Làn da bóng nhẫy dầu nhờn vùng chữ T cùng những nốt mụn viêm tái đi tái lại là nỗi ám ảnh thường trực của rất nhiều người trưởng thành. Để khắc phục tình trạng này, không ít người lựa chọn giải pháp tự nhiên là uống trà xanh tươi hoặc trà khô mỗi ngày với hy vọng thanh lọc cơ thể và kiềm dầu.

Thực tế, uống trà xanh có thể mang lại những hỗ trợ nhất định cho làn da nhờ các hoạt chất sinh học quý giá, nhưng khả năng làm giảm bã nhờn trực tiếp trên mặt chủ yếu được ghi nhận rõ rệt nhất qua các chế phẩm bôi thoa ngoài da hoặc chiết xuất cô đặc liều cao, thay vì chỉ uống vài tách trà thông thường mỗi ngày.

Cơ chế: EGCG tác động thế nào đến con đường tín hiệu bã nhờn?

Tuyến bã nhờn trên da hoạt động dưới sự chỉ huy phức tạp của các hormone nội tiết tố, đặc biệt là androgen, cùng mạng lưới truyền tín hiệu nội bào. Trong lá trà xanh, hoạt chất epigallocatechin-3-gallate (thường gọi tắt là EGCG) được xem là hợp chất chống viêm và chống tăng sinh quan trọng nhất [1]. Ở cấp độ phân tử, EGCG đã được chứng minh có khả năng hoạt động như một chất ức chế cạnh tranh với ATP đối với cả hai enzyme cốt lõi là PI3K và mTORC1 [1]. Con đường tín hiệu PI3K/Akt/mTORC1 vốn đóng vai trò then chốt trong quá trình tăng sinh tế bào và sinh bệnh học của mụn trứng cá [1].

Mối liên hệ giữa thụ thể nội tiết androgen và con đường mTORC1 cũng được làm rõ trong các nghiên cứu sinh học tế bào [1]. Cụ thể, các thụ thể androgen tham gia điều hòa chất vận chuyển axit amin như LAT3 nhằm duy trì lượng leucine cần thiết cho sự kích hoạt mTORC1 và thúc đẩy tăng trưởng tế bào [1]. Liệu pháp kháng hormone androgen đã cho thấy khả năng làm giảm hấp thu leucine tế bào và hạn chế hoạt hóa con đường mTORC1 [1].

Khi EGCG can thiệp và ức chế trực tiếp con đường PI3K/Akt/mTORC1, nó tạo ra cơ chế tương tự như việc can thiệp vào chuỗi tín hiệu hạ lưu của androgen [1]. Nhờ tác động ức chế cạnh tranh này, quá trình tăng sinh tế bào quá mức và phản ứng viêm tại tuyến bã nhờn có thể được điều hòa trở lại [1]. Đây chính là nền tảng sinh học giải thích tại sao trà xanh lại được giới nghiên cứu da liễu đặc biệt quan tâm trong việc kiểm soát dầu thừa và tổn thương mụn [1].

Nghiên cứu lâm sàng: Chiết xuất trà xanh dạng uống làm giảm mụn ra sao?

Để kiểm chứng hiệu quả của việc đưa hoạt chất trà xanh vào cơ thể qua đường tiêu hóa, các nhà khoa học đã tiến hành thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi và có đối chứng giả dược trên phụ nữ sau tuổi dậy thì [2]. Nghiên cứu này theo dõi 80 phụ nữ trong độ tuổi từ 25 đến 45 bị mụn trứng cá mức độ từ vừa đến nặng [2]. Những người tham gia được chia ngẫu nhiên để uống 1500 mg chiết xuất trà xanh đã khử caffeine (cung cấp 856 mg EGCG mỗi ngày) hoặc dùng giả dược chứa cellulose liên tục trong 4 tuần [2].

Kết thúc thử nghiệm, có 64 phụ nữ hoàn thành toàn bộ phác đồ nghiên cứu [2]. Kết quả cho thấy có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về số lượng tổn thương viêm ở vùng mũi, quanh miệng và vùng cằm giữa nhóm dùng chiết xuất trà xanh so với nhóm đối chứng [2]. Tuy nhiên, nếu xét trên tổng số lượng tổn thương mụn toàn bộ khuôn mặt, sự khác biệt giữa hai nhóm lại chưa đạt mức ý nghĩa thống kê [2].

