Trên mạng xã hội hiện truyền tai mẹo uống một cốc nước ấm ngay trước khi bước vào nhà tắm để ổn định huyết áp và ngăn chặn đột quỵ. Nhiều gia đình coi đây là quy tắc sống còn, đặc biệt với người cao tuổi hoặc trong mùa lạnh.

Thực tế, chưa có bằng chứng y khoa xác nhận việc uống nước ngay trước lúc tắm giúp điều hòa huyết áp tức thời để cắt cơn đột quỵ trong phòng tắm. Tuy nhiên, việc duy trì uống đủ nước lọc suốt cả ngày lại có mối liên hệ rõ ràng với việc giảm nguy cơ đột quỵ thiếu máu cục bộ [1].

Tắm nước nóng, huyết áp và vai trò của nước

Cơ thể cần nước để duy trì thể tích tuần hoàn máu ổn định và đảm bảo độ nhớt của máu ở mức bình thường. Khi cơ thể thiếu nước kéo dài, máu có xu hướng cô đặc hơn, làm tăng gánh nặng cho hệ tim mạch và ảnh hưởng đến lưu thông máu lên não.

Khi bước vào phòng tắm, sự chênh lệch nhiệt độ giữa môi trường bên ngoài và nước tắm buộc các mạch máu dưới da phải co lại hoặc giãn ra để điều nhiệt. Quá trình này gây dao động huyết áp tự nhiên ở mọi người, đặc biệt rõ rệt ở người có thành mạch kém đàn hồi.

Tuy nhiên, một cốc nước uống ngay trước cửa phòng tắm cần thời gian để đi qua dạ dày, xuống ruột non rồi mới thẩm thấu vào hệ tuần hoàn. Do đó, nước không thể tạo ra lá chắn huyết áp tức thì chỉ trong vài phút tắm rửa như lời đồn, mà giá trị thực sự nằm ở tổng lượng nước nạp vào cơ thể hàng ngày [1].

Nghiên cứu quy mô lớn nói gì về nước uống và đột quỵ?

Một nghiên cứu công bố năm 2024 mang tên INTERSTROKE đã phân tích mối liên hệ giữa thói quen tiêu thụ đồ uống và nguy cơ xảy ra cơn đột quỵ cấp tính đầu tiên [1]. Đây là nghiên cứu bệnh - chứng đối chiếu quốc tế quy mô lớn, thực hiện trên 13.462 ca bệnh đột quỵ và 13.488 người thuộc nhóm đối chứng [1].

Độ tuổi trung bình của những người tham gia nghiên cứu là 61,7 tuổi (độ lệch chuẩn 13,4 năm), trong đó nam giới chiếm 59,6% với 16.010 người [1]. Nhóm nghiên cứu thu thập dữ liệu bằng bảng câu hỏi tần suất thực phẩm và hỏi trực tiếp số cốc nước uống mỗi ngày, sau đó dùng mô hình hồi quy đa biến để tính toán tỷ số chênh (OR - chỉ số đo lường mức độ liên kết giữa yếu tố phơi nhiễm và bệnh) [1].

Kết quả cho thấy những người có lượng tiêu thụ nước lọc cao (trên 7 cốc mỗi ngày) có tỷ số chênh mắc đột quỵ thiếu máu cục bộ (dạng đột quỵ do tắc nghẽn mạch máu não) thấp hơn, ở mức OR 0,82 (khoảng tin cậy 95%: 0,68 - 0,99) [1]. Dù vậy, việc uống trên 7 cốc nước mỗi ngày không cho thấy mối liên hệ giảm nguy cơ đối với đột quỵ xuất huyết nội sọ (dạng đột quỵ do vỡ mạch máu não) [1].

