Nhiều người có thói quen pha bột quế vào cà phê sáng hay uống nước trà quế mỗi ngày với hy vọng thanh lọc cơ thể, hạ mỡ máu tự nhiên. Những lời truyền tai về tác dụng "đánh tan mỡ xấu" của loại gia vị thơm nồng này khiến không ít người bệnh rối loạn lipid máu tin tưởng tuyệt đối.

Thực tế khoa học cho thấy quế có thể hỗ trợ điều hòa mỡ máu, đặc biệt là giảm triglyceride và cholesterol "xấu" (LDL-C). Tuy nhiên, mức độ cải thiện chỉ ở mức vừa phải và quế chỉ phát huy vai trò hỗ trợ khi đi kèm chế độ ăn uống khoa học, hoàn toàn không thể thay thế phác đồ điều trị y tế [1], [2].

Cơ chế tác động của quế lên chuyển hóa lipid

Quế chứa nhiều hoạt chất sinh học tự nhiên, trong đó có thymoquinone, coumarin và alpha-cysteine [3]. Chiết xuất vỏ quế (loài Cinnamomum verum) trong các thử nghiệm tiền lâm sàng đã chứng minh khả năng ức chế men proteinase (đạt 76%), giảm hiện tượng tan máu do nhiệt (59%) và ức chế biến tính protein BSA (48,2%) [3].

Những hoạt tính kháng viêm và chống oxy hóa này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ mạch máu [3]. Khi thử nghiệm trên mô hình động vật ăn chế độ nhiều đường và chất béo, dịch chiết quế giúp cải thiện đáng kể trọng lượng cơ thể, lượng đường trong máu cũng như các chỉ số lipid máu theo liều lượng sử dụng [3]. Việc kiểm soát đường huyết và hiện tượng đường hóa protein cũng gián tiếp hạn chế rối loạn mỡ máu [3].

Bằng chứng từ các phân tích tổng hợp quy mô lớn

Tác động hạ mỡ máu của quế đã được đưa vào nhiều nghiên cứu tổng hợp trên người với các kết quả cụ thể [1], [2].

Một phân tích tổng hợp và tổng quan hệ thống công bố năm 2024 thu thập dữ liệu từ các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) theo chuẩn PRISMA tính đến tháng 11 năm 2023 [1]. Kết quả cho thấy quế giúp giảm đáng kể chỉ số triglyceride tổng thể (chênh lệch trung bình có trọng số WMD là -6,88; khoảng tin cậy 95% CI: -12,62 đến -1,15) [1]. Sự sụt giảm triglyceride này thể hiện rõ rệt nhất ở nhóm dùng liều dưới 500 mg mỗi ngày [1].

Đối với chỉ số LDL-cholesterol, nghiên cứu năm 2024 ghi nhận mức giảm chung không có ý nghĩa thống kê (WMD: -2,48; 95% CI: -9,70 đến 4,72) [1]. Dù vậy, khi phân tích theo liều lượng, mức liều dưới 500 mg mỗi ngày lại đem đến mức giảm đáng kể (-10,26), trong khi liều từ 500 mg mỗi ngày trở lên lại cho thấy xu hướng tăng nhẹ không có ý nghĩa thống kê (1,18) [1]. Hiệu quả trên HDL-cholesterol (WMD: 3,97) và cholesterol toàn phần (WMD: -4,314) nhìn chung chưa đạt ý nghĩa thống kê do độ không đồng nhất giữa các thử nghiệm còn cao [1].

Trước đó, một phân tích tổng hợp năm 2022 tập trung vào bệnh nhân mắc hội chứng chuyển hóa và các rối loạn liên quan, bao gồm 12 nghiên cứu với 773 người tham gia [2]. Kết quả cho thấy bổ sung quế giúp giảm đáng kể cholesterol toàn phần (WMD: -0,19 mmol/L [-7,34 mg/dL]; 95% CI: -0,24 đến -0,14), giảm triglyceride (WMD: -0,10 mmol/L [-8,85 mg/dL]; 95% CI: -0,16 đến -0,04) và giảm LDL-cholesterol (WMD: -0,16 mmol/L [-6,18 mg/dL]; 95% CI: -0,20 đến -0,11) [2]. Ngoài ra, dùng quế liều cao (từ 1,5 g/ngày trở lên) giúp tăng cholesterol "tốt" HDL-C thêm 0,07 mmol/L (2,70 mg/dL) [2].

