Hành tây là nguyên liệu quen thuộc trong nhiều bữa cơm gia đình, từ các món xào nấu hằng ngày đến món trộn salad. Khi muốn ăn hành tây mỗi ngày để tận dụng lợi ích sức khỏe, nhiều người băn khoăn lượng bao nhiêu là vừa đủ và an toàn.
Hiện chưa có mức khuyến nghị chuẩn áp dụng chung cho tất cả mọi người, nhưng một thử nghiệm lâm sàng trên người cao tuổi khỏe mạnh ghi nhận lượng tương đương khoảng 120 g hành tây tươi mỗi ngày (khoảng nửa củ cỡ vừa) là an toàn trong 24 tuần [1]. Bằng chứng hiện nay bao gồm thử nghiệm can thiệp ngắn hạn trên người, nghiên cứu quan sát và nghiên cứu trên động vật, còn ngưỡng ăn gây rối loạn tiêu hóa hiện vẫn chưa được các nghiên cứu này xác định.
Lượng hành tây an toàn nào đã được thử nghiệm trên người?
Năm 2021, một thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi và có đối chứng giả dược đã đánh giá tính an toàn khi dùng hành tây liên tục trong 24 tuần ở người cao tuổi khỏe mạnh [1]. Người tham gia sử dụng 11 g bột hành tây sấy khô mỗi ngày, tương đương khoảng 120 g hành tây tươi hoặc khoảng nửa củ cỡ vừa [1]. Lượng bột này cung cấp khoảng 50 mg quercetin mỗi ngày, nằm trong khoảng tiêu thụ thông thường hằng ngày là 50 đến 100 mg và được đánh giá là mức an toàn [1].
Trước đó, một thử nghiệm công bố năm 2013 trên 23 nam giới khỏe mạnh có độ tuổi trung bình 44 cũng kiểm tra việc dùng 4,3 g chiết xuất hành tây mỗi ngày trong 30 ngày [2]. Liều chiết xuất này chứa 51 mg quercetin và giúp cải thiện tình trạng rối loạn chức năng nội mô mạch máu sau bữa ăn giàu đường maltose, dù không làm thay đổi chỉ số này lúc đói [2].
Lưu ý rằng thử nghiệm năm 2021 sử dụng dạng bột hành tây sấy khô đã điều chỉnh hàm lượng hoạt chất [1]. Tương tự, nghiên cứu năm 2013 sử dụng dạng chiết xuất hành tây cô đặc thay vì hành tây tươi nguyên củ [2].
Hành tây mang lại lợi ích gì cho sức khỏe?
Hành tây giàu các hợp chất sinh học như quercetin, thiosulphinate và axit phenolic [3]. Theo tổng quan khoa học năm 2021, loại củ này còn chứa nhiều hợp chất lưu huỳnh hữu cơ như onionin A, cysteine sulfoxide cùng với polysaccharide và saponin [4].
Về sức khỏe xương, một phân tích dữ liệu khảo sát quốc gia công bố năm 2009 trên 507 phụ nữ tiền mãn kinh và mãn kinh từ 50 tuổi trở lên ghi nhận mật độ xương tăng dần theo tần suất ăn hành tây [5]. Nhóm ăn hành tây từ 1 lần mỗi ngày trở lên có mật độ xương toàn thân cao hơn 5% so với nhóm ăn từ 1 lần mỗi tháng trở xuống, và nhóm ăn thường xuyên nhất có thể giảm hơn 20% nguy cơ gãy xương hông so với người không ăn [5].
Về tim mạch, một nghiên cứu bệnh chứng năm 2009 tại Ý trên 760 người bị nhồi máu cơ tim cấp lần đầu và 682 người đối chứng cho thấy ăn từ 1 khẩu phần hành tây mỗi tuần trở lên có liên quan đến nguy cơ nhồi máu cơ tim thấp hơn [6]. Về gan, một nghiên cứu đoàn hệ năm 2025 tại Nam Ý ghi nhận nhóm rau màu trắng gồm hành tây và thì là có liên quan đến việc giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa, bất kể lượng tiêu thụ [3].
Tuy nhiên, các kết quả từ khảo sát thói quen ăn tự báo cáo như nghiên cứu năm 2009 về xương chỉ cho thấy mối liên hệ chứ chưa chứng minh quan hệ nhân quả [5]. Tương tự, nghiên cứu về nhồi máu cơ tim cũng chỉ phản ánh mối liên quan thống kê chứ chưa khẳng định hành tây trực tiếp ngăn ngừa biến cố tim mạch [6].
Ăn nhiều hành tây có gây hại không?
Để đánh giá tính an toàn khi dùng kéo dài hoặc ở liều cao, một nghiên cứu trên chuột năm 2015 đã cho động vật uống chiết xuất hành tây ở mức 0,5 ml và 1,0 ml trên 100 g trọng lượng cơ thể mỗi ngày trong 6 tuần [7]. Kết quả cho thấy cả hai mức liều đều giúp tăng các chỉ số chống oxy hóa tại gan và thận [7]. Tuy vậy, riêng nhóm chuột dùng chiết xuất hành tây liều cao lại bị tăng men gan AST và ALP trong mô gan, đồng thời giảm AST trong huyết tương [7]. Vì đây là nghiên cứu trên chuột dùng dạng chiết xuất, chưa thể áp dụng thẳng kết quả này cho việc ăn hành tây ở người [7].
