Uống nước quế mật ong buổi sáng có giúp đốt mỡ giảm cân như lời đồn?

Uống một ly nước quế pha mật ong ấm vào mỗi buổi sáng đang được nhiều người truyền tai nhau như một "thần dược" giúp tiêu mỡ bụng cấp tốc. Nhiều diễn đàn làm đẹp khẳng định thức uống này có thể kích hoạt quá trình trao đổi chất, hóa lỏng mô mỡ thừa mà không cần ăn kiêng hay tập luyện vất vả.

Tuy nhiên, câu trả lời từ khoa học lại hoàn toàn trái ngược: không có bất kỳ cơ chế hay bằng chứng nào chứng minh nước quế mật ong có thể trực tiếp làm tan mỡ cơ thể. Cốt lõi của việc giảm cân luôn nằm ở nguyên lý thâm hụt năng lượng, nghĩa là lượng calo nạp vào phải thấp hơn lượng calo tiêu hao mỗi ngày.

Thực hư khả năng đốt cháy mỡ thừa của nước quế mật ong

Mỡ thừa là dạng dự trữ năng lượng dư thừa của cơ thể dưới dạng mô mỡ. Cơ thể chỉ phân giải và chuyển hóa lượng mỡ này thành năng lượng khi tổng lượng calo nạp vào qua đường ăn uống ít hơn nhu cầu vận động và duy trì sự sống.

Nhiều người lầm tưởng quế mang tính nóng sẽ giúp "đốt cháy" tế bào mỡ, còn mật ong là đường tự nhiên nên không gây béo. Thực tế, mật ong vẫn là một nguồn carbohydrate đậm đặc cung cấp calo trực tiếp. Nếu pha 1-2 thìa mật ong mỗi sáng mà không kiểm soát khẩu phần ăn còn lại trong ngày, bạn thậm chí còn nạp thêm năng lượng dư thừa.

Quế và mật ong chứa nhiều hợp chất sinh học có lợi, nhưng không có chất nào sở hữu năng lực đặc biệt đi vào cơ thể và "quét sạch" mô mỡ. Việc một số người cảm thấy người nhẹ nhõm hơn sau khi uống nước ấm buổi sáng chủ yếu đến từ việc bổ sung đủ nước, thanh lọc đường ruột và giảm lượng đồ ăn vặt nhiều năng lượng.

Cơ chế tác động của quế lên đường huyết và sự thèm ăn

Dù không trực tiếp tiêu mỡ, quế vẫn là loại gia vị được quan tâm trong y học nhờ các tác động hỗ trợ chuyển hóa. Khi nghiên cứu tác động của quế, các nhà khoa học nhận thấy loại gia vị này ảnh hưởng đến việc làm rỗng dạ dày, đường huyết sau ăn và cảm giác no ở người ^[1]. Quá trình làm rỗng dạ dày diễn ra chậm hơn giúp kéo dài cảm giác no, từ đó gián tiếp hạn chế việc ăn quá mức.

Bên cạnh đó, quế được ghi nhận có khả năng điều hòa các dấu ấn sinh học liên quan đến tình trạng kháng insulin và béo phì ^[1]. Tác dụng chống béo phì của quế chủ yếu liên quan đến việc cải thiện độ nhạy insulin, bảo vệ tim mạch và điều hòa miễn dịch ^[2]. Khi các tế bào đáp ứng tốt hơn với insulin, cơ thể xử lý đường hiệu quả hơn, giảm nguy cơ tích trữ năng lượng dư thừa.

Ngoài ra, quế chứa các hoạt chất giúp giảm phản ứng viêm và bảo vệ thành mạch ^[2]. Những yếu tố này góp phần cải thiện hội chứng chuyển hóa - tập hợp các rối loạn bao gồm huyết áp cao, đường huyết cao và mỡ thừa quanh eo ^[2]. Tuy nhiên, các tác động này chỉ mang tính hỗ trợ điều hòa sinh học, không đồng nghĩa với khả năng làm tan các khối mỡ đang có.

Các nghiên cứu lâm sàng nói gì về quế đối với cân nặng?