Điểm đáng chú ý là khi phân tích nội bộ trong chính nhóm sử dụng chiết xuất trà xanh, các nhà nghiên cứu ghi nhận sự sụt giảm đáng kể các tổn thương viêm ở vùng trán và má, đồng thời tổng số lượng tổn thương mụn cũng giảm rõ rệt so với ban đầu [2]. Bên cạnh hiệu quả trên da, việc bổ sung chiết xuất trà xanh đều đặn trong 4 tuần còn giúp làm giảm đáng kể nồng độ cholesterol toàn phần trong máu của nhóm can thiệp [2]. Dù vậy, các tác giả nhấn mạnh vẫn cần thêm các nghiên cứu tiếp theo để khẳng định chắc chắn lợi ích lâm sàng của chiết xuất trà xanh chuẩn hóa EGCG đối với mụn trứng cá ở phụ nữ trưởng thành [2].

Bôi ngoài da hay uống: Đâu là giải pháp kiểm soát bã nhờn rõ rệt hơn?

Mặc dù việc uống chiết xuất trà xanh mang lại những cải thiện tích cực cho các nốt mụn viêm ở một số vùng mặt, nhưng bằng chứng khoa học trực tiếp nhất về việc giảm tiết bã nhờn lại đến từ các thử nghiệm bôi ngoài da [1]. Tuyến bã nhờn nằm ở lớp trung bì của da, do đó việc bôi trực tiếp giúp hoạt chất tiếp cận cơ quan đích ở nồng độ cao mà không bị phân hủy qua hệ tiêu hóa.

Trong một thử nghiệm lâm sàng, việc sử dụng kem dưỡng da chứa 2% chiết xuất trà xanh bôi tại chỗ đã đem lại hiệu quả rõ rệt cho bệnh nhân mụn trứng cá thông thường mức độ nhẹ đến trung bình [1]. Chỉ sau 6 tuần điều trị, tổng số lượng tổn thương mụn trung bình đã giảm tới 58% và chỉ số độ nặng trung bình của mụn giảm 39% [1].

Ấn tượng hơn về khả năng kiềm dầu, một nghiên cứu khác sử dụng dạng nhũ tương chứa 3% chiết xuất trà xanh thoa ngoài da đã ghi nhận sự sụt giảm sản xuất bã nhờn đáng kể ở 10 nam giới tình nguyện khỏe mạnh sau 8 tuần áp dụng [1]. Dữ liệu này cung cấp bằng chứng sơ bộ vững chắc về hiệu quả của các chất ức chế mTORC1 tự nhiên có nguồn gốc từ thực vật trong việc điều hòa tuyến bã nhờn và điều trị mụn trứng cá tại chỗ [1]. Do đó, nếu mục tiêu duy nhất là giảm lượng dầu bóng nhờn trên bề mặt da tức thì, các sản phẩm thoa ngoài da chứa nồng độ EGCG tiêu chuẩn đang có bằng chứng định lượng trực tiếp hơn so với việc chỉ uống nước trà xanh [1].

Polyphenol và EGCG: Kho báu chống oxy hóa tự nhiên từ lá trà

Cây trà (Camellia sinensis) có nguồn gốc từ Đông Nam Á là nguyên liệu sản xuất ra thức uống phổ biến thứ hai trên thế giới [3]. Tùy thuộc vào quy trình sấy và lên men, lá trà tạo ra bốn loại chính gồm trà trắng, trà xanh, trà ô long và trà đen [3]. Trà trắng và trà xanh là loại hoàn toàn không lên men, trà ô long lên men một phần, còn trà đen được lên men hoàn toàn [3]. Quá trình lên men làm thay đổi cấu trúc của các hoạt chất sinh học, dẫn đến thay đổi các đặc tính dược lý của trà [3]. Trà xanh được chế biến từ lá tươi nhằm ngăn ngừa hiện tượng oxy hóa của các hợp chất polyphenol [3].

