Nhiều người làm việc văn phòng chọn cắt giảm tinh bột để giảm mỡ bụng do đặc thù ngồi nhiều và ít vận động. Tuy nhiên, việc kiêng khem quá mức các nhóm thực phẩm giàu carbohydrate có thể dẫn đến việc thiếu hụt nhiều dưỡng chất thiết yếu. Các thử nghiệm lâm sàng ghi nhận chế độ ăn low-carb thường làm giảm lượng nạp magie, folate, kali và sắt [1], [2].

Chế độ ăn low-carb làm giảm lượng vi chất tiêu thụ

Chế độ ăn low-carb khiến cơ thể dễ bị thiếu hụt vi chất khi người áp dụng loại bỏ hoàn toàn các loại ngũ cốc, đậu và trái cây [3], [4]. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc hạn chế carbohydrate thường kéo theo sự sụt giảm lượng vitamin và khoáng chất nạp vào hàng ngày [1], [2]. Dù các chất bổ sung có thể bù đắp một phần, chúng không thay thế được tác động tương hỗ giữa vi chất tự nhiên và chất chống oxy hóa trong thực phẩm toàn phần [3].

Các phân tích cho thấy khẩu phần ăn giảm tinh bột thường thiếu hụt 4 vi chất quan trọng sau:

  • Magie: Khẩu phần magie giảm đáng kể do người ăn kiêng cắt giảm các loại ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu [1], [2].
  • Folate (vitamin B9): Lượng tiêu thụ vitamin B9 sụt giảm mạnh khi loại bỏ ngũ cốc và rau củ giàu tinh bột [1], [2].
  • Kali: Người theo chế độ low-carb thường không đạt mức tiêu thụ kali đầy đủ theo khuyến nghị [1].
  • Sắt: Việc kiêng khem mất cân đối có thể làm giảm lượng sắt tiêu thụ hàng ngày, dẫn đến nguy cơ thiếu hụt huyết sắc tố [1], [4], [2].

Bằng chứng khoa học về nguy cơ thiếu hụt vi chất khi ăn low-carb

Nhiều thử nghiệm lâm sàng đã đo lường mức tiêu thụ vi chất ở người theo chế độ ăn hạn chế carbohydrate [1], [2]. Một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng kéo dài 52 tuần trên 173 người trưởng thành thừa cân đã so sánh chế độ ăn giàu chất xơ với chế độ ăn ít carbohydrate [1]. Kết quả sau 52 tuần ghi nhận nhóm ăn ít carbohydrate tiêu thụ ít folate hơn rõ rệt (333,8 ± 22,1 mcg so với 479,9 ± 34,0 mcg ở nhóm giàu chất xơ, p < 0,001) [1]. Lượng magie nạp vào ở nhóm ăn ít carbohydrate cũng thấp hơn đáng kể (281,1 ± 18,0 mg so với 353,1 ± 17,4 mg, p < 0,001) [1]. Lượng sắt tiêu thụ ở nhóm low-carb đạt 10,7 ± 0,6 mg, thấp hơn mức 14,6 ± 0,8 mg của nhóm chất xơ cao (p < 0,001) [1]. Cả hai nhóm tham gia nghiên cứu đều không đạt mức khuyến nghị hàng ngày đối với kali, vitamin D và vitamin E [1].

Một tổng quan hệ thống năm 2019 tổng hợp 10 nghiên cứu trên người trưởng thành với mức carbohydrate từ 4% đến 34% tổng năng lượng, theo dõi từ 2 đến 104 tuần [2]. Lượng nạp thiamine, folate, magie, canxi, sắt và iốt đều giảm từ 10% đến 70% so với ban đầu trên mọi dạng ăn hạn chế carbohydrate [2]. Một nghiên cứu phân tích thực đơn Atkins for Life giới hạn 20-40 g carbohydrate mỗi ngày cũng cho thấy chế độ này không cung cấp đủ lượng khuyến nghị cho 12 trên 27 vi chất dinh dưỡng [4]. Một báo cáo lâm sàng khác ghi nhận 3 trên 7 nam giới áp dụng chế độ ăn rất ít carbohydrate bị giảm nồng độ huyết sắc tố do thiếu sắt [4].

Những điều nghiên cứu chưa làm rõ

Các dữ liệu nghiên cứu hiện nay chưa đánh giá riêng biệt trên nhóm đối tượng dân văn phòng mà chủ yếu tập trung vào người béo phì hoặc đái tháo đường [3], [1]. Một số đánh giá sinh lý học ghi nhận cơ thể người có thể tự tổng hợp glucose nội sinh và các thử nghiệm lâm sàng của chế độ ăn keto chưa báo cáo triệu chứng thiếu vi chất rõ ràng trên lâm sàng [5]. Dù vậy, giới khoa học vẫn chưa rõ nhu cầu vi chất thay đổi thế nào trong từng trạng thái chuyển hóa dài hạn [5]. Hiệu quả và độ an toàn của chế độ low-carb duy trì trong nhiều năm vẫn cần thêm các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn để khẳng định [3].

Nhóm đối tượng cần thận trọng trước chế độ ăn low-carb

Người có ý định áp dụng chế độ ăn low-carb cần cân nhắc thể trạng cá nhân để tránh các nguy cơ chuyển hóa [3], [4].

  • Người có tiền sử thiếu máu hoặc ferritin thấp nên theo dõi chặt chẽ vì nguy cơ thiếu sắt khi cắt giảm thực phẩm toàn phần [4].
  • Người mắc bệnh đái tháo đường cần tham khảo ý kiến bác sĩ để theo dõi nồng độ đường huyết và tình trạng vi chất khi thay đổi khẩu phần [3], [4].
  • Phụ nữ dự định mang thai hoặc đang mang thai cần đảm bảo đủ folate và các vitamin nhóm B nhằm phòng ngừa rối loạn chuyển hóa [6].

Cách điều chỉnh dinh dưỡng khi thực hiện low-carb

Dân văn phòng áp dụng low-carb không nên cắt bỏ đột ngột toàn bộ các nguồn tinh bột phức [4]. Việc duy trì lượng nhỏ các loại hạt, rau lá xanh đậm và thực phẩm nguyên quả sẽ cung cấp thêm chất xơ và khoáng chất [4]. Người theo đuổi chế độ ăn này nên theo dõi sức khỏe định kỳ và tham khảo chuyên gia dinh dưỡng để đánh giá nhu cầu bổ sung vi chất khi cần thiết [3], [4].

Chế độ ăn low-carb có thể hỗ trợ kiểm soát cân nặng trong ngắn hạn nhưng tiềm ẩn nguy cơ thiếu hụt magie, kali, sắt và folate [3], [1]. Người áp dụng cần xây dựng thực đơn đa dạng từ nguồn thực phẩm tươi sống để bù đắp các dưỡng chất bị thiếu hụt. Tham vấn ý kiến bác sĩ là bước cần thiết trước khi bắt đầu bất kỳ chế độ kiêng khem nghiêm ngặt nào.