Nhiều nhân viên văn phòng lựa chọn chế độ ăn Địa Trung Hải với mong muốn cải thiện vóc dáng và sức khỏe tim mạch. Tuy nhiên, việc gắn bó cả ngày trong không gian kín khiến nhiều người băn khoăn liệu chế độ ăn này đã đủ bù đắp các vi chất thiếu hụt do thiếu ánh nắng hay chưa.
Dựa trên các nghiên cứu quan sát và tổng quan hệ thống, người làm việc văn phòng ít ra nắng dù ăn theo chế độ Địa Trung Hải vẫn cần đặc biệt chú ý bổ sung vitamin D [1] [2] [3]. Dù chế độ ăn này có liên quan tích cực đến nồng độ vitamin D trong máu, nguồn cung cấp từ thực phẩm tự nhiên vẫn rất hạn chế và khó thay thế được quá trình tổng hợp qua da dưới ánh nắng [2] [4].
Vì sao ăn Địa Trung Hải vẫn có thể thiếu vitamin D?
Chế độ ăn Địa Trung Hải nổi tiếng với việc hỗ trợ cải thiện độ nhạy insulin và giảm các chỉ số đề kháng insulin như HOMA-IR [2]. Một nghiên cứu cắt ngang ghi nhận những người tuân thủ cao chế độ ăn Địa Trung Hải có nồng độ vitamin D huyết thanh cao hơn, độc lập với chỉ số khối cơ thể (BMI), vòng eo, mức độ vận động, mùa và sắc tố da [2].
Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng ánh nắng mặt trời vẫn là nguồn tổng hợp vitamin D tự nhiên chủ yếu cho cơ thể [4]. Các thực phẩm tự nhiên chứa vitamin D thường rất hữu hạn, trong khi việc bổ sung qua thực phẩm tăng cường không phải lúc nào cũng sẵn có hoặc bắt buộc ở mọi quốc gia [4]. Do đó, chỉ dựa vào thực đơn ăn uống mà thiếu hoàn toàn ánh nắng thì nguy cơ thiếu hụt vẫn ở mức cao [1] [4].
Tỷ lệ thiếu hụt vitamin D ở nhóm làm việc trong nhà
Tình trạng thiếu hụt vitamin D ở người làm việc văn phòng đã được ghi nhận qua nhiều công trình nghiên cứu trên thế giới. Một tổng quan hệ thống năm 2017 trên 71 bài báo cho thấy người làm việc trong nhà có nồng độ 25-hydroxyvitamin D (25(OH)D) trung bình là 40,6 nmol/L, thấp hơn rõ rệt so với mức 66,7 nmol/L ở người làm việc ngoài trời [3]. Tỷ lệ thiếu hụt vi chất này lên tới 78% ở lao động trong nhà và 80% ở lao động ca kíp [3].
Tại Singapore, một nghiên cứu trên 213 người cho thấy tỷ lệ thiếu vitamin D (dưới 50 nmol/L) là 32,9% [1]. Trong đó, nhân viên văn phòng có nguy cơ thiếu hụt cao hơn gấp 2,16 lần so với nhóm làm việc tại phòng điều khiển [1].
Nghiên cứu tại Hàn Quốc trên 5.409 lao động cũng chỉ ra tỷ lệ thiếu vitamin D là 69,5% ở nam và 83,1% ở nữ [5]. Riêng ở nam giới, điều kiện làm việc văn phòng và làm ca kíp có mối liên hệ mật thiết với nguy cơ thiếu hụt này [5]. Tại Ấn Độ, nhân viên bệnh viện làm việc trong nhà có nồng độ vitamin D trung bình 16,67 ng/mL với 33,33% bị thiếu hụt, trong khi công nhân làm việc ngoài trời chỉ có 2,34% bị thiếu [6].
Tác động của thiếu vitamin D đối với sức khỏe chuyển hóa
Vitamin D giữ vai trò quan trọng trong việc cân bằng canxi, hỗ trợ hệ xương khớp cũng như hệ thống miễn dịch và thần kinh cơ [1]. Ở những người mắc đái tháo đường típ 2, việc bổ sung vi chất này cho thấy tác động tích cực đối với các bệnh lý về xương vốn rất phổ biến [6].