Nhờ quy trình xử lý tối thiểu này, trà xanh bảo tồn nguyên vẹn các hợp chất có hoạt tính dược lý quý giá, đặc biệt là nhóm polyphenol catechin [4]. Catechin chiếm khoảng 30% đến 42% lượng chất rắn hòa tan trong nước của trà xanh, với hàm lượng thay đổi tùy thuộc vào vị trí địa lý, điều kiện canh tác và kỹ thuật chế biến [3]. Bốn loại catechin chủ lực gồm có epigallocatechin-gallate (EGCG), epicatechin-gallate (ECG), epigallocatechin (EGC) và epicatechin (EC) [3]. Trong đó, EGCG là hoạt chất dồi dào nhất, chiếm khoảng 50% tổng lượng polyphenol [5] và khoảng 59% tổng lượng catechin của trà xanh [3].

Về mặt dược lý, EGCG sở hữu phổ tác dụng sinh học rộng lớn bao gồm chống oxy hóa, kháng viêm, kháng khuẩn và chống hình thành mạch máu mới [4]. Khả năng chống oxy hóa của EGCG diễn ra thông qua việc kích hoạt các enzyme chống oxy hóa nội sinh, dọn dẹp các gốc tự do và ức chế quá trình peroxy hóa lipid [3]. Tác dụng chống viêm của hoạt chất này cũng bắt nguồn trực tiếp từ năng lực chống oxy hóa mạnh mẽ [3]. Đồng thời, EGCG còn thể hiện đặc tính kháng khuẩn nhờ làm biến đổi màng tế bào vi khuẩn và ức chế quá trình tổng hợp axit béo của chúng [3]. Ở cấp độ tế bào sâu hơn, EGCG còn có khả năng điều hòa chức năng ty thể, kiểm soát quá trình tạo năng lượng ATP và chu trình chết theo chương trình của tế bào [5].

Những hiểu lầm phổ biến khi dùng trà xanh để trị da nhờn

Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần uống vài cốc nước trà xanh tươi hãm loãng mỗi ngày là da mặt sẽ lập tức hết bóng dầu và sạch mụn. Thực tế, hàm lượng EGCG trong một cốc trà tự pha tại nhà thường dao động rất lớn và khó đạt được ngưỡng liều 856 mg EGCG mỗi ngày như liều lượng chiết xuất cô đặc đã dùng trong thử nghiệm lâm sàng [2]. Việc uống nước trà loãng không thể thay thế cho các biện pháp y khoa chuẩn mực trong điều trị rối loạn nội tiết hay mụn trứng cá nặng.

Một hiểu lầm khác là đánh đồng tác dụng của việc uống trà xanh với việc bôi trực tiếp lên mặt. Khi uống vào cơ thể, EGCG phải trải qua quá trình chuyển hóa phức tạp tại đường tiêu hóa [6]. Nghiên cứu cho thấy EGCG bị hệ vi sinh vật đường ruột phân giải nhanh chóng thành các chất chuyển hóa như axit 4-phenylbutyric hay axit phenylacetic [6]. Dù EGCG kích thích các vi khuẩn có lợi như Bacteroides, Christensenellaceae, Bifidobacterium và ức chế vi khuẩn có hại như Fusobacterium varium, Bilophila hay Enterobacteriaceae [6], nồng độ hoạt chất nguyên vẹn đến được tuyến bã nhờn ở da qua đường máu vẫn bị phân tán đáng kể.

Ngoài ra, nhiều người tự ý dùng nước lá trà xanh tự nấu để rửa mặt với mong muốn kiềm dầu nhanh. Cách làm này tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn, kích ứng da do dư lượng tạp chất hoặc thuốc bảo vệ thực vật chưa được loại bỏ, hoàn toàn khác biệt với các loại kem dưỡng 2% hay nhũ tương 3% chuẩn hóa đã được kiểm nghiệm an toàn trong nghiên cứu [1].

Ai nên thận trọng khi uống trà xanh hoặc bổ sung chiết xuất?

Mặc dù trà xanh là thức uống lành tính với đa số người trưởng thành, việc tiêu thụ lượng lớn hoặc sử dụng các viên uống chiết xuất trà xanh liều cao vẫn đòi hỏi sự cẩn trọng nhất định. Lá trà xanh tự nhiên chứa một lượng caffeine nhất định, có thể gây ra tình trạng bồn chồn, tim đập nhanh, mất ngủ hoặc cồn cào ruột nếu uống vào lúc đói hoặc gần giờ đi ngủ.

