Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.441 bài, trang 327 trên 1.473
Dù dầu mù u nổi tiếng trong dân gian và cho thấy khả năng kháng khuẩn, hỗ trợ lành thương trong phòng thí nghiệm, song y học hiện nay vẫn thiếu các thử nghiệm lâm sàng trên người. Tuyệt đối không thoa dầu mù u lên vết bỏng mới xuất hiện vì có thể giữ nhiệt, làm tổn thương mô ăn sâu hơn.
Dầu mù u giàu hoạt tính kháng viêm và hỗ trợ làm lành da, nhưng không an toàn cho tất cả mọi người. Người có cơ địa dị ứng, tiền sử dị ứng hạt, da dầu mụn nặng hoặc người chuẩn bị phẫu thuật tuyệt đối không nên tự ý bôi để tránh viêm da tiếp xúc.
Nhai lá mùi tây khử mùi hôi miệng do tỏi là kinh nghiệm dân gian phổ biến nhưng chưa có bằng chứng khoa học xác nhận. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy lá bạc hà tươi, táo sống và xà lách sống mới là những thực phẩm khử sạch các hợp chất lưu huỳnh gây mùi nhờ enzyme polyphenol oxidase và hợp chất phenolic.
Nhiều người có thói quen uống trà mã biên thảo đậm đặc mỗi ngày để giải độc, nhưng hiện chưa có nghiên cứu chứng minh độ an toàn trên thận ở người. Việc nạp lượng lớn tannin ngưng tụ kéo dài có thể gây quá tải chuyển hóa cho gan và thận, cản trở hấp thu vi chất và tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe.
Uống dầu mù u chữa đau dạ dày là quan niệm dân gian sai lầm, tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cấp tính, kích ứng niêm mạc ruột và nhiễm độc chì. Dầu mù u chỉ dùng bôi ngoài da, tuyệt đối không được uống vì chưa có bất kỳ bằng chứng khoa học nào chứng minh tính an toàn.
Măng tây xanh và măng tây trắng cùng thuộc một loài thực vật nhưng khác nhau ở cách đón ánh nắng. Măng tây xanh quang hợp tạo ra lượng lớn flavonoid chống oxy hóa, trong khi măng tây trắng trồng chắn sáng lại tích lũy nhiều saponin steroid quý giá.
Nhiều người tin rằng nước sắc lá móng tay tự nhiên giúp thanh nhiệt, trị bệnh gan dạ dày mà không hay biết rủi ro ngộ độc. Nghiên cứu thực nghiệm cảnh báo chiết xuất thô móng tay liều cao có thể gây độc tế bào, tổn thương gan thận nếu dùng tùy tiện.
Dầu mù u và mỡ trăn thường được truyền tai để trị bỏng, nhưng bản chất lipid và hiệu quả phục hồi của chúng rất khác nhau. Dầu mù u thực vật đã được nghiên cứu chứng minh khả năng thúc đẩy mô hạt và tăng sinh collagen, trong khi mỡ trăn hiện thiếu bằng chứng khoa học chuẩn hóa về khả năng phục hồi da và sát trùng.
Uống nước vỏ măng cụt đậm đặc kéo dài có thể gây gánh nặng chuyển hóa lớn cho gan và thận. Hàm lượng tannin cao trong dịch sắc tự nhiên dễ gây độc tính tế bào, rối loạn tiêu hóa và tích tụ độc chất, hoàn toàn không nên dùng thay thế nước uống hàng ngày.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy tinh dầu chi Pimpinella (mùi cháy khét) có hoạt tính kháng khuẩn, kháng nấm và chống viêm rõ rệt. Tuy nhiên, bằng chứng hiện mới chỉ dừng lại ở ống nghiệm và mô hình động vật; hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng trên người để khẳng định khả năng điều trị nhiễm trùng miệng hay đường ruột.
