Một ngày thức dậy, nhiều người bàng hoàng nhận ra tóc trên đầu rụng thành từng mảng tròn nhẵn thụi, lộ rõ da đầu chỉ sau một đêm. Tình trạng rụng tóc từng mảng khiến không ít người lo sợ và lùng sục đủ loại vi chất để bồi bổ, trong đó vitamin D thường xuyên bị điểm mặt gọi tên như một nghi phạm chính. Liệu việc thiếu hụt loại vitamin quen thuộc này có thực sự là thủ phạm giấu mặt gây tổn thương da đầu hay không?
Câu trả lời trực tiếp là thiếu vitamin D không phải nguyên nhân trực tiếp sinh ra bệnh rụng tóc từng mảng, nhưng tình trạng suy giảm vi chất này lại liên quan chặt chẽ đến mức độ nghiêm trọng và sự tiến triển của bệnh [1], [2]. Căn nguyên gốc rễ của rụng tóc từng mảng là phản ứng tự miễn, khi hệ miễn dịch tấn công nhầm vào nang tóc của cơ thể [3], [4]. Trong bức tranh phức tạp này, vitamin D đóng vai trò như một chất điều hòa miễn dịch và hỗ trợ chu kỳ phát triển của tóc, do đó sự thiếu hụt có thể khiến hàng rào bảo vệ nang tóc suy yếu [5], [2].
Bệnh rụng tóc từng mảng thực chất là gì?
Rụng tóc từng mảng (Alopecia areata) là dạng rụng tóc không để lại sẹo rất phổ biến, đặc trưng bởi các mảng rụng hình tròn hoặc bầu dục có ranh giới rõ ràng trên da đầu hoặc các vùng cơ thể khác [3], [4]. Vùng da tại vị trí rụng tóc thường giữ nguyên màu sắc da bình thường mà không bị teo hay tạo sẹo xơ [3]. Theo các thống kê y khoa, căn bệnh này ảnh hưởng tới khoảng 1,7% đến 2% dân số toàn cầu [2], [4].
Bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào, nhưng tỷ lệ khởi phát thường tập trung chủ yếu ở nhóm người dưới 40 tuổi [2]. Căn nguyên bệnh sinh bắt nguồn từ việc nang tóc bị các tế bào miễn dịch, đặc biệt là tế bào lympho T, tấn công vào phần dưới của nang tóc đang trong giai đoạn phát triển [6], [3]. Bình thường, nang tóc là một trong số ít cơ quan được hưởng "đặc quyền miễn dịch" để tránh bị hệ miễn dịch quấy rầy, nhưng khi đặc quyền này sụp đổ, tình trạng viêm xảy ra khiến tóc rụng đột ngột [7], [2], [4].
Cơ chế tác động của vitamin D đối với nang tóc
Vitamin D từ lâu được biết đến với vai trò chuyển hóa xương và duy trì canxi, nhưng các nhà khoa học phát hiện thụ thể vitamin D (VDR) hiện diện dày đặc ở các tế bào miễn dịch và nang tóc [8], [7], [2]. Sự xuất hiện của thụ thể này khẳng định vitamin D can thiệp trực tiếp vào các con đường tín hiệu điều hòa sự phát triển và biệt hóa của tế bào sừng nang tóc [5]. Thụ thể VDR tham gia mật thiết vào việc duy trì chu kỳ nang tóc bình thường từ giai đoạn mọc (anagen) đến giai đoạn thoái hóa (catagen) và nghỉ ngơi (telogen) [6], [3].
Không chỉ tham gia vào chu kỳ tóc, vitamin D còn đóng vai trò như một chất điều hòa miễn dịch và chống viêm mạnh mẽ [5], [2]. Dưỡng chất này hỗ trợ kiểm soát tình trạng thâm nhiễm viêm quanh nang lông do tế bào Th1, cũng như điều hòa các hóa chất trung gian gây viêm như interleukin-2 (IL-2) và interferon gamma (IFNgamma) [3]. Khi nồng độ vitamin D sụt giảm, khả năng duy trì đặc quyền miễn dịch của nang tóc bị suy yếu, tạo điều kiện cho các phản ứng tự miễn bùng phát và gây tổn thương nang tóc [2], [4].