Các thử nghiệm can thiệp bằng quế trên người đã ghi nhận những kết quả đa chiều về các chỉ số hình thể.

Một thử nghiệm mù đôi, ngẫu nhiên có đối chứng tiến hành trên 44 bệnh nhân đái tháo đường típ 2 sử dụng 3 g quế mỗi ngày trong 8 tuần ^[2]. Kết quả cho thấy nhóm dùng quế có sự sụt giảm đáng kể về đường huyết lúc đói, chỉ số HbA1c, cân nặng, chất béo trung tính (triglyceride), khối lượng mỡ cơ thể và chỉ số khối cơ thể (BMI) so với trước khi can thiệp ^[2]. Tuy nhiên, điểm hạn chế là những mức giảm này lại không đạt được ý nghĩa thống kê khi so sánh trực tiếp với nhóm dùng giả dược ^[2].

Một thử nghiệm mù đôi có đối chứng khác thực hiện trên người Ấn Độ gốc Á mắc hội chứng chuyển hóa trong thời gian 16 tuần với liều 3 g quế mỗi ngày ^[3]. Nhóm can thiệp ghi nhận đường huyết lúc đói giảm từ 5,7 ± 0,6 mmol/L xuống 5,2 ± 0,3 mmol/L, HbA1c giảm từ 43,7 ± 5,4 mmol/mol xuống 39,6 ± 5,01 mmol/mol, và đường huyết sau ăn giảm từ 7,4 ± 1,6 mmol/mol xuống 6,9 ± 1,4 mmol/mol ^[3]. So với nhóm dùng giả dược, nhóm dùng quế giảm cân nặng, vòng eo, tỷ lệ eo-hông, tỷ lệ phần trăm mỡ cơ thể, cholesterol toàn phần, triglyceride, huyết áp tâm thu và tâm trương nhiều hơn đáng kể, đồng thời tăng cholesterol tốt HDL-C ^[3]. Tỷ lệ xuất hiện các đặc trưng của hội chứng chuyển hóa ở nhóm dùng quế giảm 34,5% so với mức 5,2% của nhóm giả dược ^[3].

Năm 2020, một tổng quan hệ thống và phân tích gộp thu thập dữ liệu từ các thử nghiệm lâm sàng trên bệnh nhân mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) ^[4]. Khi gộp 5 thử nghiệm lâm sàng, kết quả cho thấy quế không mang lại tác động có ý nghĩa thống kê đối với cân nặng (WMD: -0,74 kg; 95% CI: -3,17 đến 1,69) hay chỉ số BMI (WMD: -1,47; 95% CI: -4,07 đến 1,12) ^[4]. Dù vậy, quế giúp giảm đáng kể đường huyết lúc đói (WMD: -5,32 mg/dL), insulin lúc đói (WMD: -4,10 muIU/dL) và chỉ số đề kháng insulin HOMA-IR (WMD: -0,69), cùng sự cải thiện rõ rệt ở các chỉ số mỡ máu như LDL-C, cholesterol toàn phần, triglyceride và HDL-C ^[4].

Đến năm 2022, một phân tích gộp quy mô lớn tổng hợp từ 35 thử nghiệm lâm sàng trên bệnh nhân mắc các bệnh chuyển hóa ghi nhận quế giúp giảm vòng eo ở mức trung bình là -1,68 cm (P = 0,016) ^[5]. Nghiên cứu này cũng chỉ ra quế làm giảm đường huyết (-11,39 mg/dL), insulin huyết thanh (-1,27 muIU/mL), cholesterol toàn phần (-11,67 mg/dL), triglyceride (-16,27 mg/dL), LDL-C (-6,36 mg/dL) và hạ huyết áp ^[5]. Đáng chú ý, các tác động hạ mỡ máu và đường huyết vẫn thể hiện rõ ngay cả ở các mức liều quế từ 1,5 g trở xuống mỗi ngày ^[5].

Bằng chứng khoa học về việc kết hợp quế và mật ong

Rất ít nghiên cứu xem xét trực tiếp sự kết hợp giữa quế và mật ong trên người, và những dữ liệu hiện có không cho thấy đây là công thức giảm mỡ thần kỳ.

