Nhiều người bắt đầu giảm tinh bột thường gặp cảm giác kiệt sức và thôi thúc tìm đồ ngọt lúc giữa chiều. Hiện tượng này khiến việc duy trì chế độ ăn lành mạnh dễ bị đứt quãng. Thử nghiệm trên người cho thấy cảm giác thèm ngọt buổi chiều xuất phát từ phản ứng cai đường kết hợp cùng nhịp sinh học tự nhiên của cơ thể.
Cơn thèm ngọt lúc 3 giờ chiều đến từ đâu?
Cơn thèm đường gia tăng mạnh vào buổi chiều khi một người đột ngột ngưng nạp đường nhanh [1]. Trong một nghiên cứu can thiệp kéo dài 3 ngày ở thanh thiếu niên thừa cân và béo phì thường xuyên dùng đồ uống có đường, việc ngừng nạp đường dẫn đến các biểu hiện cai rõ rệt [1]. Cảm giác thèm uống nước ngọt cùng sự sụt giảm trạng thái khỏe khoắn tinh thần biểu hiện rõ nét nhất vào khoảng thời gian buổi chiều và tối [1]. Tình trạng đau đầu, giảm cảm giác hài lòng, giảm khả năng tập trung và động lực làm việc xuất hiện nặng nhất trong 1 đến 2 ngày đầu ngừng dùng [1]. Các biểu hiện này thuyên giảm dần vào ngày thứ 3 [1].
Nhịp sinh học làm giảm dung nạp glucose vào buổi chiều
Khả năng chuyển hóa tinh bột của cơ thể người suy giảm tự nhiên về cuối ngày [2]. Một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng năm 2017 chứng minh phản ứng đường huyết sau ăn vào buổi chiều gia tăng lớn hơn và kéo dài hơn so với buổi sáng, không phụ thuộc vào thành phần bữa ăn [2]. Sự suy giảm khả năng dung nạp đường về chiều tối xuất hiện ở cả người khỏe mạnh lẫn nhóm có rối loạn dung nạp đường [2]. Tiêu thụ thực phẩm có chỉ số đường huyết cao vào thời điểm cuối ngày tạo ra dao động đường huyết lớn, dễ kích thích cảm giác đói và thèm ăn bù đắp [2].
Cơ chế thèm đường liên quan đến thụ thể dopamine
Hành vi thèm thực phẩm chỉ số đường huyết cao có chung cơ chế thần kinh với các rối loạn lệ thuộc chất [3]. Nghiên cứu chỉ ra mối liên hệ di truyền giữa biến thể alen TaqI A1 của thụ thể dopamine D2 với chỉ số khối cơ thể cao và chứng nghiện chất [3]. Khi ngừng rượu, khoảng 40% người bệnh trong một nghiên cứu quan sát 6 tuần ghi nhận sự gia tăng thèm đồ ngọt và tăng tích trữ đồ ngọt trong phòng [4]. Việc cắt giảm đường đột ngột làm gián đoạn kích thích lên hệ thống phần thưởng mesolimbic, tạo ra cảm giác thèm ăn dữ dội tương tự hội chứng cai [3].
Bằng chứng khoa học về việc chọn bữa phụ buổi chiều
Lựa chọn bữa phụ giàu đạm, giàu xơ và ít đường giúp kiểm soát cơn thèm ăn hiệu quả hơn việc nhịn hoàn toàn [5]. Một thử nghiệm lâm sàng trên 39 người trưởng thành khỏe mạnh (độ tuổi trung bình 26, chỉ số khối cơ thể 24,4) so sánh ba chế độ bữa phụ 240 kcal dùng sau bữa trưa 3 giờ [5]:
- Nhóm ăn sốt hummus kèm bánh quy xoắn (chứa 6 g protein, 31 g carbohydrate với 2 g đường, 11 g chất béo) giảm cảm giác thèm ăn khoảng 70% so với không ăn vặt [5].
- Món ăn ít đường này giảm 20% lượng đồ ngọt tráng miệng ăn thêm sau đó và giảm 5% nồng độ đường huyết buổi chiều so với thanh ngũ cốc granola chứa 16 g đường [5].
- Mức độ no sau ăn của cả hai loại đồ ăn nhẹ đều tăng khoảng 30% so với việc nhịn ăn phụ [5].
Ngoài ra, thử nghiệm dùng công thức dinh dưỡng giàu đạm, carbohydrate tiêu hóa chậm và chất xơ thay thế bữa phụ chiều giúp kích thích tiết các hormone tạo cảm giác no như GLP-1, PYY và cải thiện kiểm soát cơn thèm bột đường [6].
Điều chưa biết về hạt ngô và hạt sấy khô
Dữ liệu khoa học được cung cấp hoàn toàn không có thử nghiệm nào về hạt ngô hay các loại hạt sấy đối với cơn thèm ngọt lúc 3 giờ chiều. Chưa có số liệu xác định lượng carbohydrate, chỉ số đường huyết hay tác động của hạt ngô lên phản ứng insulin trong khung giờ này. Các giả định cho rằng hạt ngô sấy hay hạt dinh dưỡng sấy giúp cắt cơn thèm carb buổi chiều vẫn chưa được chứng thực qua các tài liệu này.
Ai nên thận trọng khi cắt giảm carb đột ngột?
Việc thay đổi chế độ ăn cần có sự điều chỉnh thận trọng ở từng nhóm đối tượng cụ thể:
- Người mắc đái tháo đường típ 2: Cần theo dõi đường huyết liên tục và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi đổi bữa phụ, tránh nguy cơ hạ đường huyết hoặc rối loạn chuyển hóa [6].
- Người có tiền sử rối loạn ăn uống hoặc lệ thuộc chất: Sự dịch chuyển từ nghiện chất sang thèm đồ ngọt chỉ số đường huyết cao đòi hỏi can thiệp chuyên khoa dinh dưỡng và tâm lý [4], [3].
- Người mới bắt đầu ăn kiêng: Không nên nhịn đói hoàn toàn buổi chiều vì dễ dẫn đến ăn bù lượng lớn đồ ngọt vào bữa tối [5], [2].
Cách kiểm soát cơn thèm ngọt trong thực tế
Để vượt qua cơn thèm lúc 3 giờ chiều khi mới giảm carb, việc chuẩn bị một bữa phụ hợp lý mang lại kết quả tốt hơn nhịn đói [5]. Người thực hiện nên ưu tiên món ăn nhẹ có hàm lượng đường thấp (khoảng 2 g đường), bổ sung protein và chất xơ thay vì chọn thanh ngũ cốc nhiều đường [5]. Không ăn thực phẩm có chỉ số đường huyết cao vào cuối ngày để tránh gây biến động đường huyết [2]. Nếu các triệu chứng như nhức đầu, mệt mỏi xuất hiện, hãy kiên trì vì phản ứng cai đường thường giảm rõ rệt sau 2 đến 3 ngày [1].
Cơn thèm ngọt lúc 3 giờ chiều là phản ứng sinh học bình thường khi cắt đường kết hợp cùng nhịp dung nạp glucose tự nhiên của cơ thể. Thay vì dùng bánh kẹo ngọt hay nhịn đói, một bữa phụ ít đường, giàu protein giúp ổn định đường huyết và duy trì mục tiêu sức khỏe bền vững.