Các nghiên cứu khoa học ghi nhận điều gì?
Mối liên hệ giữa nồng độ vi chất này và rụng tóc từng mảng đã được ghi nhận qua nhiều công trình nghiên cứu trên người thực tế. Một nghiên cứu cắt ngang công bố năm 2014 đã tiến hành đánh giá nồng độ vitamin D trên 86 bệnh nhân rụng tóc từng mảng, so sánh với 44 bệnh nhân bạch biến và 58 người khỏe mạnh [1]. Các nhà nghiên cứu đã đo nồng độ 25-hydroxyvitamin D trong huyết thanh bằng kỹ thuật sắc ký lỏng ghép khối phổ [1]. Kết quả ghi nhận nồng độ vitamin D ở nhóm rụng tóc từng mảng thấp hơn rõ rệt so với nhóm chứng khỏe mạnh và nhóm bạch biến (lần lượt với p < 0,001 và p = 0,001) [1]. Đáng chú ý, tỷ lệ thiếu vitamin D ở bệnh nhân rụng tóc từng mảng lên tới 91%, cao hơn vượt trội so với mức 33% ở người khỏe mạnh [1]. Nghiên cứu cũng phát hiện mối tương quan nghịch rõ rệt giữa nồng độ vitamin D và mức độ nghiêm trọng của bệnh (hệ số r = -0,409; p < 0,001), nghĩa là bệnh càng nặng thì lượng vitamin D trong máu càng thấp [1].
Năm 2021, một nghiên cứu cắt ngang khác tại bệnh viện tuyến ba ở Philippines được thực hiện trên 29 bệnh nhân rụng tóc từng mảng và 29 người khỏe mạnh, sử dụng phương pháp miễn dịch hóa phát quang [7]. Kết quả cho thấy nồng độ vitamin D trung bình giữa hai nhóm không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (24,41 ± 6,87 ng/mL ở nhóm bệnh so với 24,68 ± 6,68 ng/mL ở nhóm chứng, p = 0,88) [7]. Tuy nhiên, tỷ lệ bệnh nhân bị thiếu vitamin D (được định nghĩa dưới 20 ng/mL) ở nhóm rụng tóc có xu hướng cao hơn nhóm khỏe mạnh (34,4% so với 17,2%), với tỷ số chênh OR là 2,53 [7]. Giới hạn của nghiên cứu này là cỡ mẫu còn nhỏ và đa số bệnh nhân tham gia chỉ mắc bệnh ở mức độ nhẹ [7].
Một báo cáo tổng quan công bố năm 2025 tiếp tục củng cố rằng tình trạng thiếu hụt vitamin D xuất hiện thường xuyên ở các bệnh nhân rụng tóc từng mảng [2]. Việc thiếu hụt này liên quan trực tiếp đến sự gia tăng độ nghiêm trọng của bệnh, kéo dài thời gian mắc bệnh và làm tăng nguy cơ tái phát sau điều trị [2]. Ngoài ra, các phân tích cũng ghi nhận mối quan hệ tỷ lệ nghịch giữa nồng độ vitamin D huyết thanh với nhiều thể rụng tóc không sẹo khác nhau, bao gồm rụng tóc telogen và rụng tóc nội tiết tố nam [5].
Giới hạn của bằng chứng: Cần thận trọng khi đánh giá
Mặc dù phần lớn các dữ liệu quan sát đều chỉ ra nồng độ vitamin D giảm ở người rụng tóc từng mảng, điều này không đồng nghĩa với việc thiếu vitamin D là nguyên nhân gây ra bệnh [5], [1]. Rụng tóc từng mảng khởi phát dưới sự chi phối phức tạp của yếu tố di truyền, miễn dịch, môi trường và tâm lý [2]. Sự suy giảm vitamin D có thể chỉ là một yếu tố thúc đẩy hoặc hệ quả đi kèm của tình trạng rối loạn tự miễn dịch [3], [2].
Bên cạnh đó, các nghiên cứu tổng quan cũng nhấn mạnh rằng hiện vẫn còn thiếu các nghiên cứu đối chứng kết luận chắc chắn về việc liệu bổ sung vitamin D đơn thuần có thể điều trị dứt điểm tình trạng rụng tóc hay không [5]. Do đó, vitamin D chưa thể được chỉ định như một liệu pháp điều trị độc lập thường quy để chữa khỏi bệnh, mà chủ yếu giữ tiềm năng như một phương pháp hỗ trợ bổ trợ [5], [2].