Năm 2016, một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, nhãn mở dạng bắt chéo đã kiểm tra tác động bổ sung hàng ngày mật ong kanuka kết hợp quế, crôm và magie trên 12 người mắc đái tháo đường típ 2 ^[6]. Những người tham gia sử dụng 53,5 g hỗn hợp mật ong này hoặc mật ong kanuka đối chứng trong vòng 40 ngày ^[6]. Kết quả cho thấy không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về chuyển hóa glucose cấp tính hoặc đường huyết lúc đói giữa hai nhóm ^[6].

Sau 40 ngày, chỉ số HbA1c và insulin lúc đói không thay đổi đáng kể, nhưng nhóm dùng mật ong công thức có ghi nhận mức giảm cholesterol toàn phần (-0,29 mmol/L), LDL-C (-0,29 mmol/L) và giảm cân nặng trung bình -2,2 kg (95% CI: -4,2 đến -0,1) ^[6]. Dù vậy, nghiên cứu này có cỡ mẫu rất nhỏ (chỉ 12 người), thiết kế công thức kết hợp nhiều thành phần cùng lúc (quế, crôm, magie trong mật ong), khiến không thể quy kết riêng cho quế hay mật ong tạo ra kết quả trên ^[6]. Các nhà nghiên cứu kết luận hỗn hợp này không giúp cải thiện đáng kể kiểm soát đường huyết và cần được nghiên cứu thêm ^[6].

Mặt khác, bản thân mật ong cũng được đánh giá trong các thử nghiệm riêng biệt. Một nghiên cứu trên 55 người béo phì sử dụng 70 g mật ong tự nhiên mỗi ngày trong 30 ngày so với nhóm dùng 70 g đường sucrose cho thấy mật ong giúp cải thiện các yếu tố nguy cơ tim mạch, hạ mỡ máu và đường huyết mà không gây tăng cân đáng kể ^[7]. Một thử nghiệm 8 tuần khác trên bệnh nhân đái tháo đường típ 2 (25 người dùng mật ong, 23 người đối chứng) cũng ghi nhận nhóm dùng mật ong giảm cân nặng và cải thiện mỡ máu ^[7]. Tuy nhiên, một nghiên cứu đoàn hệ pha I đơn nhánh lại cảnh báo rằng tiêu thụ mật ong có thể gây tăng đường huyết ở người bệnh đái tháo đường típ 2, dù quan sát dài hạn có thấy hạ cân nặng và huyết áp ^[8].

Tổng thể, các bằng chứng hiện tại cho thấy mật ong có thể là giải pháp thay thế đường tinh luyện lành mạnh hơn, nhưng sự kết hợp giữa quế và mật ong không hề tạo ra phản ứng sinh hóa đặc biệt nào có thể trực tiếp làm tiêu biến mỡ thừa.

Những hiểu lầm thường gặp khi dùng nước quế mật ong

Sai lầm phổ biến nhất là coi nước quế mật ong như biện pháp bù trừ cho chế độ ăn uống kém lành mạnh. Nhiều người tin rằng sau khi ăn uống thoải mái đồ chiên rán, đồ ngọt, chỉ cần uống một ly nước quế ấm là có thể "đốt" sạch lượng mỡ vừa nạp. Không có bất kỳ cơ chế sinh học nào hỗ trợ cho quan niệm này.

Hiểu lầm thứ hai là việc cho rằng mật ong không chứa đường và uống bao nhiêu cũng không béo. Mật ong tuy giàu polyphenol và enzyme, nhưng bản chất vẫn chứa lượng đường tự nhiên cao ^[8]. Việc lạm dụng mật ong vào mỗi sáng với lượng lớn có thể tích lũy thêm calo dư thừa và ảnh hưởng bất lợi đến đường huyết, nhất là ở bệnh nhân đái tháo đường ^[8].