Những người có tiền sử viêm loét dạ dày tá tràng nên hạn chế uống trà quá đặc vì chất tanin và tính axit nhẹ có thể kích thích niêm mạc dạ dày tiết nhiều axit hơn. Hoạt chất trong trà xanh cũng có thể làm giảm khả năng hấp thu sắt không heme từ thực phẩm, do đó người bị thiếu máu thiếu sắt nên tránh uống trà ngay trong hoặc ngay sau bữa ăn.

Đối với các sản phẩm thực phẩm bổ sung chiết xuất trà xanh chứa hàm lượng EGCG đậm đặc (chẳng hạn mức trên 800 mg EGCG mỗi ngày như trong nghiên cứu [2]), người có tiền sử bệnh gan, suy thận, phụ nữ đang mang thai hoặc cho con bú tuyệt đối không nên tự ý sử dụng kéo dài. Trước khi bắt đầu bất kỳ liệu trình bổ sung chiết xuất thảo dược nào nhằm mục đích trị mụn hay kiềm dầu, việc tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa da liễu hoặc bác sĩ dinh dưỡng là điều hết sức cần thiết để đảm bảo an toàn cho cơ thể.

Hướng dẫn sử dụng trà xanh hợp lý mỗi ngày cho làn da

Để tận dụng tối đa các polyphenol quý giá từ trà xanh mà vẫn an toàn cho sức khỏe tổng thể, bạn có thể áp dụng các thói quen sử dụng khoa học sau đây:

Đầu tiên, về liều lượng và thời điểm uống, người trưởng thành khỏe mạnh nên duy trì từ 2 đến 3 tách trà xanh mỗi ngày (khoảng 300 - 500 ml nước trà pha vừa phải). Thời điểm lý tưởng nhất để thưởng thức trà là sau bữa ăn sáng hoặc bữa ăn trưa khoảng 1 đến 2 giờ. Tránh uống trà xanh khi bụng đang đói cồn cào để không gây xót ruột, và không nên uống sau 17 giờ chiều nếu bạn là người nhạy cảm với caffeine gây mất ngủ.

Thứ hai, về cách pha chế, không nên dùng nước sôi 100 độ C rót trực tiếp vào lá trà vì nhiệt độ quá cao có thể phá hủy một phần các catechin nhạy cảm và làm nước trà bị đắng chát quá mức. Nhiệt độ nước lý tưởng để hãm trà xanh thường vào khoảng 75 đến 85 độ C, ngâm lá trà trong khoảng 3 đến 5 phút rồi chắt lấy nước uống. Nên ưu tiên chọn nguồn lá trà sạch, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng hoặc trà xanh hữu cơ để tránh tồn dư hóa chất.

Cuối cùng, cần kết hợp toàn diện giữa chăm sóc từ bên trong và bảo vệ từ bên ngoài. Trà xanh chỉ đóng vai trò là một phần của lối sống lành mạnh hỗ trợ chống oxy hóa cho cơ thể [2, 5]. Để kiểm soát bã nhờn hiệu quả, bạn nên phối hợp với các bước làm sạch da dịu nhẹ, sử dụng thêm các sản phẩm thoa ngoài chứa thành phần chiết xuất trà xanh chuẩn hóa [1], kết hợp chế độ ăn giảm đường sữa và ngủ đủ giấc mỗi ngày.

Trà xanh và hoạt chất EGCG thực sự là món quà tự nhiên quý giá cho sức khỏe làn da nhờ khả năng chống oxy hóa, kháng viêm và ức chế các con đường tín hiệu liên quan đến bã nhờn [1, 5]. Tuy nhiên, việc uống trà xanh hằng ngày nên được nhìn nhận như một liệu pháp hỗ trợ nhẹ nhàng từ bên trong, thay vì kỳ vọng nó hoạt động như một loại thuốc kiềm dầu thần tốc. Sự kết hợp cân bằng giữa chế độ dinh dưỡng khoa học, lối sống điều độ và các sản phẩm chăm sóc da phù hợp mới là chìa khóa bền vững nhất cho một làn da khỏe mạnh và mịn màng.