Tác hại từ đồ uống có ga và nước trái cây đóng sẵn

Bên cạnh nước lọc, nghiên cứu INTERSTROKE năm 2024 cũng chỉ ra rủi ro đáng ngại từ các loại đồ uống giải khát khác đối với mạch máu não [1]. Nhiều người có thói quen uống nước ngọt hoặc nước trái cây đóng hộp thay nước lọc sau khi tắm hoặc sau khi vận động mà không biết nguy cơ tiềm ẩn.

Phân tích đa biến xác nhận đồ uống có ga có mối liên hệ tuyến tính làm tăng nguy cơ đột quỵ thiếu máu cục bộ với tỷ số chênh OR lên tới 2,39 (khoảng tin cậy 95%: 1,64 - 3,49) [1]. Chỉ cần tiêu thụ đồ uống có ga 1 lần mỗi ngày cũng liên quan đến tăng nguy cơ xuất huyết nội sọ với OR là 1,58 (khoảng tin cậy 95%: 1,23 - 2,03) [1].

Đối với nhóm nước ép hoặc đồ uống trái cây, dù không ghi nhận liên hệ chung với đột quỵ thiếu máu cục bộ, nhưng lại làm tăng rõ rệt rủi ro xuất huyết nội sọ [1]. Cụ thể, uống 1 lần mỗi ngày làm tăng nguy cơ xuất huyết nội sọ với OR 1,37 (khoảng tin cậy 95%: 1,08 - 1,75), và nếu uống 2 lần mỗi ngày thì con số này vọt lên OR 3,18 (khoảng tin cậy 95%: 1,69 - 5,97) [1].

Lợi ích và giới hạn của bằng chứng khoa học

Dữ liệu từ nghiên cứu năm 2024 khẳng định việc tối ưu hóa lượng nước lọc hàng ngày là thói quen có lợi để bảo vệ não bộ trước nguy cơ tắc mạch [1]. Thay thế nước ngọt có ga và đồ uống trái cây bằng nước lọc giúp loại bỏ các yếu tố làm gia tăng rủi ro tổn thương mạch máu não [1].

Tuy nhiên, người đọc cần hiểu rõ giới hạn của bằng chứng này để không rơi vào bẫy thổi phồng công dụng. Nghiên cứu INTERSTROKE là thiết kế bệnh - chứng quan sát thói quen uống nước tổng thể hàng ngày, hoàn toàn không khảo sát việc uống nước ngay trước khi đi tắm [1].

Các tác giả cũng lưu ý có sự khác biệt đáng kể theo từng khu vực địa lý trong kết quả thu được [1]. Chẳng hạn, mức tăng rủi ro do đồ uống có ga chỉ xuất hiện ở một số vùng nhất định, và mối liên hệ giữa nước trái cây với đột quỵ thậm chí có chiều hướng trái ngược nhau ở một số khu vực được chọn [1].

Hiểu lầm thường gặp khi bù nước và giữ an toàn

Thói quen đợi đến khi khát khô cổ hoặc trước một hoạt động nào đó mới uống thật nhiều nước là sai lầm phổ biến trong đời sống. Một nghiên cứu công bố năm 2021 khảo sát công nhân xây dựng tại Trung Quốc cho thấy có tới 43,7% chỉ uống nước khi cảm thấy khát, 30,8% uống nước đều đặn và 9,4% có thói quen uống một lượng nước lớn ngay trước khi bắt đầu làm việc [2].

Trong nghiên cứu năm 2021 này, Internet là nguồn thông tin phổ biến nhất để người lao động tìm hiểu cách phòng chống sốc nhiệt (chiếm 44,7%), xếp trên cả đồng nghiệp (34,3%) hay báo chí (4,1%) [2]. Chính việc tiếp nhận thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng dễ dẫn đến các mẹo truyền miệng sai lệch, tương tự như tin đồn uống nước trước khi tắm trị đột quỵ.