Hiểu lầm thứ ba là uống quế với liều lượng càng nhiều thì hiệu quả giảm cân càng nhanh. Các phân tích cho thấy liều bổ sung quế ở mức thấp (dưới hoặc bằng 1,5 g mỗi ngày) đã mang lại các chuyển biến về chỉ số sinh hóa ^[5]. Việc tự ý tăng liều quế dạng đậm đặc không làm mỡ tan nhanh hơn mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây độc cho gan do hợp chất coumarin có trong một số loại quế.

Những ai cần thận trọng khi sử dụng?

Dù là các nguyên liệu tự nhiên phổ biến trong căn bếp, quế và mật ong không phù hợp để dùng tự do cho tất cả mọi người:

Người mắc bệnh đái tháo đường: Cả quế và mật ong đều có tác động lên chỉ số đường huyết [1, 3, 4]. Mật ong có thể gây tăng đường huyết cấp tính ^[8], trong khi quế có xu hướng hạ đường huyết [4, 8]. Việc tự ý sử dụng thường xuyên có thể gây dao động đường huyết khó kiểm soát hoặc tương tác với các loại thuốc hạ đường đang dùng.

Người mắc bệnh lý về gan: Quế thông thường (quế Cassia) chứa một lượng đáng kể coumarin, một chất có thể gây tổn thương gan nếu hấp thụ liều cao kéo dài. Người có men gan cao, xơ gan hoặc tiền sử viêm gan cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng quế thường xuyên.

Người có tiền sử huyết áp thấp: Quế đã được chứng minh có tác dụng làm giảm cả huyết áp tâm thu lẫn huyết áp tâm trương trong nhiều thử nghiệm lâm sàng [7, 8]. Những người cơ địa huyết áp thấp nếu uống nước quế đậm đặc vào sáng sớm khi bụng rỗng có thể gặp tình trạng hoa mắt, chóng mặt.

Phụ nữ mang thai và người chuẩn bị phẫu thuật: Liều lượng quế y học lớn có thể kích thích co bóp tử cung hoặc làm tăng nguy cơ chảy máu do ảnh hưởng đến đông máu. Cần dừng dùng liều cao trước các can thiệp phẫu thuật.

Gợi ý áp dụng thực tế và an toàn

Nếu bạn thích hương vị thơm ấm của nước quế mật ong và muốn bổ sung vào thực đơn hàng ngày, hãy coi đây là một thức uống hỗ trợ lối sống lành mạnh thay vì giải pháp giảm béo cấp tốc.

Về liều lượng, chỉ nên dùng khoảng 1/2 thìa cà phê bột quế (tương đương 1-1,5 g quế mỗi ngày, mức liều đã được chứng minh có tác dụng sinh học tích cực ^[5]) pha cùng 1 thìa cà phê mật ong nguyên chất (khoảng 5-7 g) trong một cốc nước ấm khoảng 200-250 ml. Tránh dùng tới 50-70 g mật ong mỗi ngày như trong các thiết lập thử nghiệm lâm sàng đặc thù [1, 6], vì mức này cung cấp lượng calo và đường khá cao cho người bình thường.

Về thời điểm, bạn có thể uống vào buổi sáng sau khi thức dậy hoặc trước bữa ăn khoảng 30 phút. Quế có thể giúp hỗ trợ làm chậm rỗng dạ dày và tăng cảm giác no ^[1], giúp bạn kiểm soát lượng thức ăn nạp vào sau đó tốt hơn. Hãy pha quế với nước ấm vừa phải, không dùng nước sôi 100 độ C để tránh làm biến tính các enzyme và hợp chất tự nhiên quý giá trong mật ong.

Để đạt được mục tiêu giảm cân bền vững, điều quan trọng nhất vẫn là thiết lập mức thâm hụt calo thông qua chế độ ăn nhiều rau xanh, giàu protein nạc, cắt giảm tinh bột tinh chế và tích cực tập luyện thể dục. Một ly nước quế mật ong ấm có thể giúp bạn khởi đầu ngày mới sảng khoái, nhưng chính sự kiên trì trong thói quen ăn uống và vận động mới là yếu tố quyết định lượng mỡ thừa có tiêu biến hay không.