Tuy nhiên, phân tích phân nhóm ghi nhận quế không thể hiện hiệu quả rõ rệt trên hồ sơ lipid ở nhóm bệnh nhân châu Âu và châu Mỹ [2].

Các thử nghiệm lâm sàng trên người bệnh đái tháo đường

Bệnh nhân đái tháo đường týp 2 là đối tượng thường đối mặt với nguy cơ rối loạn lipid máu đi kèm [4]. Một tổng quan năm 2018 đánh giá các can thiệp từ năm 2003 đến 2018 kéo dài 6 đến 17 tuần ghi nhận: ở người đái tháo đường týp 2, quế giúp giảm đường huyết lúc đói từ 12,9 đến 52,2 mg/dL và giảm HbA1c từ 0,27 đến 0,83% [5]. Dù vậy, nghiên cứu này chỉ rõ tác dụng hạ lipid máu của quế vẫn còn nhiều tranh cãi so với hiệu quả hạ đường huyết [5].

Các nghiên cứu lâm sàng sử dụng hai loài quế chính là Cinnamomum cassia và Cinnamomum verum (hay C. zeylanicum) với mức liều phổ biến từ 1 đến 6 g mỗi ngày ở dạng bột [5].

Gần đây nhất, một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, làm mù ba, có đối chứng giả dược công bố năm 2025 được tiến hành trên 140 người bệnh đái tháo đường týp 2 (tuổi trung bình 61, có 69,2% là phụ nữ) [6]. Nhóm can thiệp (71 người) uống 3 g quế Cinnamomum verum dạng viên nang mỗi ngày trong 90 ngày, so sánh với nhóm giả dược (69 người) [6]. Kết quả sau 3 tháng cho thấy cân nặng giảm 0,8 kg, chỉ số khối cơ thể BMI giảm 0,36 kg/m2, vòng eo giảm 3,97 cm, nhưng toàn bộ các thay đổi hình thể này đều không đạt ý nghĩa thống kê (p > 0,05) [6].

Điều này củng cố thêm rằng quế không phải là viên đạn ma thuật giúp giảm cân cấp tốc hay tiêu biến mỡ cơ thể nhanh chóng [6].

Lợi ích thực tế và giới hạn của bằng chứng

Qua các dữ liệu lâm sàng, mức giảm LDL-cholesterol (-6,18 mg/dL) và triglyceride (-8,85 mg/dL) của quế ghi nhận trong các phân tích tổng hợp là mức độ khiêm tốn [2]. Hiệu quả này không thể so sánh với các loại thuốc hạ lipid chuyên biệt đang được bác sĩ chỉ định.

Hạn chế lớn hiện nay nằm ở việc các nghiên cứu sử dụng nhiều loài quế khác nhau, dạng bào chế từ bột thô đến dịch chiết và dải liều dao động từ dưới 500 mg đến 6 g mỗi ngày [1], [5], [2]. Thêm vào đó, việc thiếu tính đồng nhất ở các chủng tộc khác nhau cho thấy tác dụng sinh học có thể biến động tùy cơ địa từng người [2]. Do đó, quế chỉ đóng vai trò như một liệu pháp bổ trợ hỗ trợ lối sống chứ không phải thuốc điều trị độc lập [4], [5].