Nguy hiểm hơn, một nghiên cứu cắt ngang khác công bố năm 2021 trên nhóm quân nhân có độ tuổi trung bình 25,1 tuổi chỉ ra sự hiểu lầm nghiêm trọng do ảnh hưởng từ quảng cáo truyền thông [3]. Có tới 85% người tham gia chọn nước ngọt có ga cho nạn nhân bị sốc nhiệt và 93,4% tin rằng đồ uống có cồn giúp phòng ngừa bệnh do nhiệt, trong khi cồn thực tế làm tăng phản ứng trao đổi chất và là yếu tố nguy cơ gây đột quỵ nhiệt khi gắng sức [3].

Ai nên thận trọng với việc uống nước và tắm gội?

Dù uống trên 7 cốc nước mỗi ngày giúp giảm nguy cơ đột quỵ thiếu máu cục bộ theo nghiên cứu, không phải ai cũng áp dụng chung một công thức [1]. Những người có bệnh nền như suy tim, suy thận mạn tính hoặc xơ gan cổ trướng cần tuân thủ nghiêm ngặt lượng nước nạp vào theo chỉ định của bác sĩ để tránh quá tải tuần hoàn.

Người đang dùng thuốc lợi tiểu hoặc thuốc điều trị huyết áp không nên tự ý uống dồn một lượng nước lớn cùng lúc vì dễ làm rối loạn điện giải và dao động huyết áp. Thay vì trông chờ vào cốc nước trước khi tắm, nhóm người cao tuổi có bệnh tim mạch cần thận trọng với nhiệt độ phòng tắm và tránh tắm quá khuya.

Phụ nữ mang thai cũng là nhóm cần lưu ý về thời gian tắm để bảo vệ sức khỏe thai nhi. Một nghiên cứu bệnh - chứng công bố năm 2013 sử dụng dữ liệu giai đoạn 2000 - 2007 chỉ ra rằng phụ nữ mang thai tắm vòi sen kéo dài từ 15 phút trở lên có mối liên hệ với tăng nguy cơ dị tật tật nứt bụng bẩm sinh ở thai nhi (OR hiệu chỉnh 1,43; khoảng tin cậy 95%: 1,18 - 1,72) so với nhóm tắm dưới 15 phút [4].

Áp dụng thực tế để bảo vệ mạch máu và tắm an toàn

Để dự phòng đột quỵ hiệu quả, các nhà khoa học khuyến cáo người dân nên tối ưu hóa lượng nước lọc uống vào, giảm thiểu nước trái cây đóng sẵn và tránh xa đồ uống có ga [1]. Người trưởng thành khỏe mạnh nên duy trì uống trên 7 cốc nước lọc mỗi ngày, chia đều từ sáng đến chiều tối thay vì uống dồn dập [1].

Thay vì đợi khát mới uống như 43,7% người lao động trong khảo sát năm 2021, bạn nên tập thói quen nhấp từng ngụm nhỏ định kỳ giống nhóm 30,8% uống nước đều đặn [2]. Trước khi tắm khoảng 15 - 30 phút, nếu cảm thấy khát, bạn hoàn toàn có thể uống một cốc nước ấm nhỏ để làm dịu cổ họng, nhưng đừng coi đây là biện pháp cấp cứu hay ngăn chặn đột quỵ.

Khi đi tắm, hãy giữ thời gian tắm vừa phải, ưu tiên tắm dưới 15 phút và đảm bảo phòng tắm kín gió, nhiệt độ nước ấm vừa đủ [4]. Khi có các bệnh lý nền về tim mạch, huyết áp hoặc phát hiện dấu hiệu bất thường sau khi tắm, người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để được thăm khám chuẩn xác.

Tóm lại, uống một cốc nước ngay trước khi tắm không có tác dụng điều chỉnh huyết áp tức thời để ngăn chặn cơn đột quỵ như lời đồn. Chìa khóa bảo vệ mạch máu não được chứng minh là duy trì uống trên 7 cốc nước lọc rải đều trong ngày, hạn chế nước ngọt và giữ thói quen sinh hoạt, tắm gội an toàn [1].