Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.827 bài, trang 32 trên 192
Thôi chanh (tên khoa học *Alangium chinense*) được dân gian truyền tai dùng để chữa tê thấp, đau nhức xương khớp. Dù một số nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận tác dụng ức chế viêm khớp, dược liệu này chứa độc tính cao trên gan và tế bào. Tự ý sắc uống hay ngâm rượu có nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng.
Thóc lép động (cây múa) chứa nhiều hoạt chất chống oxy hóa, flavonoid và phytosterol có tiềm năng chống viêm, bảo vệ dạ dày và hỗ trợ hạ đường huyết. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu khoa học hiện nay mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và trên mô hình chuột, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh khả năng chữa khỏi bệnh trên người.
Cây thóc lép (*Desmodium gangeticum*) đã được khoa học chứng minh có hoạt tính kháng viêm và giảm đau ngoại biên rõ rệt trên các mô hình thực nghiệm động vật nhờ hàm lượng phong phú các flavonoid, alkaloid và chất chống oxy hóa. Tuy nhiên, thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Thóc lép nhiều quả chứa nhiều hợp chất flavonoid với khả năng chống oxy hóa và giảm tổn thương gan trên chuột thực nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng nào trên người, vì vậy không thể khẳng định thảo dược này có tác dụng chống viêm hiệu quả hay thay thế thuốc chữa bệnh.
Cây thóc lép nhiều quả được y học cổ truyền dùng hạ sốt và giảm đau. Nghiên cứu thực nghiệm xác nhận chiết xuất từ các loài thuộc chi này giúp hạ thân nhiệt và chống viêm trên động vật. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa có, người bệnh không nên tự ý dùng thay thuốc y tế.
Polysaccharide trong thái tử sâm được các nghiên cứu phòng thí nghiệm và trên động vật chứng minh có khả năng điều hòa miễn dịch mạnh mẽ. Hoạt chất này kích hoạt đại thực bào chuyển hướng chống u, thúc đẩy hoạt tính tế bào sát thủ NK, tái lập cân bằng tế bào lympho T và phục hồi đề kháng sau suy giảm miễn dịch.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy cây thóc lép bướm và các loài cùng chi chứa nhiều hoạt chất flavonoid, phenolic có khả năng ức chế phản ứng viêm, giảm phù nề và hạ các chất trung gian gây sưng trên động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, hiệu quả này chưa được thử nghiệm trên người.
Thái Nhất Dư Lương (bản chất là quặng limonit giàu sắt) thường được dân gian truyền tai dùng để cầm tiêu chảy nhờ tính làm se ruột. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo khoáng thạch tự nhiên chưa kiểm định tiềm định rủi ro ngộ độc kim loại nặng cực kỳ nguy hiểm như chì hay thạch tín.
Thái Nhất Dư Lương là vị thuốc khoáng thạch giàu hợp chất sắt từng được sử dụng phổ biến trong y học cổ truyền. Phương pháp chế biến nung đỏ rồi tôi vào giấm giúp thay đổi cấu trúc tinh thể, hỗ trợ giải phóng các ion sắt có lợi và loại bỏ bớt tạp chất gây hại cho cơ thể.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất lá thài lài tím có khả năng hạ đường huyết trên chuột thông qua ức chế enzyme tiêu hóa tinh bột. Dù vậy, y học hiện nay hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, bệnh nhân tuyệt đối không dùng thay thế phác đồ điều trị.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước hạt thì là giúp xoa dịu cơn đau bụng kinh nhanh chóng. Các đánh giá y khoa ghi nhận thảo dược họ Hoa tán có tiềm năng giảm đau, nhưng dữ liệu lâm sàng đối đầu trực tiếp giữa hạt thì là và mefenamic acid vẫn còn hạn chế, cần thêm nghiên cứu để khẳng định.
Cây thành ngạnh chứa hàm lượng polyphenol dồi dào, giúp dọn dẹp gốc tự do và ức chế peroxy hóa lipid trên mô hình tiền lâm sàng. Tuy nhiên, chưa có bất kỳ bằng chứng thử nghiệm nào trên người chứng minh dược liệu này có thể làm tan mảng bám hay điều trị bệnh xơ vữa động mạch.
Thái tử sâm thuộc họ Cẩm chướng, không phải củ nhân sâm non như nhiều người lầm tưởng. Dù chứa saponin và cyclopeptide quý, dược liệu này mang đặc tính bổ khí nhẹ nhàng, êm dịu hơn nhân sâm. Đa số bằng chứng về tác dụng chống oxy hóa hay hạ đường huyết hiện mới dừng lại ở mức tiền lâm sàng.
Các nghiên cứu thực nghiệm trên mô hình tế bào và động vật cho thấy hợp chất trong thiên danh tinh có khả năng ức chế nhiều chất trung gian gây viêm và điều hòa miễn dịch. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa được thiết lập, đòi hỏi sự thận trọng khi áp dụng.
Các nghiên cứu khoa học xác nhận cây thàn mát chứa hoạt chất thuộc nhóm rotenoid và isoflavonoid có khả năng ức chế enzyme hô hấp tế bào, mang lại hiệu lực diệt ấu trùng sâu bọ mạnh mẽ. Tuy nhiên, hoạt chất này có độc tính sinh học cao đối với cá và động vật, đòi hỏi quy trình chiết xuất và sử dụng cẩn trọng.
Rau thài lài trắng thường được truyền tai có công dụng hạ sốt, tiêu viêm, nhưng các dữ liệu khoa học thực nghiệm hiện tại cho thấy loài cây này chưa có bằng chứng chứng minh hoạt tính hạ sốt hay kháng viêm; thử nghiệm tế bào thậm chí ghi nhận dịch chiết không ức chế được con đường viêm NF-kappaB.
Rotenone trong cây thàn mát là chất kịch độc có khả năng ức chế chuỗi hô hấp tế bào, gây suy kiệt năng lượng và tổn thương thần kinh nghiêm trọng. Việc nuốt nhầm hạt thàn mát có thể dẫn đến hôn mê, suy hô hấp cấp và tử vong nhanh chóng, trong bối cảnh y học hiện vẫn chưa có thuốc giải độc đặc hiệu.
Cây thuốc thượng chứa một số hoạt chất có khả năng kháng khuẩn và kháng viêm trong ống nghiệm. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng nào chứng minh tính an toàn khi dùng cho người; việc tự ý giã lá nhỏ mắt tiềm ẩn nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn và tổn thương giác mạc nghiêm trọng.
Thàn mát và dây mật đều chứa rotenone - chất ức chế chuỗi hô hấp tế bào diệt cá cực mạnh ở nồng độ microgam. Khác biệt nằm ở vị trí độc tố: dây mật chứa rotenone trong rễ, còn thàn mát tập trung ở hạt, tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cấp tính nguy hiểm cho con người.
Hoạt chất tazettine trong hoa thủy tiên từng ghi nhận tiềm năng ức chế quá trình tạo sắc tố trên tế bào ung thư da chuột trong ống nghiệm. Tuy nhiên, giới khoa học chưa từng thử nghiệm chất này trên người, việc tự ý dùng hoa thủy tiên chữa bệnh tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc rất cao.