Những hiểu lầm thường gặp

Nhiều người cho rằng chỉ cần uống nhiều bột quế thì có thể thoải mái ăn uống đồ dầu mỡ, đồ chiên rán mà không sợ tăng cân hay tắc nghẽn mạch máu. Đây là quan niệm sai lầm, bởi nghiên cứu thực nghiệm năm 2025 đã chứng minh việc dùng 3 g quế mỗi ngày suốt 3 tháng không làm thay đổi có ý nghĩa thống kê các chỉ số vòng eo hay mỡ thừa [6].

Một hiểu lầm khác là dùng càng nhiều quế càng tốt. Phân tích năm 2024 chỉ ra rằng mức liều thấp dưới 500 mg/ngày mới mang lại hiệu quả giảm triglyceride và LDL-cholesterol có ý nghĩa thống kê, trong khi dùng liều cao từ 500 mg/ngày trở lên lại không tạo ra mức giảm LDL-cholesterol [1]. Hơn nữa, việc lạm dụng quế bột không rõ nguồn gốc tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe do một số loài chứa lượng coumarin cao [3].

Ai nên thận trọng khi sử dụng?

Người đang mắc bệnh gan hoặc có men gan cao cần hết sức cẩn trọng. Quế chứa coumarin – chất có thể gây độc cho gan nếu dùng kéo dài với liều lượng lớn [3]. Mặc dù chiết xuất C. verum thể hiện đặc tính bảo vệ gan trong các mô hình tổn thương gan thực nghiệm ở chuột (liều 0,01 đến 0,1 g/kg thể trọng trong 28 ngày), việc tự ý dùng liều cao trên người vẫn cần theo dõi sát sao [7].

Người đang dùng thuốc điều trị đái tháo đường hoặc thuốc hạ lipid máu bắt buộc phải tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị trước khi dùng quế dạng thực phẩm bổ sung liều cao [4], [8]. Quế có đặc tính làm giảm đường huyết lúc đói và giảm phản ứng glucose [8], nếu kết hợp tùy tiện với thuốc hạ đường có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết quá mức. Phụ nữ mang thai, người có tiền sử dị ứng gia vị cũng không nên tự ý dùng các viên uống bổ sung quế cô đặc.

Cách áp dụng thực tế và an toàn

Để tận dụng hương vị và lợi ích của quế trong đời sống hằng ngày mà không lo tác dụng phụ, bạn có thể thực hiện theo các bước sau:

  • Lựa chọn loại quế: Ưu tiên quế Cinnamomum verum (quế Ceylon) vì hàm lượng tự nhiên an toàn hơn so với Cinnamomum cassia [5], [3].
  • Liều lượng vừa phải: Nghiên cứu ghi nhận liều dưới 500 mg mỗi ngày (khoảng 1/4 thìa cà phê bột quế) đã đủ mang lại tín hiệu tích cực cho mỡ máu [1]. Tránh tiêu thụ vượt quá 1-3 g mỗi ngày trong thời gian dài khi chưa có hướng dẫn y tế [5], [6].
  • Cách dùng trong ẩm thực: Rắc nhẹ một lượng nhỏ bột quế vào cháo yến mạch, sinh tố, sữa chua không đường hoặc nước ấm vào buổi sáng. Hương thơm của quế giúp tăng cảm giác ngon miệng mà không cần thêm đường cát.
  • Kết hợp lối sống: Quế chỉ phát huy tác dụng tốt nhất khi đặt trong một chế độ ăn kiểm soát chất béo bão hòa, hạn chế thực phẩm siêu chế biến, tăng cường chất xơ hòa tan và duy trì vận động thể lực đều đặn mỗi ngày.

Quế là một loại gia vị thơm ngon, mang lại những tác động tích cực nhất định lên đường huyết và mỡ máu ở mức độ vừa phải [1], [5], [2]. Tuy nhiên, loại gia vị này không thể thay thế cho chế độ dinh dưỡng chuẩn mực hay đơn thuốc của bác sĩ. Hãy duy trì thói quen ăn uống lành mạnh và trao đổi với chuyên gia y tế trước khi bổ sung bất kỳ sản phẩm thảo mộc nào vào quá trình chăm sóc sức khỏe.