chi tiết loại dầu mỡ được sử dụng để chiên tại các cửa hàng mang về ^[2].

Năm 2021, nghiên cứu INTERMAP tiến hành khảo sát mối liên quan giữa việc tiêu thụ khoai tây theo cách chế biến với huyết áp và BMI ^[3]. Kết quả cho thấy tổng lượng tiêu thụ khoai tây nói chung cũng như khoai tây không chiên đều không liên quan đến huyết áp hay BMI ^[3]. Trái lại, việc ăn nhiều khoai tây chiên có liên quan đến mức huyết áp cao hơn ở phụ nữ Mỹ (không ghi nhận ở nam giới) và làm tăng chỉ số BMI ^[3]. Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng khoai tây chiên có thể là một phần của chế độ ăn lành mạnh, nhưng sẽ gây hại nếu đi kèm với các lựa chọn ăn uống kém lành mạnh khác ^[3].

Một bài tổng quan năm 2015 đã điểm lại các bằng chứng khoa học về việc tiêu thụ đồ chiên và sức khỏe tim mạch ^[4]. Bài tổng quan nhấn mạnh có bằng chứng mạnh mẽ cho thấy nguy cơ mắc bệnh mạn tính tăng lên khi ăn đồ chiên thường xuyên, cụ thể là từ bốn lần trở lên mỗi tuần ^[4]. Dù vậy, các nghiên cứu hiện tại còn nhiều khoảng trống như thiếu thông tin chi tiết về loại dầu chiên, phân loại món chiên, nhiệt độ chiên, tần suất tái sử dụng dầu và ảnh hưởng của toàn bộ mô hình ăn uống ^[4].

Tại Australia, một cuộc khảo sát từ năm 1990 ghi nhận hơn 80% người tham gia cho biết họ sẵn sàng giảm ăn đồ chiên để điều chỉnh nguy cơ tim mạch ^[5]. Tuy nhiên, khảo sát cũng chỉ ra chỉ 9% người dân chủ động đề xuất giảm chất béo trong khẩu phần để ngừa bệnh tim, cho thấy nhận thức về việc cắt giảm dầu mỡ nhìn chung vẫn cần được cải thiện ^[5].

Chế độ ăn tổng thể quan trọng hơn một món ăn riêng lẻ

Việc thay đổi dụng cụ nấu nướng chỉ phát huy tác dụng nếu toàn bộ khẩu phần ăn được cân bằng hợp lý. Một đĩa cánh gà hay khoai tây dù làm bằng nồi chiên không dầu nhưng nếu tẩm ướp quá nhiều muối, đường hoặc ăn kèm nước sốt béo ngậy thì vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây tăng huyết áp.

Nghiên cứu năm 2008 về các mô hình ăn uống và huyết áp trên dân số Nhật Bản đã so sánh dữ liệu với các nghiên cứu quốc tế lớn ^[6]. Nghiên cứu MORGEN tại Hà Lan cho thấy các mô hình ăn uống truyền thống và tinh chế (nhiều khoai tây chiên, nước ngọt, bánh mì trắng) có liên quan đến huyết áp cao hơn ^[6]. Ngược lại, chế độ ăn DASH giàu trái cây, rau củ, sữa ít béo và giảm chất béo bão hòa đã được chứng minh giúp giảm huyết áp tâm thu khoảng 5 mmHg ^[6]. Điều này khẳng định huyết áp chịu tác động trực tiếp từ sự kết hợp của toàn bộ nhóm thực phẩm lành mạnh thay vì một kỹ thuật nấu riêng biệt.

Những hiểu lầm thường gặp về nồi chiên không dầu

Nhiều người lầm tưởng rằng đồ ăn chế biến qua nồi chiên không dầu là "thực phẩm y tế" có thể ăn thoải mái mà không lo tăng cân hay tăng huyết áp. Đây là quan niệm sai lầm. Nồi chiên không dầu chỉ loại bỏ phần dầu mỡ dùng để chiên rán, nhưng năng lượng tự thân của thực phẩm (như tinh bột trong khoai tây, chất béo tự nhiên trong thịt mỡ) vẫn giữ nguyên. Nếu ăn không kiểm soát, lượng calo dư thừa vẫn dẫn đến tăng cân và kéo theo tăng huyết áp.

Một hiểu lầm khác là đồ ăn nấu bằng nồi chiên không dầu hoàn toàn an toàn cho người cao huyết áp. Nếu thực phẩm chế biến sẵn đóng gói (như chả ram, khoai tây đông lạnh) đã có sẵn lượng muối và phụ gia cao, việc cho vào nồi chiên không dầu không hề làm giảm lượng natri này.

Ai nên thận trọng khi sử dụng?

Người đã được chẩn đoán tăng huyết áp hoặc có bệnh lý tim mạch, suy thận cần thận trọng với gia vị ướp khi dùng nồi chiên không dầu. Việc dùng quá nhiều muối, hạt nêm, nước mắm hoặc sốt ướp sẵn có thể vô hiệu hóa hoàn toàn lợi ích của việc giảm dầu mỡ.

Người lớn tuổi và người có vấn đề về chuyển hóa lipid nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng thực đơn phù hợp, không nên tự ý ngưng dùng thuốc điều trị huyết áp chỉ vì chuyển sang ăn đồ chiên không dầu.

Cách áp dụng thực tế để kiểm soát huyết áp

Để tận dụng tốt nhất chiếc nồi chiên không dầu trong việc hỗ trợ sức khỏe tim mạch, người nội trợ có thể thực hiện theo các bước sau:

Ưu tiên các nguyên liệu tươi sống tự nhiên như ức gà bỏ da, cá tươi, nấm, đậu phụ và các loại rau củ như bí ngòi, măng tây, ớt chuông.

Hạn chế tối đa việc tẩm ướp muối, bột ngọt và nước tương mặn. Thay vào đó, hãy sử dụng các loại thảo mộc, gia vị tự nhiên như tỏi, gừng, sả, hạt tiêu, hương thảo để tạo hương vị thơm ngon cho món ăn.

Tránh lạm dụng thực phẩm chế biến sẵn đông lạnh để chiên không dầu vì những sản phẩm này thường chứa hàm lượng muối và chất béo bão hòa tiềm ẩn khá cao.

Kết hợp món chiên không dầu cùng một chế độ ăn uống lành mạnh tổng thể: tăng cường rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt và hạn chế tối đa các loại nước ngọt có gas.

Nồi chiên không dầu là một công cụ tiện ích hỗ trợ giảm bớt lượng chất béo hấp thụ, giúp kiểm soát calo và cân nặng hiệu quả hơn. Tuy nhiên, thiết bị này không phải là phương thuốc trị bệnh. Để duy trì huyết áp ổn định lâu dài, người dân cần kết hợp lối sống năng động, ăn uống cân bằng, hạn chế muối và tuân thủ chặt chẽ chỉ định điều trị của nhân viên y tế.