Nhiều người e ngại ăn măng vì sợ khó tiêu hoặc gây nghẽn ruột, trong khi số khác lại dùng măng để bổ sung chất xơ trị táo bón. Dữ liệu thử nghiệm lâm sàng thực tế cho thấy ăn măng làm tăng thể tích phân và tăng số lần đi tiêu ở người khỏe mạnh [1].

Thực nghiệm trên người hiện có quy mô rất nhỏ, ghi nhận măng hỗ trợ bài tiết chứ không gây táo bón [1]. Tuy nhiên, các cảnh báo về nguy cơ táo bón khi ăn nhiều xơ mà thiếu nước chủ yếu dựa trên cơ chế vật lý giữ nước của sợi xơ trong phòng thí nghiệm, chưa được kiểm chứng lâm sàng trực tiếp trên măng [2].

Ăn măng giúp ngừa táo bón: Bằng chứng từ thử nghiệm trên người

Thực nghiệm can thiệp ngắn hạn năm 2009 đánh giá tác động của măng lên chức năng ruột ở 8 phụ nữ trẻ khỏe mạnh (21–23 tuổi) [1]. Thử nghiệm chia các giai đoạn ăn 6 ngày: chế độ ăn không chất xơ, chế độ ăn bổ sung 25 g cellulose, và chế độ ăn chứa 360 g măng mỗi ngày [1].

Kết quả ghi nhận khẩu phần chứa 360 g măng làm tăng đáng kể thể tích phân và tần suất đi tiêu so với chế độ ăn không có chất xơ [1]. Đồng thời, chế độ ăn măng hỗ trợ giảm cholesterol toàn phần, giảm lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL) và giảm chỉ số xơ vữa [1], [3]. Mức đường huyết không ghi nhận sự khác biệt [1]. Giới hạn lớn của nghiên cứu là cỡ mẫu quá nhỏ (8 người), thời gian theo dõi ngắn (6 ngày) và chưa xác định cụ thể loài tre được sử dụng [1], [3].

Cơ chế giữ nước và trương nở của sợi xơ từ măng

Phân tích trong ống nghiệm lý giải vì sao măng có thể tác động đến khối lượng phân [2]. Xơ chiết xuất từ loài tre Dendrocalamus brandisii chứa cấu trúc vi mô xốp, xơ không hòa tan phân rã tốt, thể hiện khả năng giữ nước và trương nở trong nước vượt trội [2]. Loài này đạt hàm lượng chất xơ 6,1% và kích thước hạt 222,21 micromet [2].

Tương tự, sợi xơ chiết xuất từ vỏ măng loài Leleba oldhami Nakal qua xử lý enzyme thu được 56,21% chất xơ không hòa tan và 8,67% chất xơ hòa tan [4]. Cả hai thành phần này đều biểu hiện đặc tính trương nở và giữ nước đáng kể [4]. Các thành phần chính trong bột măng Phyllostachys praecox gồm cellulose, hemicellulose và lignin khi bổ sung cho chuột ăn chế độ nhiều chất béo trong 7 tuần cũng ghi nhận khả năng cải thiện hệ vi sinh vật đường ruột [5].

Hiểu lầm thường gặp về việc ăn măng gây táo bón

Quan niệm dân gian cho rằng ăn măng gây tắc ruột hoặc táo bón do măng nhiều xơ dai. Thử nghiệm trên người thực tế chứng minh măng giúp tăng lượng phân và tần suất đại tiện [1]. Hiện tượng kết khối chỉ xảy ra trên lý thuyết khi lượng chất xơ không hòa tan đưa vào cơ thể quá lớn nhưng lượng nước bù đắp không đủ, khiến khối xơ hút cạn nước lòng ruột [2], [4].

Không có nghiên cứu nào trong các tài liệu ghi nhận việc ăn măng nấu chín thông thường gây táo bón ở người có đường tiêu hóa bình thường [1]. Dù vậy, các nghiên cứu can thiệp về khả năng gây tắc nghẽn hoặc táo bón khi ăn măng kèm lượng nước không tương xứng vẫn chưa được thực hiện trên lâm sàng.

Những điều nghiên cứu hiện tại chưa làm rõ

Các tài liệu khoa học hiện có để lại nhiều câu hỏi mở chưa có lời giải:

  • Tác động của măng trên bệnh nhân táo bón mạn tính chưa từng được thử nghiệm; dữ liệu hiện có chỉ đo đạc trên 8 phụ nữ khỏe mạnh [1].
  • Chưa có nghiên cứu xác định liều lượng măng tối đa an toàn cho hệ tiêu hóa mỗi ngày để tránh nguy cơ đầy hơi hay rối loạn phân.
  • Hợp chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine được phát hiện có hàm lượng cao ở phần ngọn măng, nhưng ứng dụng tiêu hóa và lâm sàng của chất này chưa được khám phá [3].
  • Mức độ ảnh hưởng khác nhau giữa các loài măng thương mại đối với nhu động ruột vẫn chưa được phân tích đầy đủ [3], [2].

Ai nên thận trọng khi ăn măng?

Măng tươi chứa hợp chất cyanogen có tính độc hại với nồng độ từ 0,011% đến 0,018% tùy loài [6]. Do đó, người tiêu dùng không được ăn măng sống chưa qua xử lý nhiệt và khử độc thích hợp [6].

Thực nghiệm độc tính trên động vật ghi nhận chiết xuất ethanol từ măng non loài Bambusa arundinacea Willd liều 300 mg/kg thể trọng/ngày làm suy giảm cấu trúc biểu mô mào tinh hoàn ở chuột cống đực [3]. Sau 7 ngày dùng chiết xuất, số lượng và độ di động của tinh trùng giảm mạnh, chỉ số sinh sản giảm 85% [3]. Mặc dù đây là nghiên cứu chiết xuất cồn liều cao trên động vật, nam giới chuẩn bị thụ thai cần lưu ý không lạm dụng các chế phẩm măng cô đặc [3]. Người có bệnh tiêu hóa thực thể nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi ăn lượng lớn măng.

Chế biến măng đúng cách để loại bỏ độc tố

Măng tươi chứa 2,39%–3,6% carbohydrate, 1,65%–2,08% protein và khoáng chất kali từ 0,32%–0,52%, nhưng đi kèm độc tố cyanogen cần loại bỏ trước khi ăn [6]. Quá trình luộc trong nước muối loãng giúp khử cyanogen hiệu quả mà ít làm thất thoát dưỡng chất [6].

Nghiên cứu nhiệt thực nghiệm đưa ra thời gian xử lý cụ thể cho từng loài: luộc măng trong dung dịch muối ăn (NaCl) nồng độ 5% trong 15 phút cho loài B. bambos và D. asper; luộc trong NaCl 1% trong 10 phút cho loài B. tulda; luộc trong NaCl 1% trong 15 phút cho loài D. strictus [6]. Măng sau khi luộc kỹ mới an toàn để chế biến món ăn thông thường [6].

Tóm lại, măng là nguồn cung cấp chất xơ giúp tăng khối lượng phân và ngừa táo bón dựa trên thử nghiệm quy mô nhỏ [1]. Để đảm bảo an toàn, cần luộc kỹ để khử cyanogen và uống đủ nước khi tiêu thụ măng trong khẩu phần ăn [2], [6].