Hiểu lầm thường gặp: Càng uống nhiều vitamin càng nhanh mọc tóc?
Nhiều người lầm tưởng rằng cứ rụng tóc là do thiếu chất và tự ý mua các loại vitamin liều cao về uống vô tội vạ. Đây là quan niệm rất sai lầm và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Điển hình như vitamin A, một nghiên cứu trên mô hình chuột đã chứng minh rằng chế độ ăn chứa vitamin A cao gấp 3 đến 7 lần mức khuyến nghị làm đẩy nhanh sự tiến triển của bệnh rụng tóc từng mảng [6]. Việc dư thừa vitamin A kích hoạt quá mức con đường tín hiệu WNT và tế bào gốc nang tóc, khiến nang tóc chuyển nhanh sang giai đoạn phát triển và dễ bị hệ miễn dịch tấn công hơn [6].
Đối với vitamin D, việc tự ý bổ sung liều cao mà không có sự kiểm tra y tế cũng không mang lại hiệu quả thần kỳ cho mái tóc. Các dẫn xuất tương tự vitamin D (như calcipotriol) bôi tại chỗ đang được thử nghiệm kết hợp cùng corticoid hoặc dùng bổ trợ để giảm tái phát, nhưng đây là dạng thuốc chuyên biệt chứ không phải việc tự uống vitamin D tùy tiện [2], [4].
Ai nên thận trọng khi kiểm tra vitamin D?
Những bệnh nhân được chẩn đoán mắc rụng tóc từng mảng hoặc rụng tóc tái phát nhiều lần nên chủ động đề xuất với bác sĩ da liễu để được xét nghiệm nồng độ 25-hydroxyvitamin D trong máu [1], [2]. Nhóm người có bệnh nền tự miễn khác (như bạch biến, viêm tuyến giáp) đi kèm cũng có nguy cơ cao bị rối loạn miễn dịch và thiếu hụt dưỡng chất [3], [1].
Tuy nhiên, những người có tiền sử tăng canxi máu, bệnh sỏi thận hoặc suy giảm chức năng thận cần hết sức thận trọng và bắt buộc phải tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi có ý định sử dụng bất kỳ chế phẩm bổ sung vitamin D nào. Việc tự ý dùng thuốc mà không theo dõi có thể gây ảnh hưởng xấu tới sức khỏe toàn thân.
Áp dụng thực tế và lời khuyên cân bằng
Để hỗ trợ sức khỏe nang tóc và hệ thống miễn dịch một cách an toàn, việc đầu tiên người bệnh cần làm khi thấy các mảng rụng tóc bất thường là đi khám tại chuyên khoa da liễu để xác định đúng thể bệnh [3]. Nếu có dấu hiệu thiếu hụt qua xét nghiệm máu, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung vitamin D bằng đường uống hoặc kê đơn các dạng thuốc bôi tương tự vitamin D kết hợp với phác đồ ức chế miễn dịch [3], [2], [4].
Bên cạnh đó, việc duy trì lối sống lành mạnh đóng vai trò quan trọng. Mỗi người nên duy trì thói quen tiếp xúc ánh nắng mặt trời hợp lý vào đầu giờ sáng để cơ thể tự tổng hợp vitamin D tự nhiên. Xây dựng thực đơn ăn uống cân bằng, bổ sung các nguồn thực phẩm đa dạng chứa vitamin D và canxi để hỗ trợ chu kỳ phát triển của nang tóc [3]. Tránh tuyệt đối tâm lý nóng vội dẫn đến việc lạm dụng thực phẩm chức năng liều cao kéo dài [6].
Bệnh rụng tóc từng mảng là một rối loạn tự miễn phức tạp chứ không đơn thuần chỉ do thiếu hụt một loại vi chất [3], [2]. Dù vitamin D giữ vai trò không nhỏ trong việc điều hòa miễn dịch và kiểm soát độ nặng của bệnh, việc phục hồi mái tóc luôn đòi hỏi một kế hoạch điều trị toàn diện dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa [1], [2].
