Nhiều người tăng cường ăn rau củ và thực phẩm giàu chất xơ với hy vọng làm sạch mụn trứng cá. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học trực tiếp về việc bổ sung chất xơ để cải thiện mụn vẫn còn rất hạn chế và chưa đồng nhất.
Hiện tại, các nghiên cứu về chất xơ đối với mụn trứng cá chủ yếu dừng lại ở thiết kế bệnh - chứng quan sát, chưa có thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng để khẳng định việc ăn nhiều chất xơ trực tiếp làm giảm mụn [1], [2]. Tác động có lợi nếu có của chất xơ phần lớn được giải thích gián tiếp thông qua việc giảm tải lượng đường huyết của khẩu phần ăn [3], [4].
Bằng chứng khoa học về chất xơ và mụn: Kết quả trái ngược
Dữ liệu lâm sàng về lượng chất xơ tiêu thụ ở người bị mụn trứng cá đưa ra các kết quả mâu thuẫn giữa các quần thể nghiên cứu.
Một nghiên cứu bệnh - chứng năm 2019 tại Shiraz (Iran) thực hiện trên 40 nữ giới bị mụn trứng cá và 40 nữ giới đối chứng khỏe mạnh [1]. Kết quả ghi nhận nhóm bị mụn có lượng tiêu thụ chất xơ thấp hơn đáng kể so với nhóm chứng (P = 0,007) [1]. Phân tích đa biến trong nghiên cứu này chỉ ra rằng lượng chất xơ tiêu thụ cao hơn có vai trò bảo vệ trước nguy cơ mắc mụn [1].
Ngược lại, một nghiên cứu bệnh - chứng năm 2012 trên thanh niên tại Malaysia lại không tìm thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về lượng chất xơ tiêu thụ giữa nhóm bị mụn và nhóm đối chứng ở các phân vị 25, 50 và 75 [4]. Nghiên cứu tổng quan năm 2016 cũng xác nhận vai trò của chất xơ trong diễn tiến của mụn trứng cá vẫn chưa rõ ràng và cần được làm sáng tỏ thêm [2].
Vai trò gián tiếp thông qua kiểm soát tải lượng đường huyết
Dù bằng chứng trực tiếp cho chất xơ còn yếu, việc tăng thực phẩm nguyên phần giàu xơ giúp làm giảm chỉ số và tải lượng đường huyết tổng thể [3].
Tổng quan hệ thống năm 2022 phân tích 34 bài báo cho thấy chế độ ăn có chỉ số đường huyết cao (GI) và tải lượng đường huyết cao (GL) liên quan thuận với sự hình thành và mức độ nghiêm trọng của mụn trứng cá [3]. Các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng được trích dẫn trong tổng quan này ủng hộ việc giảm chỉ số đường huyết giúp cải thiện mụn [3].
Nghiên cứu tại Malaysia năm 2012 cho thấy người có tải lượng đường huyết khẩu phần từ 175 trở lên có nguy cơ mắc mụn trứng cá cao gấp 21 lần so với nhóm thấp hơn ở phân vị 75 (OR = 21,00; P < 0,05) [4]. Một nghiên cứu năm 2020 trên 53 bệnh nhân mụn và 53 người đối chứng cũng ghi nhận mối tương quan thuận giữa mức tiêu thụ carbohydrate và độ nặng của mụn (P < 0,01) [5].
Khoảng trống về trục ruột - da và những điều chưa biết
Các trích đoạn y văn hiện tại chưa cung cấp dữ liệu xác thực về cơ chế "trục ruột - da" đối với việc bổ sung chất xơ trong điều trị mụn trứng cá.
Hiện chưa có nghiên cứu xác định liều lượng chất xơ cụ thể mỗi ngày là bao nhiêu để hỗ trợ cải thiện tổn thương viêm [1], [2]. Các nghiên cứu can thiệp kiểm soát chế độ ăn thuần túy bằng chất xơ đơn lẻ mà không thay đổi các thành phần dinh dưỡng khác hiện vẫn còn thiếu [3], [2].
Một khảo sát năm 2020 trên 318 bệnh nhân mụn trứng cá cho thấy 84,6% người bệnh tin rằng thay đổi chế độ ăn có thể giảm hoặc ngừa mụn, và nhóm có học vấn thường tin ăn nhiều rau quả giúp giảm mụn [6]. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh ảnh hưởng của chế độ ăn vẫn cần nghiên cứu thêm và không thể xem thực phẩm là giải pháp thay thế phác đồ y khoa [2], [6].
Ai nên thận trọng với các chế phẩm bổ sung trị mụn?
Nhiều người có thói quen tự ý tìm mua các viên uống bổ sung hỗ trợ trị mụn được quảng cáo chứa chất xơ, men vi sinh hay thảo dược [7].
Tổng quan đánh giá các chất bổ sung trị mụn phổ biến chỉ ra rằng Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) không đánh giá độ an toàn hay hiệu quả của nhóm sản phẩm này [7]. Nhiều sản phẩm thiếu nhãn mác chuẩn hóa, thiếu thông tin liều lượng rõ ràng, và đã có báo cáo về các biến cố bất lợi như huyết khối hoặc rủi ro trong thai kỳ [7].
Người có mụn từ trung bình đến nặng không nên tự ý trì hoãn thăm khám da liễu để chuyển sang dùng các chế phẩm bổ sung không rõ nguồn gốc [2], [7].
Cách áp dụng thực tế trong sinh hoạt
Thay vì tìm kiếm các chất bổ sung đắt tiền, việc điều chỉnh lối sống nên tập trung vào chế độ ăn tổng thể lành mạnh [3], [2].
Người bị mụn nên ghi lại nhật ký thực phẩm để theo dõi mối liên hệ giữa các đợt bùng phát mụn và thức ăn tiêu thụ hàng ngày [2]. Cần giảm các thực phẩm có tải lượng đường huyết cao và cân nhắc hạn chế sữa hoặc kem nếu nhận thấy chúng kích hoạt mụn trứng cá [3], [4]. Bổ sung chất xơ từ các bữa ăn thông thường với lượng vừa phải là thói quen dinh dưỡng tốt cho sức khỏe chung [1], [3].
Chất xơ không phải là thuốc trị mụn và bằng chứng lâm sàng trực tiếp còn hạn chế. Người bệnh cần phối hợp chế độ dinh dưỡng cân bằng với việc tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa da liễu [2], [6].
