Nhiều người thêm ớt vào bữa ăn hằng ngày với hy vọng vị cay nồng sẽ kích thích cơ thể đốt cháy mỡ thừa nhanh hơn. Vị cay đặc trưng này đến từ capsaicin, một hoạt chất được nghiên cứu rộng rãi về khả năng tác động lên chuyển hóa năng lượng [1] [2]. Dù vậy, các bằng chứng khoa học cho thấy ớt chỉ hỗ trợ tăng nhẹ mức tiêu hao năng lượng và quá trình oxy hóa chất béo, hiệu quả thực tế trên cân nặng rất khiêm tốn.

Capsaicin kích hoạt cơ chế sinh nhiệt như thế nào?

Capsaicin là hợp chất hoạt tính sinh học tự nhiên có trong quả ớt [2]. Khi vào cơ thể, chất này liên kết và kích hoạt thụ thể TRPV1, từ đó kích thích hệ thần kinh giao cảm [3] [1].

Quá trình này thúc đẩy sinh nhiệt ở mô mỡ nâu và hỗ trợ quá trình chuyển hóa mô mỡ trắng [1] [4]. Các thử nghiệm tiền lâm sàng trên tế bào và chuột chỉ ra rằng capsaicin làm tăng biểu hiện của protein tách cặp UCP1, đồng thời kích hoạt các chu trình tiêu tốn ATP thông qua thụ thể beta3-AR và alpha1-AR để tạo nhiệt tiêu hao calo [2]. Hoạt chất này cũng làm tăng nồng độ ion canxi nội bào, thúc đẩy quá trình phân giải lipid [1] [2].

Các thử nghiệm lâm sàng trên người cho thấy điều gì?

Hiệu quả đốt mỡ của capsaicin trên người phụ thuộc nhiều vào hoàn cảnh năng lượng và liều lượng sử dụng. Trong điều kiện thâm hụt năng lượng 25%, thử nghiệm trên người trong buồng hô hấp 36 giờ cho thấy dùng 2,56 mg capsaicin mỗi bữa ăn (tương đương 1,03 g ớt đỏ) giúp duy trì mức tiêu hao năng lượng khi nghỉ ngơi và sinh nhiệt sau ăn [5]. Lượng capsaicin này cũng làm tăng quá trình oxy hóa chất béo mà không làm tăng huyết áp [5].

Trong điều kiện tập luyện, một thử nghiệm trên 10 nam giới trẻ tuổi uống 150 mg capsaicin trước khi tập thể dục cường độ thấp 1 giờ ghi nhận tốc độ oxy hóa chất béo tăng từ 0,12 g/phút lên 0,17 g/phút [6]. Nghiên cứu này không ghi nhận biến đổi bất lợi trên đoạn QT của điện tâm đồ [6].

Ngược lại, một thử nghiệm ngẫu nhiên chéo trên 11 nam giới dùng 500 mg ớt cayenne (chứa 1,25 mg capsaicin) lại không ghi nhận sự thay đổi nào về mức tiêu hao năng lượng hay mức oxy hóa chất béo lúc nghỉ và sau khi tập luyện [3]. Các đánh giá tổng hợp chỉ ra rằng liều thấp dưới 7 mg/ngày thường không tạo ra thay đổi chuyển hóa đáng kể [7].

Hiện tượng quen vị cay làm giảm hiệu quả đốt mỡ

Tác động tăng tiêu hao năng lượng của capsaicin giảm rõ rệt ở những người thường xuyên ăn cay [7]. Sự tiếp xúc lặp lại với capsaicin làm giảm phản ứng tiết catecholamine và làm giảm mức độ kích hoạt của hệ thần kinh giao cảm [7].

Một nghiên cứu cho thấy dùng 33 mg capsaicin mỗi ngày trong 4 tuần không tạo ra thay đổi về tiêu hao năng lượng hay oxy hóa lipid do cơ thể đã thích nghi [7]. Để duy trì hiệu quả ở người thừa cân sau giảm béo, các thử nghiệm phải dùng liều rất cao lên tới 135 mg capsaicin mỗi ngày kéo dài suốt 12 tuần [1] [7].

Hiểu lầm: Ăn nhiều ớt giúp giảm mỡ mà không cần ăn kiêng

Nhiều người tin rằng ăn thật nhiều ớt cay sẽ làm tan biến mỡ bụng thừa. Đây là nhận định sai lệch so với các dữ liệu lâm sàng hiện có.

Mức tăng oxy hóa chất béo từ capsaicin chỉ ở mức vài phần mười gram mỗi phút khi vận động [6]. Lượng calo đốt thêm từ việc kích thích sinh nhiệt không đủ lớn để bù đắp cho một khẩu phần dư thừa năng lượng. Ngoài ra, việc dùng chiết xuất capsinoid không cay (như 6 mg/ngày trong 12 tuần) giúp giảm mỡ bụng trong thử nghiệm lâm sàng, nhưng đó là dạng bào chế tinh khiết, không tương đồng với việc ăn ớt tươi nhiều gia vị [1].

Điều nghiên cứu khoa học chưa thể trả lời

Các tài liệu hiện tại chưa xác định được mức liều nạp qua đường ăn uống thông thường bao nhiêu là tối ưu và an toàn để duy trì lâu dài mà không gây nhờn thụ thể [7]. Các nghiên cứu can thiệp cho kết quả tích cực thường dùng viên nang capsaicin hoặc capsinoid tinh chế, chưa đối chứng trực tiếp với các món ăn nấu bằng ớt tươi trong đời sống [5] [1] [6]. Tác động dài hạn của capsaicin liều cao lên hệ vi sinh đường ruột và niêm mạc dạ dày ở người thừa cân cũng chưa được theo dõi đầy đủ.

Ai nên thận trọng với ớt và capsaicin?

Người có tiền sử viêm loét dạ dày, trào ngược dạ dày thực quản hoặc hội chứng ruột kích thích nên tránh dùng lượng lớn ớt vì vị cay kích thích mạnh lên niêm mạc đường tiêu hóa.

Mặc dù thử nghiệm ngắn hạn liều 2,56 mg capsaicin không gây tăng huyết áp [5], các nghiên cứu dùng liều rất cao từ 135 mg đến 150 mg mỗi ngày tác động mạnh lên hệ thần kinh giao cảm [6] [7]. Người có bệnh tim mạch, huyết áp không ổn định cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng các sản phẩm bổ sung capsaicin liều cao.

Phụ nữ mang thai, người đang cho con bú và trẻ nhỏ không nằm trong nhóm đối tượng của các thử nghiệm can thiệp đốt mỡ bằng capsaicin, do đó không nên tự ý dùng viên bổ sung chiết xuất từ ớt.