Nhiều người có thói quen thêm củ sả vào món ăn hoặc nấu nước sả uống khi bụng ấm ách, khó tiêu. Thói quen này xuất phát từ kinh nghiệm dân gian cho rằng sả giúp giảm chướng bụng. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học trực tiếp về việc ăn củ sả làm hết đầy hơi ở người hiện vẫn chưa có.

Các dữ liệu nghiên cứu hiện nay chủ yếu tập trung vào tinh dầu chiết xuất từ lá hoặc thân sả (Cymbopogon citratus), chứ chưa có thử nghiệm lâm sàng nào đánh giá tác dụng của việc ăn trực tiếp củ sả trong bữa ăn hằng ngày [1], [2].

Nghiên cứu nói gì về sả và đường tiêu hóa?

Theo y học cổ truyền ở nhiều nền văn hóa, tinh dầu sả thường được dùng để hỗ trợ cải thiện tình trạng co thắt đường tiêu hóa và tiêu chảy [1], [2]. Cây sả chứa nhiều hoạt chất bay hơi như citral (gồm neral và geranial), myrcene, limonene và geraniol [3].

Một nghiên cứu năm 2025 xác định chiết xuất tinh dầu sả tươi bằng phương pháp chưng cất hơi nước thể hiện hoạt tính chống oxy hóa trong ống nghiệm nhờ thành phần beta-citral [1]. Bên cạnh đó, một nghiên cứu trên chuột năm 2009 cho thấy dịch chiết nước từ sả ức chế sản sinh chất gây viêm IL-1beta ở đại thực bào, gợi ý tiềm năng kháng viêm [4]. Dù vậy, các nghiên cứu này không đo lường trực tiếp sự giảm tích tụ khí hay giảm đầy hơi trên người [1], [4].

Cơ chế chống co thắt cơ trơn của tinh dầu

Hiện tượng chướng bụng, đau quặn bụng thường liên quan đến sự co thắt quá mức của cơ trơn ống tiêu hóa [5]. Một tổng quan năm 2019 về tinh dầu của 39 loài thực vật chỉ ra rằng nhiều loại tinh dầu tự nhiên có đặc tính chống co thắt (antispasmodic) [5].

Tác động này giúp làm giãn cơ trơn tiêu hóa, giảm bớt khó chịu ở vùng bụng, tương tự cơ chế của một số thuốc chống co thắt tổng hợp [5]. Sả cũng được xếp vào nhóm thực vật có tiềm năng chống co thắt trong các y văn tổng hợp [2]. Tuy nhiên, tác dụng giãn cơ trơn này phần lớn được ghi nhận qua các mô hình dược lý thực nghiệm với tinh dầu đậm đặc, không phản ánh việc ăn củ sả thô qua đường tiêu hóa [5].

Điều khoa học chưa biết

Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng nào dùng củ sả tươi trên bệnh nhân đầy hơi hoặc người mắc hội chứng ruột kích thích. Các tài liệu chưa xác định được:

  • Lượng củ sả cần ăn để đạt được tác dụng sinh học trên hệ tiêu hóa.
  • Hoạt chất trong củ sả sau khi nấu nướng có giữ được nguyên vẹn và hấp thu đủ vào máu hay không.
  • Sự khác biệt về hiệu quả giữa việc ăn sả tươi, uống nước sắc sả và dùng tinh dầu sả nguyên chất.

Ai nên thận trọng khi dùng sả?

Người có cơ địa nhạy cảm hoặc tiền sử dị ứng cần chú ý. Một tổng quan về thử nghiệm áp da (patch test) ghi nhận 1,8% người tham gia có phản ứng dị ứng khi tiếp xúc với tinh dầu sả nồng độ 2% [6]. Các hợp chất như geraniol và citronellol trong sả được xác định là những chất có khả năng gây mẫn cảm [6].

Ngoài ra, tinh dầu sả nguyên chất thể hiện độc tính tế bào cao trong thử nghiệm phòng thí nghiệm (gây chết 100% ấu trùng tôm tẩm ở nồng độ 1000 mcg/mL) [1]. Do đó, người dân không được tự ý uống tinh dầu sả đậm đặc để chữa đầy hơi khi chưa có hướng dẫn y khoa [1].

Cách áp dụng thực tế an toàn

Trong nấu ăn gia đình, củ sả vẫn là một loại gia vị an toàn, tạo mùi thơm dễ chịu và kích thích vị giác [3]. Bạn có thể dùng sả như một thành phần nêm nếm món ăn với lượng vừa phải.

Nếu bị đầy hơi nhẹ sau bữa ăn, một cốc nước ấm hãm vài lát sả tươi có thể tạo cảm giác dễ chịu ở dạ dày. Trường hợp chứng đầy hơi, chướng bụng kéo dài hoặc đi kèm đau bụng dữ dội, người bệnh nên đến cơ sở y tế thăm khám thay vì chỉ dựa vào mẹo ăn củ sả.