Bên cạnh vấn đề liều lượng, một khảo sát năm 2022 trên 22 mẫu hành tây tại Iran cho thấy loại củ này có khả năng tích tụ kim loại nặng từ đất và môi trường [8]. Tất cả mẫu thu thập đều phát hiện kim loại nặng, trong đó một số mẫu có hàm lượng cadimi vượt ngưỡng quy định của nước này dù hàm lượng chì vẫn nằm dưới giới hạn cho phép của Tổ chức Y tế Thế giới và Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc [8]. Dù các chỉ số đánh giá nguy cơ bệnh lý không ung thư và nguy cơ ung thư trong khảo sát đó vẫn ở mức chấp nhận được, phát hiện này cho thấy việc kiểm soát nguồn trồng rất quan trọng [8].
Điều chưa biết khi ăn hành tây mỗi ngày
Dù nhiều người tìm kiếm lượng hành tây an toàn mỗi ngày để tránh rối loạn tiêu hóa, các nghiên cứu được tổng hợp hiện chưa khảo sát ngưỡng liều gây đầy bụng, kích ứng dạ dày hay khó chịu đường ruột. Thực tế, dữ liệu hiện có mới chỉ đề cập tác dụng hỗ trợ sự phát triển của vi sinh vật có lợi ở đường tiêu hóa khi ăn hành tây [3].
Ngoài ra, hiện chưa có thử nghiệm xác định liều dùng hằng ngày phù hợp cho phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú, trẻ em hoặc người đang mắc bệnh mạn tính. Thử nghiệm năm 2021 mới đánh giá tính an toàn trong 24 tuần trên người cao tuổi khỏe mạnh [1]. Trong khi đó, thử nghiệm năm 2013 mới theo dõi 23 nam giới khỏe mạnh trong vòng 30 ngày [2].
Hành tây thường được sử dụng theo nhiều cách như nấu chín, ăn sống, ép nước hoặc ngâm giấm, nhưng các tài liệu hiện chưa so sánh liều an toàn giữa dạng sống và dạng đã nấu chín [4]. Bên cạnh đó, thử nghiệm dùng 11 g bột hành tây trong 24 tuần ở người cao tuổi mới cung cấp thông tin về quy trình và độ an toàn của liều dùng, chưa đưa ra kết quả cuối cùng về chức năng nhận thức trong đoạn trích dẫn [1].
Ai nên thận trọng với hành tây hằng ngày?
Người có bệnh lý gan, bệnh nền mạn tính hoặc đang dùng thuốc điều trị cần thận trọng và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi ăn lượng lớn hoặc dùng chế phẩm bổ sung từ hành tây. Dù chưa có bằng chứng gây hại trên người, thử nghiệm trên chuột đã ghi nhận chiết xuất hành tây liều cao có thể làm thay đổi các chỉ số men gan [7].
Phụ nữ mang thai, đang cho con bú và trẻ nhỏ cũng chưa có dữ liệu nghiên cứu riêng về lượng dùng mỗi ngày. Các nhóm đối tượng này chỉ nên ăn ở lượng vừa phải trong bữa cơm hằng ngày và tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng nếu muốn dùng thường xuyên với mục đích hỗ trợ sức khỏe.
Người đang dùng thực phẩm chức năng chứa quercetin hoặc chiết xuất hành tây không nên tự ý phối hợp nhiều sản phẩm cùng lúc. Thử nghiệm năm 2021 cho thấy chỉ 11 g bột hành tây đã chứa khoảng 50 mg quercetin, tương đương một nửa mức hấp thụ tối đa trong ngưỡng thông thường hằng ngày là 50 đến 100 mg [1].
Cách dùng hành tây an toàn trong bữa ăn
Trong chế độ ăn cân bằng, bạn có thể đưa hành tây vào thực đơn qua nhiều cách chế biến quen thuộc như xào, luộc, hầm, nướng hoặc trộn salad [4]. Nếu ăn thường xuyên hằng ngày, lượng tương đương khoảng nửa củ cỡ vừa (khoảng 120 g hành tây tươi) là mốc tham khảo gần nhất đã được ghi nhận là an toàn trong thử nghiệm 24 tuần ở người lớn tuổi khỏe mạnh [1].
Do hành tây có thể hấp thụ kim loại nặng từ môi trường trồng trọt, bạn nên ưu tiên chọn mua củ có nguồn gốc rõ ràng và rửa sạch trước khi chế biến [8]. Khi mới bắt đầu tăng tần suất ăn, hãy theo dõi phản ứng tiêu hóa của cơ thể và điều chỉnh về lượng vừa phải hoặc ưu tiên nấu chín nếu thấy khó chịu dạ dày.
Kết luận
Ăn hành tây mỗi ngày với lượng vừa phải là thói quen phù hợp trong chế độ ăn đa dạng, trong đó mức tương đương khoảng 120 g hành tây tươi mỗi ngày được ghi nhận là an toàn trong thử nghiệm 24 tuần trên người cao tuổi khỏe mạnh [1]. Tuy vậy, nhiều lợi ích về xương, tim mạch và gan hiện mới dừng ở mức nghiên cứu quan sát, đồng thời vẫn thiếu dữ liệu về ngưỡng gây rối loạn tiêu hóa. Nếu có bệnh nền, đang mang thai hoặc sử dụng thuốc điều trị, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng hành tây với lượng lớn hoặc dưới dạng chiết xuất.
