Nhiều nhân viên văn phòng tìm đến chế độ ăn keto với hy vọng giảm cân cấp tốc mà không cần tập luyện thể lực nhiều. Tuy nhiên, việc cắt giảm tối đa tinh bột và tiêu thụ nhiều chất béo khi cơ thể ngồi một chỗ suốt ngày dài đặt ra dấu hỏi lớn về độ an toàn.

Hiện tại, chưa có thử nghiệm lâm sàng nào đánh giá hiệu quả giảm mỡ và rủi ro tim mạch của chế độ ăn keto trực tiếp trên dân văn phòng ngồi nhiều. Dữ liệu thực nghiệm về keto và lối sống tĩnh tại hiện chủ yếu đến từ nghiên cứu trên động vật gặm nhấm, cho thấy bức tranh hoàn toàn khác với các đồn thổi phổ biến.

Bằng chứng về chế độ ăn keto trên mô hình động vật ít vận động

Nghiên cứu công bố năm 2019 thử nghiệm chế độ ăn keto trên chuột bị hội chứng chuyển hóa do lối sống tĩnh tại và chế độ ăn nhiều chất béo [1]. Kết quả ghi nhận chuột ăn keto có đường huyết tăng nhẹ sau 2 tuần thử nghiệm (p=0.03) [1]. Trong nghiệm pháp dung nạp glucose, nồng độ glucose của nhóm chuột ăn keto sau 120 phút giảm đáng kể so với nhóm ăn nhiều chất béo nhưng ít vận động (p=0.04) [1].

Bên cạnh đó, mức insulin lúc đói và chỉ số kháng insulin HOMA-IR ở chuột ăn keto không bị thay đổi tiêu cực so với nhóm đối chứng tĩnh tại [1]. Tuy nhiên, về mặt thể trọng, chuột ăn keto lại tăng cân đáng kể so với chuột ăn khẩu phần đối chứng từ tuần thứ 2 cho đến khi kết thúc nghiên cứu (p=0.04) [1]. Điều này cho thấy trong điều kiện ít vận động, chế độ ăn keto trên động vật không mang lại hiệu quả giảm cân tự nhiên mà vẫn dẫn tới tăng cân [1].

Lối sống tĩnh tại và thói quen ăn uống của dân văn phòng

Công việc văn phòng hiện đại đẩy mức độ bất động lên rất cao. Một báo cáo tổng quan năm 2021 nhấn mạnh dân văn phòng là nhóm có mức độ hành vi tĩnh tại rất lớn, làm gia tăng nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe mạn tính [2]. Khảo sát trên người lao động tại Tây Ban Nha cũng ghi nhận tỷ lệ hành vi ngồi nhiều tăng vọt từ 66,7% lên 83,5% khi làm việc tại nhà trong giai đoạn dịch bệnh [3].

Thực tế ăn uống của người làm việc tĩnh tại cũng gặp nhiều bất cập. Nghiên cứu năm 2024 trên 518 nhân viên văn phòng tĩnh tại ở Sri Lanka cho thấy chỉ có 4,6% người tham gia duy trì được chế độ ăn uống lành mạnh theo khuyến nghị [4]. Thói quen bỏ bữa và ăn uống theo nhóm tại nơi làm việc là các yếu tố liên quan chặt chẽ đến việc dung nạp khẩu phần ăn không lành mạnh [4].

Thể lực và vận động ngắt quãng cho người bận rộn

Thay vì chỉ trông cậy vào việc nhịn tinh bột cực đoan, việc duy trì vận động thể lực đem lại lợi ích rõ ràng cho hệ tim mạch. Nghiên cứu ngẫu nhiên có đối chứng năm 2013 trên các nam nhân viên văn phòng ít vận động tại Nhật Bản cho thấy việc tích lũy các đợt tập thể dục ngắn mang lại hiệu quả tương đương một buổi tập dài [5].

Sau 20 tuần, cả nhóm chia nhỏ thời gian tập lẫn nhóm tập một đợt kéo dài đều cải thiện mức độ thể lực tối đa VO2max (tăng 7,0% ở nhóm tập ngắn và 7,1% ở nhóm tập dài), đồng thời giảm đáng kể tình trạng stress oxy hóa [5]. Điều này chứng minh tổng thời gian vận động tích lũy trong tuần mang tính quyết định, phù hợp với quỹ thời gian hạn hẹp của người làm công sở [5]. Bên cạnh đó, việc đặt mục tiêu cá nhân và cải thiện công thái học góc làm việc cũng giúp nhân viên văn phòng cải thiện mức năng lượng, cảm xúc và chất lượng giấc ngủ [6].

Những điều khoa học chưa làm rõ

Các tài liệu nghiên cứu hiện tại để lại nhiều khoảng trống quan trọng đối với chế độ ăn keto ở người ngồi nhiều:

  • Chưa có dữ liệu thử nghiệm lâm sàng dài hạn trên người ngồi nhiều để xác định tỷ lệ mỡ nội tạng thay đổi thế nào khi ăn keto.
  • Chưa có bằng chứng theo dõi hồ sơ lipid máu, xơ vữa động mạch và nguy cơ tim mạch thực tế ở dân văn phòng áp dụng keto dài ngày.
  • Chưa rõ mức độ an toàn của keto đối với chức năng thận, gan và hệ vi sinh đường ruột của người ít vận động thể lực.

Ai nên thận trọng trước chế độ ăn keto?

Những người làm việc văn phòng có tiền sử rối loạn lipid máu, tăng huyết áp hoặc bệnh tim mạch cần hết sức cẩn trọng trước chế độ ăn giàu chất béo như keto. Người có bệnh lý nền về gan, thận hoặc chuyển hóa đường huyết không nên tự ý áp dụng chế độ này mà chưa có sự giám sát y khoa. Nhân viên văn phòng thường xuyên căng thẳng, mất ngủ cũng có thể gặp tình trạng kiệt sức nếu cắt giảm carbohydrate đột ngột.

Gợi ý cải thiện lối sống cho người ngồi nhiều

Thay vì áp dụng chế độ keto khắt khe khi chưa rõ rủi ro tim mạch, nhân viên văn phòng nên tập trung vào các biện pháp đã có bằng chứng xác thực:

  • Tích lũy vận động trong ngày: Đi bộ nhẹ nhàng, leo cầu thang hoặc đứng dậy sau mỗi chu kỳ làm việc để gom đủ thời lượng hoạt động thể lực [5].
  • Khắc phục rào cản tâm lý: Cảm giác áy náy hoặc sợ gián đoạn công việc là rào cản phổ biến khi vận động tại công sở, do đó cần sắp xếp các khoảng nghỉ hợp lý trong quy trình làm việc [7].
  • Giảm thiểu bỏ bữa: Không nên bỏ bữa sáng hoặc bữa trưa dẫn đến ăn bù mất kiểm soát, đồng thời chủ động chọn lựa thực phẩm khi ăn uống cùng đồng nghiệp [4].
  • Tối ưu không gian làm việc: Điều chỉnh công thái học bàn ghế để giảm cảm giác mệt mỏi và cải thiện giấc ngủ sau giờ làm [6].

Chế độ ăn keto hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng chứng minh tính hiệu quả và an toàn tim mạch cho dân văn phòng ngồi nhiều. Người làm việc tĩnh tại nên ưu tiên kiểm soát khẩu phần cân bằng và tích lũy thời gian vận động ngắt quãng trong ngày. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa dinh dưỡng trước khi thay đổi mạnh mẽ chế độ ăn uống.