Chiết xuất măng cụt chứa các hợp chất xanthone có khả năng ức chế ngưng tập tiểu cầu trong các nghiên cứu phòng thí nghiệm. Người đang sử dụng thuốc chống đông máu hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu cần thận trọng khi dùng các sản phẩm chiết xuất từ măng cụt để tránh nguy cơ làm tăng biến chứng chảy máu khó cầm.
Rễ cây mùi cháy khét (*Pimpinella saxifraga*) chứa nhiều tinh dầu có hoạt tính chống oxy hóa và kháng khuẩn. Tuy nhiên, do chứa hàm lượng lớn pseudoisoeugenol tạo mùi cay hắc nồng đặc trưng và nguy cơ kích ứng tiêu hóa, loại rễ này không thích hợp để dùng làm gia vị nêm nếm thông thường hàng ngày.
Rau mùi tây chứa hàm lượng vitamin K dồi dào, có thể đối kháng trực tiếp và làm mất tác dụng của thuốc chống đông máu Warfarin. Người bệnh nếu ăn mùi tây thiếu kiểm soát sẽ làm dao động chỉ số đông máu, đối mặt với nguy cơ hình thành cục máu đông nguy hiểm đến tính mạng.
Nhiều người tin rằng đặt hoa móng rồng ở đầu giường giúp dễ ngủ nhờ hương thơm ngọt đậm. Tuy nhiên, khoa học hiện chưa có nghiên cứu chứng minh tác dụng an thần của loài hoa này; hiệu quả thư giãn chủ yếu mang tính tâm lý cá nhân và liệu pháp mùi hương chỉ đóng vai trò hỗ trợ ngắn hạn.
Nhiều người truyền tai nhau dùng móng lưng rồng để trị viêm, đau xương khớp. Tuy nhiên, y học hiện đại mới chỉ ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa và kháng viêm của các flavonoid trong cây trên mô hình ống nghiệm hoặc tế bào; hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả giảm đau khớp ở người.
Cây mía dò từ lâu được dân gian tin dùng để chữa sưng đau khớp, nhưng các bằng chứng khoa học hiện tại mới chỉ ghi nhận tác dụng kháng viêm trên mô hình tế bào và chuột thí nghiệm. Hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người, vì vậy bệnh nhân khớp tuyệt đối không tự ý dùng thay thế phác đồ điều trị.
Dù móng bò trắng cho thấy tiềm năng giảm đau và kháng viêm trong các thử nghiệm ban đầu, loại cây này vẫn tiềm ẩn rủi ro lớn. Do hoàn toàn thiếu dữ liệu độc học mạn tính và an toàn sinh sản, phụ nữ mang thai cùng người bệnh suy gan, thận không nên sử dụng để tránh nguy cơ ngộ độc tế bào.
Dùng móng lưng rồng chung với thuốc chống đông hoặc thuốc ức chế kết tập tiểu cầu có thể làm tăng thời gian chảy máu và gia tăng nguy cơ xuất huyết nguy hiểm. Thảo dược này đã được ghi nhận có đặc tính chống đông trong thử nghiệm, do đó việc kết hợp tùy tiện tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe nghiêm trọng.
Coumarin trong thảo dược Mùi Cháy Khét (Pimpinella saxifraga) tiềm ẩn nguy cơ làm rối loạn quá trình đông máu khi dùng chung với thuốc chống đông tổng hợp. Hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng trực tiếp trên người về cây này, nhưng các dẫn xuất coumarin y khoa đều tương tác rất mạnh, dễ dẫn đến xuất huyết nguy hiểm.
Nhiều lời đồn thổi coi móng lưng rồng là thần dược giải độc gan. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học thực tế hiện nay mới dừng lại ở mức chiết xuất tế bào và thử nghiệm động vật, hoàn toàn chưa có bất kỳ nghiên cứu lâm sàng nào chứng minh hiệu quả bảo vệ gan trên cơ thể người.