Một nghiên cứu năm 2016 trên nhân viên y tế tại Istanbul cho thấy nồng độ vitamin D có mối tương quan thuận với độ giãn mạch qua dòng chảy (FMD) và tương quan nghịch với hormone tuyến cận giáp (PTH) [7]. Điều này cho thấy nồng độ vitamin D thấp kéo dài có thể liên quan đến chức năng nội mô mạch máu [7].
Rào cản tiếp xúc ánh nắng của người làm việc văn phòng
Dù sống ở các quốc gia nhiệt đới có nắng quanh năm, người làm việc trong nhà vẫn gặp tình trạng thiếu hụt vitamin D do nhiều rào cản thực tế [1] [4]. Một khảo sát định tính năm 2020 trên các lao động nữ làm việc trong nhà ghi nhận các rào cản chính gồm: áp lực thời gian công việc, không gian làm việc khép kín, tâm lý chuộng làn da trắng sáng và lối sống ít vận động [4].
Bên cạnh đó, việc sử dụng kem chống nắng thường xuyên và môi trường đô thị nhiều nhà cao tầng che khuất ánh sáng tự nhiên cũng làm giảm khả năng hấp thụ tia tử ngoại của cơ thể [5].
Ai nên thận trọng kiểm tra nồng độ vitamin D?
Nhân viên văn phòng, người làm ca kíp hoặc thường xuyên làm việc vào ban đêm cần lưu ý theo dõi sức khỏe vi chất thường xuyên [1] [3]. Nghiên cứu tại Nhật Bản cho thấy ngay cả trong mùa hè, một số lao động làm ca kíp vẫn có nồng độ vitamin D dưới ngưỡng 20 ng/mL [8].
Nhóm nhân viên y tế và sinh viên ngành y cũng là đối tượng dễ tổn thương, với tỷ lệ thiếu hụt dao động từ 43% đến 72% tùy vị trí công việc [3]. Người có nguy cơ cao về rối loạn chuyển hóa hoặc tiền đái tháo đường nên chủ động kiểm tra xét nghiệm 25(OH)D định kỳ để nhận hướng dẫn phù hợp từ bác sĩ [6] [2].
Điều chưa biết từ các nghiên cứu hiện tại
Các tài liệu hiện có chưa xác định được chính xác chế độ ăn Địa Trung Hải cần kết hợp với thời lượng phơi nắng cụ thể là bao nhiêu phút mỗi ngày để đạt nồng độ vitamin D tối ưu ở nhân viên văn phòng. Nghiên cứu cũng chưa so sánh trực tiếp hiệu quả của việc chỉ can thiệp dinh dưỡng Địa Trung Hải so với việc dùng viên uống bổ sung vitamin D chuyên biệt trên đối tượng ít tiếp xúc với ánh sáng mặt trời.
Lời khuyên áp dụng thực tế
Dân văn phòng đang duy trì chế độ ăn Địa Trung Hải nên bổ sung thêm các thực phẩm giàu vitamin D vào thực đơn hàng ngày [1]. Bên cạnh dinh dưỡng, việc tận dụng các quãng nghỉ ngắn để bước ra ngoài trời tiếp xúc với ánh nắng là giải pháp tự nhiên và quan trọng [1] [4].
Nếu thời gian làm việc không cho phép tiếp xúc với ánh nắng hoặc các kết quả xét nghiệm cho thấy nồng độ vitamin D trong máu thấp, người lao động nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để sử dụng viên uống bổ sung với liều lượng thích hợp.
Duy trì chế độ ăn Địa Trung Hải mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe chuyển hóa, nhưng không thể hoàn toàn thay thế vai trò của ánh nắng mặt trời trong tổng hợp vitamin D. Việc chủ động sắp xếp thời gian hoạt động ngoài trời kết hợp với chế độ ăn cân bằng là biện pháp thiết thực để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
