Nhiều phụ huynh thường băn khoăn về cách chế biến rau mồng tơi an toàn khi trẻ bước vào giai đoạn ăn dặm. Tuy nhiên, các tài liệu nghiên cứu hiện có chỉ tập trung vào nhóm rau lá xanh nói chung (như rau chân vịt, bông cải xanh), chưa có thử nghiệm lâm sàng riêng biệt nào về rau mồng tơi.

Do đó, các bằng chứng khoa học dưới đây áp dụng cho nhóm rau lá xanh nói chung trong thực đơn ăn dặm của trẻ nhỏ.

Nghiên cứu nói gì về lượng rau lá xanh cho trẻ?

Dữ liệu thử nghiệm năm 1993 trên 118 trẻ từ 6 tháng đến 3 tuổi cho thấy trẻ nhỏ có khả năng tiêu thụ rau lá xanh nấu chín cùng cơm trong bữa ăn truyền thống [1]. Lượng ăn trung vị quy đổi theo lá tươi ở nhóm 6–11 tháng tuổi là 41 g [1]. Nhóm trẻ từ 12–17 tháng tuổi tiêu thụ trung vị 71 g lá tươi [1]. Trẻ từ 18–35 tháng tuổi đạt mức trung vị 129 g [1].

Nghiên cứu này cũng chỉ ra khoảng 40 g rau lá xanh tươi cung cấp đủ nhu cầu khuyến nghị hàng ngày về tiền chất vitamin A cho trẻ [1]. Đa số trẻ (87%) chấp nhận và thích ăn rau trong bữa ăn [1]. Nhóm trẻ còn bú mẹ có mức tiêu thụ rau thấp hơn nhóm trẻ đã cai sữa hoàn toàn [1].

Cách giới thiệu độ mịn và hương vị rau cho trẻ

Khuyến nghị từ Hội Tiêu hóa, Gan mật và Dinh dưỡng Nhi khoa Châu Âu (ESPGHAN) năm 2017 nêu rõ thời điểm bắt đầu ăn dặm không nên trước 4 tháng (17 tuần) và không nên muộn quá 6 tháng tuổi [2]. Trẻ cần được làm quen với nhiều hương vị và kết cấu khác nhau, bao gồm cả các loại rau lá xanh có vị hơi đắng tự nhiên [2]. ESPGHAN cũng nhấn mạnh không được thêm đường hoặc muối vào đồ ăn dặm của trẻ [2].

Nghiên cứu năm 2015 thử nghiệm quy trình tập ăn rau từng bước trên 36 cặp mẹ con [3]. Trẻ được tiếp xúc 12 ngày đầu với rau nghiền nhuyễn (puree) trộn vào sữa [3]. Trong 12 ngày tiếp theo, lượng rau nghiền nhuyễn này được trộn vào bột gạo và cho ăn 2 lần mỗi ngày [3]. Các loại rau được luân phiên gồm cà rốt, đậu cô ve, rau chân vịt và bông cải xanh [3]. Kết quả cho thấy phương pháp tập dần từ dạng nghiền nhuyễn giúp trẻ tăng lượng ăn, tốc độ ăn và mức độ đón nhận rau [3].

Nhận thức của người chăm sóc và tỷ lệ cho trẻ ăn rau

Tại Bangladesh, can thiệp truyền thông thay đổi hành vi trên 463 bà mẹ có con trung bình 14 tháng tuổi ghi nhận sự cải thiện rõ rệt về việc cho trẻ ăn rau lá xanh [4]. Ở nhóm can thiệp tích cực, tỷ lệ mẹ cho trẻ ăn rau lá xanh trong 24 giờ qua đạt 41,0%, so với 23,2% ở nhóm đối chứng [4]. Điểm tự tin của người mẹ về kỹ năng cho trẻ ăn dặm tăng lên có liên quan trực tiếp đến việc tăng xác suất đưa rau lá xanh vào bữa ăn của trẻ [4].

Khảo sát năm 2016 tại Dar es Salaam (Tanzania) trên trẻ dưới 2 tuổi cho thấy chỉ có 37,6% trẻ tiêu thụ rau lá xanh đậm trong ngày trước phỏng vấn [5]. Tỷ lệ ăn rau củ giàu vitamin A (gồm rau lá xanh đậm) ở nhóm 6–11 tháng tuổi là 43,0%, thấp hơn đáng kể so với mức 68,0% ở nhóm 12–23 tháng tuổi [5]. Hầu hết trẻ (85,2%) được cho ăn cháo tự nấu tại nhà dành riêng cho trẻ [5].

Hiểu lầm thường gặp khi tập cho trẻ ăn rau

Nhiều người tin rằng trẻ nhỏ từ chối rau lá xanh thì sau này sẽ không bao giờ thích ăn rau. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ ra việc tiếp xúc lặp lại với nhiều loại rau trong năm đầu đời giúp tăng mức độ chấp nhận rau của trẻ [6]. Trẻ thường sẵn sàng thử nghiệm các vị mới trong năm đầu, nhưng bắt đầu trở nên kén chọn thức ăn hơn khi bước vào giai đoạn 12–24 tháng tuổi [6].

Một hiểu lầm khác là rau nấu cho trẻ cần nêm thêm gia vị để kích thích vị giác. Khuyến cáo dinh dưỡng nhi khoa quốc tế xác nhận thức ăn bổ sung cho trẻ tuyệt đối không nêm muối hay đường nhằm bảo vệ chức năng thận và định hình thói quen vị giác tự nhiên [2].

Điều chưa biết

Các trích đoạn nghiên cứu hiện có chưa cung cấp câu trả lời cho các vấn đề sau:

  • Tác động riêng biệt của rau mồng tơi đối với hệ tiêu hóa của trẻ nhỏ, bao gồm độ nhớt tự nhiên của mồng tơi có ảnh hưởng đến khả năng nuốt hay nhu động ruột hay không.
  • Hàm lượng vi chất và mức độ hấp thu cụ thể của riêng mồng tơi so với các loại rau lá xanh khác như rau chân vịt.
  • Tần suất dùng rau mồng tơi trong tuần ở mức bao nhiêu là an toàn và tối ưu cho từng tháng tuổi.

Ai nên thận trọng?

Trẻ dưới 4 tháng tuổi chưa được bắt đầu ăn dặm hoặc thử bất kỳ loại rau nghiền nào [2].

Trẻ đang bú mẹ hoàn toàn có thể tiếp nhận lượng rau ít hơn so với trẻ đã cai sữa, do đó người chăm sóc không nên ép trẻ ăn quá mức [1].

Trẻ trong độ tuổi 12–24 tháng bước vào giai đoạn sợ thức ăn mới (food neophobia) cần được người chăm sóc kiên nhẫn giới thiệu lại thức ăn thay vì ép buộc gây căng thẳng tiêu hóa [6].

Cách áp dụng an toàn cho phụ huynh

Khi bắt đầu tập cho trẻ ăn rau lá xanh, phụ huynh nên nấu chín kỹ và nghiền thật mịn (dạng puree), có thể phối hợp cùng cháo hoặc sữa trong những ngày đầu [3].

Lượng rau ăn có thể bắt đầu từ một lượng rất nhỏ để thăm dò phản ứng của đường ruột, sau đó tăng dần theo độ tuổi nếu trẻ dung nạp tốt [1]. Luôn giữ nguyên vị tự nhiên của thực phẩm, không nêm thêm muối hoặc đường vào khẩu phần ăn dặm của trẻ nhỏ [2]. Nếu trẻ có dấu hiệu rối loạn tiêu hóa kéo dài, cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc chuyên gia dinh dưỡng.